Kuglarze z nied\u017awiedziem. XVIII-wieczna rycina francuska ze zbior\u00f3w British Museum.<\/p>\n Tego w\u0142a\u015bnie brzmienia dos\u0142uchali si\u0119 pierwsi odbiorcy 82. Symfonii C-dur <\/em>J\u00f3zefa Haydna: w mrukliwym niskim d\u017awi\u0119ku C w partii instrument\u00f3w basowych w pierwszych taktach Finale<\/em>. W istocie Haydn odwo\u0142a\u0142 si\u0119 w tej cz\u0119\u015bci do starofrancuskiego ta\u0144ca musette, granego pierwotnie na ma\u0142ych dudach, w spokojnym metrum na dwie czwarte, ze sta\u0142ym d\u017awi\u0119kiem burdonowym w basie. Czterocz\u0119\u015bciowa kompozycja na smyczki oraz instrumenty d\u0119te z klawesynowym continuo \u2013 ochrzczona mianem \u201eNied\u017awiedzia\u201d dopiero w 1829 roku, kiedy ukaza\u0142a si\u0119 transkrypcja fortepianowa opatrzona podtytu\u0142em Danse de l\u2019Ours<\/em> \u2013 jest chronologicznie ostatni\u0105 z sze\u015bciu tak zwanych symfonii paryskich, napisanych w latach 1785-86 na zam\u00f3wienie Josepha Bologne\u2019a, kawalera de Saint-Georges, dyrektora zespo\u0142u Concert de la Loge Olympique. Sponsorem przedsi\u0119wzi\u0119cia by\u0142 hrabia d\u2019Ogny, wielki mistrz Lo\u017cy Olimpijskiej, a zarazem solista grupy wiolonczel w orkiestrze, kt\u00f3ra uchodzi\u0142a w owym czasie za jedn\u0105 z najlepszych w Europie i przewy\u017csza\u0142a liczebno\u015bci\u0105 wszelkie zespo\u0142y orkiestrowe, z jakimi Haydn mia\u0142 wcze\u015bniej do czynienia.<\/p>\n Bologne \u2013 syn senegalskiej niewolnicy i George\u2019a de Bologne Saint-George\u2019a, w\u0142a\u015bciciela plantacji trzciny cukrowej na Gwadelupie \u2013 by\u0142 nie tylko znakomitym skrzypkiem i pierwszym czarnosk\u00f3rym kierownikiem francuskich orkiestr, ale te\u017c mistrzem fechtunku, wy\u015bmienitym je\u017ad\u017acem i ca\u0142kiem uzdolnionym kompozytorem. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Haydna zna\u0142 i podziwia\u0142 od lat: w swoich Six quatuors \u00e0 cordes <\/em>z 1773 roku inspirowa\u0142 si\u0119 jego wczesnymi kwartetami smyczkowymi. Prawykonanie Symfonii C-dur <\/em>poprowadzi\u0142 w Salle des Gardes du Corps kr\u00f3lewskiego pa\u0142acu Tuileries, w 1787 roku. Utw\u00f3r przyj\u0119to owacyjnie. Partytura tej i pi\u0119ciu wcze\u015bniejszych symfonii paryskich doczeka\u0142a si\u0119 wkr\u00f3tce wydania w oficynie Siebera, po czym ruszy\u0142a w \u015bwiat. Kolejne sukcesy w Londynie i Wiedniu przes\u0105dzi\u0142y o jej popularno\u015bci w\u015br\u00f3d s\u0142uchaczy i krytyk\u00f3w, kt\u00f3rzy wynosili pod niebiosa \u201eb\u0142yskotliwo\u015b\u0107, elegancj\u0119 i urok\u201d roboty kompozytorskiej Haydna. Pogodny, skrz\u0105cy si\u0119 dowcipem utw\u00f3r zyska\u0142 te\u017c przychylno\u015b\u0107 kr\u00f3lowej Marii Antoniny, kt\u00f3ra jednak bardziej ulubi\u0142a sobie Symfoni\u0119 B-dur<\/em>, znan\u0105 od tamtej pory pod przydomkiem La Reine<\/em>.<\/p>\n Nied\u017awiedziego ta\u0144ca oraz innych popularnych w XVIII wieku inspiracji mo\u017cna si\u0119 te\u017c doszuka\u0107 w Divertimencie na orkiestr\u0119 smyczkow\u0105 <\/em>Beli Bart\u00f3ka, cho\u0107 okoliczno\u015bci powstania tego arcydzie\u0142a by\u0142y znacznie bardziej dramatyczne ni\u017c w przypadku paryskiego zam\u00f3wienia na symfonie Haydna. Kompozytor, przera\u017cony rozlewaj\u0105c\u0105 si\u0119 po Europie fal\u0105 narodowego socjalizmu, najpierw rozwi\u0105za\u0142 wszystkie kontrakty w Niemczech, a w 1937 roku cofn\u0105\u0142 zgod\u0119 na emitowanie wykona\u0144 swoich utwor\u00f3w w rozg\u0142o\u015bniach w\u0142oskich i niemieckich. Kryzys gospodarczy na W\u0119grzech i pr\u00f3by porozumienia rz\u0105du Gyuli G\u00f6mb\u00f6sza z III Rzesz\u0105 \u2013 powodowane nadziej\u0105 odzyskania terytori\u00f3w straconych po rozpadzie monarchii austro-w\u0119gierskiej \u2013 coraz mocniej pcha\u0142y go ku decyzji o emigracji. Bart\u00f3k wci\u0105\u017c jednak bi\u0142 si\u0119 z my\u015blami. \u201eKto tylko mo\u017ce, niech wyje\u017cd\u017ca\u201d, napisa\u0142 do jednego ze swoich student\u00f3w, cho\u0107 sam czu\u0142 si\u0119 w tej sytuacji bezradny. Tu\u017c przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej odwiedzi\u0142 w Szwajcarii Paula Sachera, mecenasa, dyrygenta, za\u0142o\u017cyciela Basler Kammerorchester i Schola Cantorum Basiliensis, kt\u00f3ry wcze\u015bniej zam\u00f3wi\u0142 u niego mi\u0119dzy innymi Muzyk\u0119 na smyczki, perkusj\u0119 i czelest\u0119 <\/em>oraz Sonat\u0119 na dwa fortepiany i perkusj\u0119<\/em>. Tym razem Sacher nak\u0142oni\u0142 Bart\u00f3ka do skomponowania utworu w duchu klasycznego wiede\u0144skiego divertimenta. O\u017ceniony z dziedziczk\u0105 fortuny firmy farmaceutycznej Hoffmann-La Roche, zapewni\u0142 tw\u00f3rcy idealne warunki do pracy: kilka tygodni w luksusowym sza\u0142asie alpejskim, wyposa\u017conym w doskona\u0142y fortepian, z prywatnym kucharzem na miejscu, z dala od zgie\u0142ku miasta i w\u015bcibskich wielbicieli.<\/p>\n Bela Bart\u00f3k w 1936 roku. Fot. z archiwum w\u0119gierskiego nadawcy publicznego MTVA<\/p>\n Bart\u00f3k sp\u0119dzi\u0142 ten czas jak w oku cyklonu, tworz\u0105c w niezwyczajnym dla siebie tempie. Trzycz\u0119\u015bciowe, skomponowane w alpejskiej samotni Divertimento<\/em> pod wzgl\u0119dem formalnym przywo\u0142uje skojarzenia z barokowym concerto grosso<\/em> \u2013 przede wszystkim za spraw\u0105 kontrastowych zestawie\u0144 niewielkiej grupy instrument\u00f3w solowych z orkiestrowym \u201eripieno\u201d. Tradycyjna narracja ulega jednak w toku utworu typowo modernistycznym zaburzeniom, daj\u0105cym o sobie zna\u0107 zw\u0142aszcza w przejmuj\u0105cej cz\u0119\u015bci drugiej (Molto<\/em> adagio<\/em>), utrzymanej w bardzo wolnym tempie i mrocznym nastroju, charakterystycznym dla Bart\u00f3kowskiej \u201emuzyki nocy\u201d, w kt\u00f3rej d\u017awi\u0119ki inspirowane natur\u0105 i odrealnione linie melodyczne snuj\u0105 si\u0119 na tle przedziwnych, niepokoj\u0105cych brzmie\u0144 dysonansowych. Prawdziwie haydnowska beztroska, poparta finezj\u0105 faktury, bije za to z cz\u0119\u015bci skrajnych: tanecznego Allegro ma non troppo<\/em>, w kt\u00f3rym cyga\u0144ska nuta walczy o lepsze z pe\u0142nym wdzi\u0119ku walcem, oraz fina\u0142owego Allegro assai<\/em> w formie ronda, z \u017cywio\u0142ow\u0105 trzyg\u0142osow\u0105 fug\u0105 i pyszn\u0105 kadencj\u0105 skrzypiec, wzbudzaj\u0105cego w niekt\u00f3rych skojarzenia z concerto grosso <\/em>H\u00e4ndla, granym od ucha przez muzyk\u00f3w z taboru na w\u0119gierskiej puszcie.<\/p>\n \u201eNa szcz\u0119\u015bcie wszystko posz\u0142o dobrze, sko\u0144czy\u0142em utw\u00f3r wczoraj, zaj\u0119\u0142o mi to pi\u0119tna\u015bcie dni\u201d, donosi\u0142 Bart\u00f3k z alpejskiego sza\u0142asu. \u201eNiepokoj\u0119 si\u0119 tylko, czy zdo\u0142am st\u0105d wr\u00f3ci\u0107 do domu\u201d, zreflektowa\u0142 si\u0119 wkr\u00f3tce potem, u\u015bwiadomiwszy sobie, \u017ce z sielskiego odosobnienia trafi wprost w piek\u0142o ogarni\u0119tej wojn\u0105 Europy. Przed up\u0142ywem roku podj\u0105\u0142 ostateczn\u0105 decyzj\u0119. Wys\u0142a\u0142 swoje najcenniejsze r\u0119kopisy do Stan\u00f3w Zjednoczonych i w pa\u017adzierniku 1940 roku sam przedosta\u0142 si\u0119 za Ocean. Nied\u017awied\u017a nigdy ju\u017c nie zata\u0144czy\u0142 w jego muzyce. Wzdraga\u0142 si\u0119 zbli\u017cy\u0107 do miejsc ska\u017conych przez z\u0142e moce.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Skoro \u017cycie operowe zamar\u0142o prawie w ca\u0142ej Europie – ale ju\u017c tu i \u00f3wdzie rozb\u0142yskaj\u0105 \u015bwiate\u0142ka w tunelach – zgodnie z obietnic\u0105 urozmaicam profil Upiora tekstami po\u015bwi\u0119conymi tak\u017ce muzyce instrumentalnej. W tym sezonie nazbiera\u0142y si\u0119 ich dziesi\u0105tki, przede wszystkim za spraw\u0105 d\u0142ugofalowej wsp\u00f3\u0142pracy z NOSPR. Dzi\u015b komentarz na marginesie programu koncertu inauguracyjnego, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-5778","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5778","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5778"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5778\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5781,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5778\/revisions\/5781"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5778"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5778"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5778"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/canvas.png\")
<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n