{"id":583,"date":"2015-06-22T17:58:53","date_gmt":"2015-06-22T15:58:53","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=583"},"modified":"2015-06-23T18:04:45","modified_gmt":"2015-06-23T16:04:45","slug":"udreka-i-ekstaza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=583","title":{"rendered":"Udr\u0119ka i ekstaza"},"content":{"rendered":"

Dwa lata temu Longborough Festival Opera by\u0142a pierwszym na \u015bwiecie prywatnym teatrem operowym, kt\u00f3ry wystawi\u0142 w jednym sezonie ca\u0142y Pier\u015bcie\u0144 Nibelunga<\/em>. W tym roku w\u0142a\u015bciwie rozpocz\u0119\u0142a \u015bwiatowe obchody 150-lecia Tristana i Izoldy<\/em>, daj\u0105c pierwsze przedstawienie zaledwie dwa dni po rocznicy prapremiery w Monachium. O tyle\u017c pi\u0119knym, co szalonym przedsi\u0119wzi\u0119ciu pa\u0144stwa Graham\u00f3w pisa\u0142am ju\u017c wcze\u015bniej, nie b\u0119d\u0119 si\u0119 wi\u0119c powtarza\u0107. Wyja\u015bni\u0119 tylko, co mnie zagna\u0142o do Longborough, bo decyzj\u0119 o wyprawie na tamtejszego Tristana <\/em>podj\u0119\u0142am rok temu z ok\u0142adem, po warszawskiej premierze Lohengrina<\/em>. Wykonawca roli tytu\u0142owej Peter Wedd wywo\u0142a\u0142 spore zamieszanie w\u015br\u00f3d naszych krytyk\u00f3w. W tak zwanym nurcie g\u0142\u00f3wnym uplasowali si\u0119 przeciwnicy, pr\u00f3buj\u0105cy zestawi\u0107 jego interpretacj\u0119 z rzekomo obowi\u0105zuj\u0105cym szablonem wzorcowym. Z kilku nurt\u00f3w pobocznych rozleg\u0142y si\u0119 g\u0142osy zachwytu, cz\u0119\u015bciej jednak skupione na og\u00f3lnym sposobie budowania postaci ni\u017c na ogromnym, ju\u017c w\u00f3wczas daj\u0105cym o sobie zna\u0107 potencjale tego \u015bpiewaka. Zaintrygowana nieprzeci\u0119tn\u0105 muzykalno\u015bci\u0105 Wedda i urod\u0105 jego ciemnego, bogatego w alikwoty tenoru, rozpocz\u0119\u0142am systematyczne badania w terenie. Z przyjemno\u015bci\u0105 obserwowa\u0142am, jak ten g\u0142os krzepnie, nabiera mocy i specyficznie wagnerowskiego blasku. Jecha\u0142am do Longborough z nadziej\u0105, \u017ce Anthony Negus z r\u00f3wnym wyczuciem skompletowa\u0142 reszt\u0119 obsady, wypracowa\u0142 przekonuj\u0105c\u0105 koncepcj\u0119 ca\u0142o\u015bci i ubierze j\u0105 w stosown\u0105 szat\u0119 d\u017awi\u0119kow\u0105. Rzeczywisto\u015b\u0107 przesz\u0142a naj\u015bmielsze oczekiwania.<\/p>\n

A wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce te oczekiwania i tak s\u0105 na wyrost. Scena w Longborough przypomina podest w podrz\u0119dnym kinie na prowincji. \u017badnych wymy\u015blnych paneli akustycznych: nad g\u0142owami s\u0142uchaczy rozpo\u015bciera si\u0119 dach z blachy falistej, wsparty na drewnianych krokwiach. Kana\u0142 orkiestrowy – jak w Bayreuth – g\u0142\u0119boki i niemal ca\u0142kowicie wpuszczony pod scen\u0119. \u015apiewacy \u015bledz\u0105 ruchy dyrygenta na czarno-bia\u0142ych ekranach monitor\u00f3w, podwieszonych na \u015bcianach bocznych l\u00f3\u017c. \u017beby zorganizowa\u0107 t\u0119 mikroskopijn\u0105 przestrze\u0144 sceniczn\u0105, trzeba doprawdy ogromnej wyobra\u017ani, wyczucia i dobrego smaku. Nie zabrak\u0142o ich zw\u0142aszcza scenografce (Kimie Nakano) i re\u017cyserowi \u015bwiate\u0142 (Ben Ormerod), kt\u00f3rzy wprowadzili nas w nastr\u00f3j tristanowskiego mitu spektakularn\u0105 gr\u0105 barw i kontrast\u00f3w, niemal ca\u0142kiem rezygnuj\u0105c z dekoracji i zb\u0119dnych rekwizyt\u00f3w. Ich wizja z jednej strony nasuwa\u0142a skojarzenia z japo\u0144skim teatrem n\u014d, gdzie aktorzy poruszaj\u0105 si\u0119 po pustej scenie, z drugiej za\u015b z legendarn\u0105, drug\u0105 inscenizacj\u0105\u00a0Wielanda Wagnera z Bayreuth (1962) – zw\u0142aszcza w trzecim akcie, gdy w g\u0142\u0119bi pojawi\u0142 si\u0119 charakterystyczny „celtycki” monolit z okr\u0105g\u0142ym otworem w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci. Inspiracje japo\u0144skie da\u0142y o sobie zna\u0107 tak\u017ce w kroju i kolorach kostium\u00f3w, lu\u017ano wzorowanych na strojach dworskich i ubraniach wojownik\u00f3w (Tristan wyst\u0119powa\u0142 w czym\u015b w rodzaju shinobi sh\u014dzoku<\/em>, tradycyjnego odzienia japo\u0144skich ninja). Re\u017cyserka Carmen Jakobi dope\u0142ni\u0142a ca\u0142o\u015bci oszcz\u0119dnym, wr\u0119cz ascetycznym gestem aktorskim, wi\u0119c doprawdy nie wiem, co j\u0105 podkusi\u0142o, \u017ceby w kluczowych momentach dramatu (m.in. w duecie mi\u0142osnym z drugiego aktu i w scenie \u015bmierci Tristana) wprowadzi\u0107 dwoje tancerzy, sk\u0105din\u0105d \u015bwietnych, maj\u0105cych odzwierciedla\u0107 „jungowsk\u0105” pod\u015bwiadomo\u015b\u0107 bohater\u00f3w. Po pierwsze, to rozwi\u0105zanie z ca\u0142kiem innego porz\u0105dku rzeczy – bo choreografka Didy Veldman odwo\u0142a\u0142a si\u0119 nie tylko do Junga, ale i do erotycznych p\u0142askorze\u017ab z Kad\u017curaho – po drugie, taniec odwraca\u0142 uwag\u0119 od znacznie ciekawszych symboli zawartych w samej muzyce Wagnera. Musz\u0119 jednak przyzna\u0107, \u017ce w por\u00f3wnaniu z korowodami dziewczynek bez zapa\u0142ek i ch\u0142opc\u00f3w z patefonami, wszechobecnych w wizjach polskich re\u017cyser\u00f3w, Katie Lusby i Mbulelo Ndabeni stworzyli nieznaczny dysonans z reszt\u0105 tej g\u0142\u0119boko przemy\u015blanej inscenizacji.<\/p>\n

\"Rachel<\/a><\/p>\n

Scena z pierwszego aktu. Izolda (Rachel Nicholls) i Tristan (Peter Wedd) po wypiciu napoju mi\u0142osnego. Fot. Matthew Williams-Ellis.<\/p>\n

Nic to jednak w por\u00f3wnaniu z ol\u015bniewaj\u0105c\u0105 sp\u00f3jno\u015bci\u0105 koncepcji muzycznej Anthony’ego Negusa. Obawy, \u017ce d\u017awi\u0119k orkiestrowy nie znajdzie uj\u015bcia przez w\u0105skie gard\u0142o kana\u0142u i zniknie w czelu\u015bciach podscenia, rozwia\u0142y si\u0119 ju\u017c w drugim takcie preludium, gdzie po raz pierwszy pojawia si\u0119 legendarny akord tristanowski. Kiedy wiolonczelowy motyw Tristana zla\u0142 si\u0119 w jedno z t\u0119sknym, obojowym pragnieniem mi\u0142o\u015bci, zyska\u0142am pewno\u015b\u0107, \u017ce prawdziwy mistrz batuty wywa\u017cy proporcje nawet w tak sparta\u0144skich warunkach akustycznych. Je\u015bli nawet kto\u015b odczu\u0142 pewien niedosyt wolumenu smyczk\u00f3w (Negus dyrygowa\u0142 stosunkowo niewielkim zespo\u0142em, z\u0142o\u017conym w sumie z sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu jeden instrumentalist\u00f3w, rozmieszczonych w fosie w uk\u0142adzie niemieckim), powetowa\u0142 go sobie z nawi\u0105zk\u0105 niebywa\u0142\u0105 urod\u0105 ich brzmienia. Rzemios\u0142o Negusa da si\u0119 por\u00f3wna\u0107 ze stylem najcelniejszych interpretacji Karla B\u00f6hma – przy czym nie mam na my\u015bli ja\u0142owego na\u015bladownictwa, tylko wyp\u0142ywaj\u0105c\u0105 z najg\u0142\u0119bszej wiedzy trafno\u015b\u0107 interpretacji. Ten Tristan <\/em>par\u0142 nieub\u0142aganie ku fina\u0142owej ekstazie Liebestod<\/em>, szed\u0142 naprz\u00f3d w mocnych tempach, energicznie, nami\u0119tnie, zachowuj\u0105c nale\u017cne proporcje mi\u0119dzy t\u0119sknot\u0105, zmys\u0142owo\u015bci\u0105 i pragnieniem ostatecznego spe\u0142nienia. Negus z jednej strony idealnie operowa\u0142 pionami harmonicznymi, z drugiej za\u015b zmy\u015blnie je narusza\u0142 my\u015bleniem melodycznym, czym tak skutecznie budowa\u0142 napi\u0119cie, \u017ce chwilami ten Wagner a\u017c bola\u0142. Dodajmy do tego zegarmistrzowsk\u0105 dba\u0142o\u015b\u0107 o szczeg\u00f3\u0142, a znajdziemy si\u0119 w si\u00f3dmym niebie.<\/p>\n

G\u0142os Wedda przeszed\u0142 przez ten rok metamorfoz\u0119 zaskakuj\u0105c\u0105 nawet dla uwa\u017cnego obserwatora. Nabra\u0142 jeszcze ciemniejszej barwy (w dole brzmia\u0142 bardziej barytonowo ni\u017c \u015bpiew Kurwenala), zachowuj\u0105c przy tym ekstatyczn\u0105 \u017carliwo\u015b\u0107 i przejmuj\u0105cy liryzm, kt\u00f3ry sk\u0142ania do por\u00f3wna\u0144 z dokonaniami Maksa Lorenza w szczytowym okresie kariery. Poza tym ten \u015bpiewak jest niezmordowany: zachowa\u0107 tak\u0105 si\u0142\u0119 wyrazu i g\u0142\u0119bi\u0119 interpretacji w scenie \u015bmierci Tristana potrafi\u0105 tylko najwi\u0119ksi mistrzowie. Rachel Nicholls stawia\u0142a pierwsze kroki jako sopran bachowski i h\u00e4ndlowski, potem za\u015b mia\u0142a szcz\u0119\u015bcie trafi\u0107 na Anne Evans, kt\u00f3ra otworzy\u0142a jej g\u0142os na repertuar ci\u0119\u017cszego kalibru. Dla Wedda okaza\u0142a si\u0119 partnerk\u0105 idealn\u0105: kruch\u0105 fizycznie, nieomal dziewcz\u0119c\u0105, a przy tym ciep\u0142\u0105, nami\u0119tn\u0105, pe\u0142n\u0105 emocji uwydatnionych nieskaziteln\u0105 intonacj\u0105 i doskona\u0142ym wyczuciem frazy. Je\u015bli mo\u017cna jej cokolwiek zarzuci\u0107, to niepe\u0142ne jeszcze zanurzenie w rol\u0119 Izoldy, cho\u0107 jestem przekonana, \u017ce i to przyjdzie z czasem. Niemal ka\u017cdy z pozosta\u0142ych solist\u00f3w stworzy\u0142 pami\u0119tn\u0105 posta\u0107: pocz\u0105wszy od z\u0142amanego b\u00f3lem Kr\u00f3la Marka (Frode Olsen), poprzez wyrazist\u0105, z\u0142o\u017con\u0105 psychologicznie Brangen\u0119 (Catherine Carby) i wzruszaj\u0105co oddanego, do ko\u0144ca pr\u00f3buj\u0105cego zachowa\u0107 optymizm Kurwenala (Stuart Pendred), sko\u0144czywszy na epizodycznych rolach Melota (Ben Thapa), Pasterza (Stephen Rooke), M\u0142odego Marynarza (Edward Hughes) i Sternika (Thomas Colwell). <\/span><\/p>\n

\"Rachel<\/a><\/p>\n

Akt II, scena trzecia. Tu\u017c przed rozstaniem kochank\u00f3w. Fot. Matthew Wiliams-Ellis.<\/p>\n

By\u0142o w tym spektaklu kilka nieziemsko pi\u0119knych moment\u00f3w. Fina\u0142 drugiego aktu, w kt\u00f3rym Frode Olsen przy wsp\u00f3\u0142udziale fenomenalnej Kate Romano (klarnet basowy) rzuci\u0142 nas na kolana przejmuj\u0105cym monologiem Kr\u00f3la Marka, najtragiczniejszej postaci dramatu, dostojnego w\u0142adcy, kt\u00f3remu w przeciwie\u0144stwie do obojga protagonist\u00f3w nie uda si\u0119 przej\u015b\u0107 na drug\u0105 stron\u0119 i do\u015bwiadczy\u0107 „rzeczy samej w sobie” – lamentem za\u015bpiewanym przepi\u0119knie, starym, \u0142ami\u0105cym si\u0119 g\u0142osem, za to z nieprawdopodobn\u0105 si\u0142\u0105 przekazu. Idealne zespolenie kochank\u00f3w w ust\u0119pie z wcze\u015bniejszego duetu mi\u0142osnego, kiedy Izolda i Tristan za\u015bpiewali „Wonne-hehrstes Weben, liebe-heiligstes Leben” jak pojedyncza, ogarni\u0119ta ekstaz\u0105 istota, cichutko uchylaj\u0105c fraz\u0119, rozwieraj\u0105c j\u0105 na o\u015bcie\u017c i zamykaj\u0105c bez trza\u015bni\u0119cia drzwiami. Rozpaczliwe „Muss ich dich so versteh’n” w scenie \u015bmierci Tristana, kt\u00f3re wzruszy\u0142oby ca\u0142\u0105 lawin\u0119 kamieni. Liebestod<\/em>, po kt\u00f3rym zapad\u0142a \u015bmiertelna cisza, poprzedzaj\u0105ca istn\u0105 burz\u0119 oklask\u00f3w. Wystarczy, \u017ceby ten spektakl zapami\u0119ta\u0107 do ko\u0144ca \u017cycia.<\/p>\n

Cho\u0107 krytyka brytyjska, rozbisurmaniona produkcjami w ROH i na innych czo\u0142owych scenach kraju, sarka\u0142a czasem na inscenizacj\u0119, w zachwytach nad stron\u0105 muzyczn\u0105 Tristana <\/em>z Longborough wszyscy byli zgodni. Jessica Duchen, kt\u00f3ra miesi\u0105c przed premier\u0105 wyra\u017ca\u0142a si\u0119 o zapale\u0144cach z Longborough w tonie do\u015b\u0107 protekcjonalnym, p\u00f3\u017aniej nie mog\u0142a znale\u017a\u0107 s\u0142\u00f3w, by wyrazi\u0107 sw\u00f3j podziw. Do\u015b\u0107 wspomnie\u0107, \u017ce Duchen wybiera si\u0119 na sierpniowy spektakl w Bayreuth i ma powa\u017cne w\u0105tpliwo\u015bci, czy ekipa pod batut\u0105 Thielemanna, ze Stephenem Gouldem i Anj\u0105 Kampe w obsadzie, zdo\u0142a osi\u0105gn\u0105\u0107 poziom, na jaki wznie\u015bli si\u0119 skromni muzycy z wiejskiej opery w Gloucestershire. Zapalczyw\u0105 recenzj\u0119 dla „The Independent” opatrzy\u0142a d\u0142ugim i znamiennym nag\u0142\u00f3wkiem: Excuse me, but why isn’t this man conducting Wagner at Covent Garden and Bayreuth? <\/em><\/p>\n

\"Rachel<\/a><\/h3>\n

Mi\u0142osna \u015bmier\u0107 Izoldy. Fot. Matthew Williams-Ellis.<\/p>\n

No w\u0142a\u015bnie, dlaczego? Mo\u017ce racj\u0119 ma Peter Wedd, z kt\u00f3rym rozmawia\u0142am nazajutrz i kt\u00f3ry skomentowa\u0142 t\u0119 dziwn\u0105 sytuacj\u0119 cytatem z czterowiersza Williama Blake’a: „When Nations grow Old, the Arts grow Cold, and Commerce settles on every Tree”. Nam ju\u017c dawno wych\u0142\u00f3d\u0142o. Sama znam dyrygent\u00f3w, kt\u00f3rych wiedza i wra\u017cliwo\u015b\u0107 wci\u0105\u017c umykaj\u0105 uwagi dyrektor\u00f3w polskich oper. Mo\u017ce czas wyjecha\u0107 na wie\u015b, poszuka\u0107 jakiej\u015b opuszczonej kurzej fermy i zacz\u0105\u0107 wszystko od nowa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dwa lata temu Longborough Festival Opera by\u0142a pierwszym na \u015bwiecie prywatnym teatrem operowym, kt\u00f3ry wystawi\u0142 w jednym sezonie ca\u0142y Pier\u015bcie\u0144 Nibelunga. W tym roku w\u0142a\u015bciwie rozpocz\u0119\u0142a \u015bwiatowe obchody 150-lecia Tristana i Izoldy, daj\u0105c pierwsze przedstawienie zaledwie dwa dni po rocznicy prapremiery w Monachium. O tyle\u017c pi\u0119knym, co szalonym przedsi\u0119wzi\u0119ciu pa\u0144stwa Graham\u00f3w pisa\u0142am ju\u017c wcze\u015bniej, nie … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-583","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/583","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=583"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/583\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":590,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/583\/revisions\/590"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=583"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=583"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=583"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}