{"id":5807,"date":"2021-05-18T18:56:30","date_gmt":"2021-05-18T16:56:30","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5807"},"modified":"2021-05-18T18:56:30","modified_gmt":"2021-05-18T16:56:30","slug":"doktor-mozart","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5807","title":{"rendered":"Doktor Mozart"},"content":{"rendered":"

Dzi\u015b „uwalniam” kolejny z esej\u00f3w towarzysz\u0105cych najtrudniejszemu z dotychczasowych sezon\u00f3w NOSPR. Ten koncert, niespe\u0142na dwa tygodnie po inauguracji, odby\u0142 si\u0119 18 pa\u017adziernika 2020 ju\u017c bez udzia\u0142u publiczno\u015bci. Grali Gospodarze, w partiach solowych wyst\u0105pili Karolina Stelmachowska (ob\u00f3j), Aleksander Tesarczyk (klarnet), Krzysztof Tomczyk (r\u00f3g), Krzysztof Fiedukiewicz (fagot) i \u0141ukasz Frant (wiolonczela). Dyrygowa\u0142 Robin O’Neill.<\/p>\n

***<\/p>\n

Zofia z powie\u015bci Williama Styrona nienawidzi\u0142a nowojorskiej kolejki podziemnej. Mia\u0142a ku temu powody: pewnego wieczoru, kiedy wraca\u0142a wieczorem z pracy w przedziale bardziej zat\u0142oczonym ni\u017c zwykle, metro zatrzyma\u0142o si\u0119 mi\u0119dzy przystankami i wagony zosta\u0142y odci\u0119te od zasilania. Wystarczy\u0142o kilka minut w ciemno\u015bciach, by Zofia pad\u0142a ofiar\u0105 seksualnej napa\u015bci, \u201espl\u0105drowania duszy\u201d, przywo\u0142uj\u0105cego na powr\u00f3t wojenny koszmar, o kt\u00f3rym tak usilnie stara\u0142a si\u0119 zapomnie\u0107. Przez kilka dni nie mog\u0142a doj\u015b\u0107 do siebie. Wreszcie odwa\u017cy\u0142a si\u0119 w\u0142\u0105czy\u0107 ma\u0142e tranzystorowe radio na szafce nocnej. \u201eSama o tym nie wiedz\u0105c, musia\u0142a by\u0107 podatna na dziwnie terapeutyczne zdolno\u015bci dr med. W.A. Mozarta, bo ju\u017c pierwsze takty wielkiej Symfonii Es-dur<\/em> wywo\u0142a\u0142y u niej dreszcz jakiej\u015b pierwotnej rozkoszy. I nagle poj\u0119\u0142a, dlaczego tak jest, dlaczego ta wznios\u0142a i imponuj\u0105ca wypowied\u017a artysty, pe\u0142na osobliwych, ch\u0142odnych dysonans\u00f3w, przynosi jej duszy takie ukojenie, tak\u0105 satysfakcj\u0119 i rado\u015b\u0107. Bo oto rozpozna\u0142a w tej muzyce pe\u0142nej wewn\u0119trznego pi\u0119kna utw\u00f3r, kt\u00f3ry usi\u0142owa\u0142a zidentyfikowa\u0107 od dziesi\u0119ciu lat. Omal nie oszala\u0142a, kiedy us\u0142ysza\u0142a go po raz pierwszy w Krakowie na rok przed Anschlussem, w wykonaniu wiede\u0144skiej orkiestry. Siedz\u0105c wtedy na sali, s\u0142ucha\u0142a tej nieznanej jej kompozycji jak w transie, pozwalaj\u0105c, by otwarta na o\u015bcie\u017c \u015bwiadomo\u015b\u0107 ch\u0142on\u0119\u0142a przepyszne, misternie splecione, koronkowe harmonie i dzikie dysonanse, wytw\u00f3r niewyczerpanego natchnienia\u201d (t\u0142um. Zbigniew Batko). Przez to znamienne do\u015bwiadczenie Zofia u\u015bwiadomi\u0142a sobie, \u017ce wychodzi z mroku, \u017ce przezwyci\u0119\u017ca nareszcie traum\u0119, \u017ce doznana w Krakowie chwila szcz\u0119\u015bcia zn\u00f3w do niej wraca i u\u015bmierza niezno\u015bny b\u00f3l.<\/p>\n

Wspomniany eksperyment Mozarta z modnym w\u00f3wczas gatunkiem sinfonia concertante <\/em>istotnie zaowocowa\u0142 arcydzie\u0142em. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 w roku 1777, podczas pobytu kompozytora w Mannheimie \u2013 pierwsza symfonia koncertuj\u0105ca Mozarta, na cztery instrumenty d\u0119te, czyli flet, ob\u00f3j, r\u00f3g, fagot i orkiestr\u0119, doczeka\u0142a si\u0119 prawykonania w Pary\u017cu, w maju 1778 roku. Rok p\u00f3\u017aniej, w Salzburgu, Mozart napisa\u0142 utw\u00f3r nawi\u0105zuj\u0105cy do poprzednich do\u015bwiadcze\u0144, ale ju\u017c z my\u015bl\u0105 o tamtejszej orkiestrze, z wykorzystaniem dw\u00f3ch oboj\u00f3w i dw\u00f3ch rog\u00f3w oraz skrzypiec i alt\u00f3wki solo. Parti\u0119 alt\u00f3wki skomponowa\u0142 w tonacji D-dur, z wykorzystaniem techniki skordatury, wymagaj\u0105cej przestrojenia instrumentu o p\u00f3\u0142 tonu wy\u017cej, \u017ceby uzyska\u0107 bardziej \u201e\u015bwietliste\u201d brzmienie. W tym samym czasie rozpocz\u0105\u0142 te\u017c prace nad symfoni\u0105 koncertuj\u0105c\u0105 na skrzypce, alt\u00f3wk\u0119 i wiolonczel\u0119, ale nigdy nie wyszed\u0142 poza pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 utworu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Meryl Streep w filmie Alana J. Pakuli Wyb\u00f3r Zofii<\/em> (1982)<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce sam poj\u0105\u0142, \u017ce w Symfonii Es-dur <\/em>KV 364 wzni\u00f3s\u0142 si\u0119 na absolutne szczyty. Przejrzysto\u015b\u0107 formy, b\u0142yskotliwo\u015b\u0107 partii solowych, a zarazem sp\u00f3jno\u015b\u0107 ich realizacji w duecie \u2013 nie wspominaj\u0105c ju\u017c o nowatorskich rozwi\u0105zaniach harmonicznych w orkiestrze, kt\u00f3ra stanowi nie tylko t\u0142o, ale te\u017c samodzielnie wprowadza kolejne tematy \u2013 przysporzy\u0142y utworowi Mozarta mn\u00f3stwa na\u015bladowc\u00f3w, by wspomnie\u0107 cho\u0107by skomponowan\u0105 w tej samej tonacji symfoni\u0119 koncertuj\u0105c\u0105 Leopolda Ko\u017eeluha na mandolin\u0119, tr\u0105bk\u0119, kontrabas i pianoforte, albo Symfoni\u0119 D-dur <\/em>Fran\u00e7ois-Josepha Gosseca z solowymi partiami skrzypiec i wiolonczeli. W bli\u017cszych nam czasach Symfonia Es-dur <\/em>przewin\u0119\u0142a si\u0119 nie tylko na kartach Wyboru Zofii <\/em>Styrona, ale te\u017c w \u015bcie\u017cce d\u017awi\u0119kowej do filmu Wyliczanka <\/em>Petera Greenawaya, w kt\u00f3rej Michael Nyman nawi\u0105za\u0142 do materia\u0142u drugiej cz\u0119\u015bci Andante<\/em>.<\/p>\n

Koncert wiolonczelowy C-dur <\/em>Haydna powsta\u0142 kilkana\u015bcie lat przedtem, na d\u0142ugi czas popad\u0142 w zapomnienie i wyp\u0142yn\u0105\u0142 na \u015bwiat\u0142o dzienne dopiero w 1961 roku, odkryty przez czeskiego muzykologa Old\u0159icha Pulkerta w archiwach Muzeum Narodowego w Pradze. To wczesne dzie\u0142o nigdy nie dor\u00f3wna\u0142o popularno\u015bci\u0105 s\u0142ynnemu Koncertowi D-dur, <\/em>a przecie\u017c z wielu wzgl\u0119d\u00f3w zas\u0142uguje na nasz\u0105 najczulsz\u0105 uwag\u0119. Po pierwsze, Haydn skomponowa\u0142 ten utw\u00f3r z my\u015bl\u0105 o swoim serdecznym przyjacielu Josephie Franzu Weiglu, bawarskim wiolonczeli\u015bcie, kt\u00f3ry gra\u0142 w orkiestrze ksi\u0119cia Miko\u0142aja J\u00f3zefa Esterh\u00e1zyego przez blisko trzydzie\u015bci lat i czu\u0142 si\u0119 tak blisko zwi\u0105zany z jej kapelmistrzem, \u017ce poprosi\u0142 go o trzymanie pierworodnego syna do chrztu. Po drugie, partia wiolonczeli ju\u017c w tej wczesnej kompozycji Haydna zdradza niezwyk\u0142e wyczucie specyfiki instrumentu, a zarazem uwzgl\u0119dnia potencja\u0142 wirtuozowski adresata dedykacji. Weigl \u2013 jak wynika z partytury \u2013 by\u0142 jedynym wiolonczelist\u0105 zespo\u0142u i poza b\u0142yskotliwymi odcinkami solowymi przy\u0142\u0105cza\u0142 si\u0119 do tutti jako realizator linii basu orkiestrowego. Struktura Koncertu C-dur <\/em>wskazuje niedwuznacznie, \u017ce utw\u00f3r powsta\u0142 w fazie przej\u015bciowej tw\u00f3rczo\u015bci Haydna: mi\u0119dzy \u201eritornelowym\u201d kszta\u0142tem koncertu barokowego a raczkuj\u0105c\u0105 dopiero klasyczn\u0105 form\u0105 sonatow\u0105 \u2013 z ekspozycj\u0105 w Moderato<\/em>, dramatycznym wej\u015bciem partii wiolonczelowej w Adagio <\/em>i rozbudowanym wst\u0119pem orkiestrowym w fina\u0142owym Allegro molto. <\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Joseph Franz Weigl na litografii Josefa Kriehubera z 1829 roku<\/p>\n

Po d\u0142ugim czasie zapomnienia Koncert C-dur <\/em>Haydna sta\u0142 si\u0119 jednym z filar\u00f3w \u017celaznego repertuaru wsp\u00f3\u0142czesnych wiolonczelist\u00f3w. Od czasu pierwszego w XX wieku wykonania przez Milo\u0161a S\u00e1dlo, kt\u00f3ry dokona\u0142 edycji \u015bwie\u017co odnalezionej partytury wraz z M\u015bcis\u0142awem Rostropowiczem, wszed\u0142 do repertuaru najwybitniejszych wirtuoz\u00f3w instrumentu, od Jacqueline du Pr\u00e9, poprzez Pietera Wiespelweya, na Jean-Guihenie Queyras sko\u0144czywszy.<\/p>\n

Styron pisze, \u017ce w\u015br\u00f3d kakofonii bombardowa\u0144 Warszawy i w chaosie p\u00f3\u017aniejszych prze\u017cy\u0107 obozowych Mozartowska Symfonia Es-dur<\/em> KV 364 zacz\u0119\u0142a si\u0119 Zofii myli\u0107 z nazwami innych ukochanych utwor\u00f3w. Przypadek \u2013 i wola powie\u015bciopisarza \u2013 zrz\u0105dzi\u0142y, \u017ce w tydzie\u0144 po pr\u00f3bie gwa\u0142tu w nowojorskim metrze w\u0142\u0105czy\u0142a radyjko akurat na wykonanie symfonii koncertuj\u0105cej. A gdyby trafi\u0142a na Koncert C-dur <\/em>Haydna? Czy te\u017c siedzia\u0142aby zas\u0142uchana, u\u015bmiechaj\u0105c si\u0119 do siebie, z dreszczem emocji i zachwytu? Czy zn\u00f3w niepowtarzalne stawa\u0142oby si\u0119 powtarzalne i u\u015bmierza\u0142o stopniowo niezno\u015bne cierpienie? Ciekawe, czy Zofia i w tym przypadku zapisa\u0142aby starannie tytu\u0142 utworu \u2013 zgodnie z tym, co powiedzia\u0142 spiker \u2013 czy podesz\u0142aby do okna, podci\u0105gn\u0119\u0142a rolety i zacz\u0119\u0142a zn\u00f3w \u017cy\u0107. Bo taka w\u0142a\u015bnie jest moc klasyk\u00f3w wiede\u0144skich. Ka\u017cdemu pomog\u0105 wyj\u015b\u0107 z mroku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u015b „uwalniam” kolejny z esej\u00f3w towarzysz\u0105cych najtrudniejszemu z dotychczasowych sezon\u00f3w NOSPR. Ten koncert, niespe\u0142na dwa tygodnie po inauguracji, odby\u0142 si\u0119 18 pa\u017adziernika 2020 ju\u017c bez udzia\u0142u publiczno\u015bci. Grali Gospodarze, w partiach solowych wyst\u0105pili Karolina Stelmachowska (ob\u00f3j), Aleksander Tesarczyk (klarnet), Krzysztof Tomczyk (r\u00f3g), Krzysztof Fiedukiewicz (fagot) i \u0141ukasz Frant (wiolonczela). Dyrygowa\u0142 Robin O’Neill. *** Zofia z … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-5807","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5807","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5807"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5807\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5812,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5807\/revisions\/5812"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5807"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5807"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5807"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}