{"id":5798,"date":"2021-05-14T12:23:32","date_gmt":"2021-05-14T10:23:32","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5798"},"modified":"2021-05-14T12:23:32","modified_gmt":"2021-05-14T10:23:32","slug":"najwieksze-z-tajemnic-czlowieczenstwa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5798","title":{"rendered":"Najwi\u0119ksze z tajemnic cz\u0142owiecze\u0144stwa"},"content":{"rendered":"

W zesz\u0142ym roku si\u0119 nie uda\u0142o. W tym uda si\u0119 po\u0142owicznie, a mo\u017ce nawet w trzech czwartych. W siedzibie NOSPR rusza kolejny festiwal Katowice Kultura Natura, pod znamiennym tytu\u0142em T\u0119sknota i pragnienie<\/em>. Z planowanego pierwotnie programu ocala\u0142o sze\u015b\u0107 koncert\u00f3w, ale za to jakich! Ju\u017c dzi\u015b Gospodarze z towarzyszeniem Ewy Tracz i pod batut\u0105 Marin Alsop wyst\u0105pi\u0105 ze wst\u0119pem i mi\u0142osn\u0105 \u015bmierci\u0105 Izoldy z Wagnerowskiego Tristana, <\/em>Pie\u015bniami mi\u0142osnymi Hafiza <\/em>Szymanowskiego i wyborem suit z Romea i Julii <\/em>Prokofiewa. Koncert b\u0119dzie transmitowany na stronie NOSPR, w radiowej Dw\u00f3jce i na platformie medici.tv. Pojutrze recital pianisty Alexandra Melnikova, w poniedzia\u0142ek – sopranistki Dorothei R\u00f6schmann z Wolframem Riegerem przy fortepianie, we czwartek zn\u00f3w wyst\u0105pi NOSPR, tym razem pod dyrekcj\u0105 Dominga Hindoyana, a w programie mi\u0119dzy innymi pie\u015bni Duparca w interpretacji Sonyi Yonchevej. Dwa ostatnie wieczory, z estradowym wykonaniem ahat-il\u012b <\/em>Aleksandra Nowaka i koncertami barokowymi w uj\u0119ciu Concerto K\u00f6ln, odb\u0119d\u0105 si\u0119 ju\u017c przy udziale publiczno\u015bci. Wszystkie koncerty b\u0119d\u0105 te\u017c dost\u0119pne w ramach plenerowych pokaz\u00f3w w katowickiej Strefie Kultury. Wi\u0119cej szczeg\u00f3\u0142\u00f3w tutaj: https:\/\/nospr.org.pl\/pl\/program\/festiwal-katowice-kultura-natura-2019-2020<\/a>. Na zach\u0119t\u0119 – m\u00f3j kr\u00f3tki esej z om\u00f3wieniem programu recitalu R\u00f6schmann.
\n<\/span><\/p>\n

***<\/p>\n

\u201eWspania\u0142y kompozytor zupe\u0142nie sobie nie radzi\u0142 jako dyrygent. Ludziom a\u017c serce p\u0119ka\u0142o, kiedy obserwowali jego \u017ca\u0142osne wysi\u0142ki na podium\u201d \u2013 pisa\u0142 w 1967 roku Harold C. Schonberg, pierwszy w historii laureat Nagrody Pulitzera w dziedzinie krytyki muzycznej. Schumann przej\u0105\u0142 posad\u0119 w D\u00fcsseldorfie w roku 1850 \u2013 \u015bwiadom w\u0142asnej niekompetencji, n\u0119kany chorob\u0105, coraz cz\u0119\u015bciej usuwa\u0142 si\u0119 w cie\u0144. W 1852 roku, kiedy konflikt z rajcami D\u00fcsseldorfu si\u0119gn\u0105\u0142 apogeum, zaszy\u0142 si\u0119 w niderlandzkim kurorcie Scheveningen. Tam wreszcie zazna\u0142 spokoju, kt\u00f3ry pozwoli\u0142 mu si\u0119 skupi\u0107 nad jednym z najniezwyklejszych cykl\u00f3w pie\u015bniowych w jego dorobku, Poezjach kr\u00f3lowej Marii Stuart<\/em>. Zawar\u0142 w nim dwadzie\u015bcia sze\u015b\u0107 lat z \u017cycia tragicznej kr\u00f3lowej: rozterki m\u0142odej dziewczyny w przybranej francuskiej ojczy\u017anie, refleksje m\u0142odej matki zatroskanej o dziedzictwo syna, upokorzenie wi\u0119zionej kr\u00f3lowej, utrat\u0119 nadziei i wreszcie pojednanie z nieuchronn\u0105 \u015bmierci\u0105. Stworzy\u0142 swoiste Frauenleben<\/em>, w kt\u00f3rym zabrak\u0142o Liebe<\/em> \u2013 cykl pe\u0142en wsp\u00f3\u0142czucia, w warstwie tekstowej wyprzedzaj\u0105cy epok\u0119 o dziesi\u0119ciolecia.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Andreas Achenbach, Wybrze\u017ce w Scheveningen<\/em> (1850). Nasjonalmuseet w Oslo<\/span><\/p>\n

Los \u2013 nie tylko kobiet z arystokratycznego rodu \u2013 bywa cz\u0119sto nieprzewidywalny. \u015awiadczy o tym tekst Rheinlegendchen <\/em>(Re\u0144ska powiastka<\/em>) z Mahlerowskiego cyklu Czarodziejski r\u00f3g ch\u0142opca<\/em>: pie\u015bni o pier\u015bcieniu wrzuconym niegdy\u015b w nurt Renu, kt\u00f3ry odnalaz\u0142 si\u0119 w brzuchu ryby podanej na kr\u00f3lewski st\u00f3\u0142. Mahler nie pierwszy si\u0119gn\u0105\u0142 do antologii wyidealizowanych pie\u015bni ludowych, wydanych w dw\u00f3ch tomach, w roku 1806 i 1808, przez Clemensa Brentano i Ludwiga Achima von Arnima, czo\u0142owych przedstawicieli tak zwanego romantyzmu heidelberskiego. Zbi\u00f3r piosnek mi\u0142osnych, \u017co\u0142nierskich i dzieci\u0119cych sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych ksi\u0105g XIX-wiecznego nacjonalizmu, tak popularn\u0105, \u017ce Goethe stwierdzi\u0142 niegdy\u015b bez cienia przesady, \u017ce mo\u017cna j\u0105 zasta\u0107 \u201ew ka\u017cdym niemieckim domu\u201d. Wcze\u015bniej z antologii Arnima i Brentano korzystali mi\u0119dzy innymi Weber, Loewe, Mendelssohn, Schumann i Brahms.<\/p>\n

Mahler zaczerpn\u0105\u0142 inspiracj\u0119 z Wunderhornu <\/em>ju\u017c w Pie\u015bniach w\u0119drownego czeladnika, <\/em>skomponowanych do tekst\u00f3w w\u0142asnych. Nad orygina\u0142em pochyli\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu lat 80. XIX wieku, tworz\u0105c kilkana\u015bcie utwor\u00f3w na glos z fortepianem, opublikowanych w trzech zeszytach w 1892 roku i zatytu\u0142owanych przez wydawc\u0119 Pie\u015bni i piosnki z m\u0142odo\u015bci<\/em>. Zach\u0119cony sukcesem, przyst\u0105pi\u0142 do pracy nad kolejnym zestawem, przygotowywanym od pocz\u0105tku w dw\u00f3ch wersjach: z fortepianem i z towarzyszeniem orkiestry. To w\u0142a\u015bnie ten zbi\u00f3r, opublikowany w 1899 roku pod tytu\u0142em Humoreski<\/em>, zyska\u0142 z czasem zwyczajow\u0105, cho\u0107 nieco myl\u0105c\u0105 nazw\u0119 Des Knaben Wunderhorn. <\/em><\/p>\n

Znalaz\u0142o si\u0119 w nim ostatecznie dwana\u015bcie pie\u015bni, kt\u00f3re nie tworz\u0105 jednorodnego cyklu \u2013 cho\u0107 w wielu wykonaniach daje si\u0119 odczu\u0107 d\u0105\u017cenie do zespolenia ich w sp\u00f3jn\u0105 dramaturgicznie ca\u0142o\u015b\u0107, z podzia\u0142em na dwie role \u2013 m\u0119sk\u0105 i \u017ce\u0144sk\u0105 \u2013 w kilku utworach wchodz\u0105ce mi\u0119dzy sob\u0105 w dialog. Inni arty\u015bci uk\u0142adaj\u0105 je we w\u0142asne historie. Dzisiejszego wieczoru po ba\u015bniowej Re\u0144skiej powiastce <\/em>nastr\u00f3j zmieni si\u0119 diametralnie: us\u0142yszymy \u017bycie doczesne, <\/em>przejmuj\u0105c\u0105 skarg\u0119 matki, kt\u00f3ra nie zd\u0105\u017cy\u0142a upiec chleba dla umieraj\u0105cego z g\u0142odu dziecka. Tragiczn\u0105 wymow\u0119 tej pie\u015bni z\u0142agodz\u0105 potem ch\u0142opska serenada pod oknem pi\u0119knej szynkareczki, zabawny sp\u00f3r o wy\u017cszo\u015b\u0107 \u015bpiewu s\u0142owika nad zewem kuku\u0142ki, wreszcie swawolna sprzeczka kochank\u00f3w. Opowie\u015b\u0107 zamknie si\u0119 jednak smutn\u0105 pie\u015bni\u0105 \u017co\u0142nierza, pe\u0142nego obaw, czy uda mu si\u0119 ca\u0142o powr\u00f3ci\u0107 z wojny. Czarodziejski r\u00f3g ch\u0142opca <\/em>Mahlera \u2013 bez wzgl\u0119du na to, w jakim kszta\u0142cie przedstawi\u0107 go publiczno\u015bci, wie\u015bci ju\u017c problemy prze\u0142omu stuleci: kryzys dotychczasowych warto\u015bci, utrat\u0119 poczucia bezpiecze\u0144stwa, nieuchronny rozpad wi\u0119zi emocjonalnych.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Alban Berg w 1909 roku<\/p>\n

Mahler, a z nim mi\u0119dzy innymi Zemlinsky i Ryszard Strauss, nie\u015bwiadomie przewidzieli nadej\u015bcie nowej wra\u017cliwo\u015bci. O jednej z Siedmiu wczesnych pie\u015bni<\/em> Berga, ucznia Sch\u00f6nberga, napisa\u0142 celnie Adorno: \u201eW przy\u0107mionej aurze Trzcinowej piosnki<\/em> czai si\u0119 przeb\u0142ysk \u015bwiat\u0142a, kt\u00f3re w Wozzecku<\/em> przybierze posta\u0107 niesko\u0144czonego za\u0107mienia s\u0142o\u0144ca\u201d. Cykl zosta\u0142 ostatecznie skompilowany w roku 1928 \u2013 z najdojrzalszych spo\u015br\u00f3d ponad osiemdziesi\u0119ciu pie\u015bni powsta\u0142ych w latach 1906\u20131908, \u0142\u0105cz\u0105cych elementy odchodz\u0105cego w przesz\u0142o\u015b\u0107 stylu pie\u015bniowego z nowatorstwem mistrza i pierwocinami Bergowskiego ekspresjonizmu. Sam Berg uzna\u0142 je p\u00f3\u017aniej za grzech m\u0142odo\u015bci: je\u015bli nawet, to w typowym dla \u00f3wczesnego Wiednia odruchu wstydu \u2013 za opowiedzian\u0105 w tych pie\u015bniach histori\u0119 zakazanej mi\u0142o\u015bci do Helene Nahowski, z kt\u00f3r\u0105 ostatecznie po\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w\u0119z\u0142em ma\u0142\u017ce\u0144skim w 1911 roku.<\/p>\n

Tajemnicz\u0105 metafor\u0119 ludzkiego, zw\u0142aszcza jednak kobiecego losu, odnajdujemy zn\u00f3w w Pie\u015bniach Mignon<\/em> Wolfa \u2013 z Lat nauki Wilhelma Meistra<\/em> Goethego, do kt\u00f3rego spu\u015bcizny mniej lub bardziej bezpo\u015brednio odnie\u015bli si\u0119 autorzy wszystkich wymienionych wy\u017cej kompozycji. Owa tajemnica uciele\u015bni\u0142a si\u0119 w postaci Mignon, o kt\u00f3rej celnie pisa\u0142 Tomasz Kubikowski: \u201emilkliwa, nieuchwytna, pobo\u017cna i erotyczna, ze swym ceremonialnym zachowaniem, nut\u0105 androgynizmu, demoniczn\u0105 tajemnic\u0105, zwierz\u0119co-anielskimi odruchami, potencj\u0105 tyle\u017c ckliwo\u015bci, co grozy \u2013 napisano ju\u017c bibliotek\u0119 analiz tej postaci\u201d. Od Marii Stuart, przez dziewcz\u0119cy g\u0142os zakl\u0119ty w poszumie trzciny, przez skarg\u0119 oszala\u0142ej z b\u00f3lu matki, a\u017c po dwuznaczn\u0105 Mignon \u2013 cykle Schumanna, Mahlera, Berga i Wolfa pomagaj\u0105 zrozumie\u0107 natur\u0119 cz\u0142owiecze\u0144stwa na p\u0142aszczy\u017anie czysto symbolicznej. To dobra muzyka na dzisiejsze czasy \u2013 jakkolwiek smutno to zabrzmi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W zesz\u0142ym roku si\u0119 nie uda\u0142o. W tym uda si\u0119 po\u0142owicznie, a mo\u017ce nawet w trzech czwartych. W siedzibie NOSPR rusza kolejny festiwal Katowice Kultura Natura, pod znamiennym tytu\u0142em T\u0119sknota i pragnienie. Z planowanego pierwotnie programu ocala\u0142o sze\u015b\u0107 koncert\u00f3w, ale za to jakich! Ju\u017c dzi\u015b Gospodarze z towarzyszeniem Ewy Tracz i pod batut\u0105 Marin Alsop … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-5798","format-standard","category-miscellanea"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5798","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5798"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5798\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5802,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5798\/revisions\/5802"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5798"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5798"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5798"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}