{"id":5839,"date":"2021-05-28T14:31:52","date_gmt":"2021-05-28T12:31:52","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5839"},"modified":"2021-05-28T14:33:37","modified_gmt":"2021-05-28T12:33:37","slug":"pianino-palnik-naftowy-i-jedno-zdjecie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5839","title":{"rendered":"Pianino, palnik naftowy i jedno zdj\u0119cie"},"content":{"rendered":"

W nadziei, \u017ce nowy sezon potoczy si\u0119 ju\u017c bez przeszk\u00f3d i z aktywnym udzia\u0142em Upiora, dziel\u0119 si\u0119 z Pa\u0144stwem kolejnym z esej\u00f3w towarzysz\u0105cych pandemicznym koncertom NOSPR. Ten odby\u0142 si\u0119 22 pa\u017adziernika ubieg\u0142ego roku, z udzia\u0142em jednej czwartej publiczno\u015bci, bez Lawrence’a Fostera, kt\u00f3rego na podium dyrygenckim w ostatniej chwili zast\u0105pi\u0142 Lionel Bringuier. W partiach solowych wyst\u0105pili Piotr Tarcholik (skrzypce), Natalia Kurzac-Kotula (wiolonczela) i Tymoteusz Bies (fortepian).<\/p>\n

***<\/p>\n

Bohuslav Martin\u016f d\u0142ugo wchodzi\u0142 w doros\u0142o\u015b\u0107. Nie\u015bmia\u0142y syn szewca z Poli\u010dki \u2013 zamkni\u0119ty we w\u0142asnym \u015bwiecie i z trudem nawi\u0105zuj\u0105cy przyja\u017anie \u2013 zasiad\u0142 przy pulpicie drugich skrzypiec Filharmonii Czeskiej w 1919 roku, w wieku bez ma\u0142a trzydziestu lat, wci\u0105\u017c bez dyplomu absolwenta konserwatorium. Gdyby nie wsparcie dyrygenta V\u00e1clava Talicha i zach\u0119ta ze strony Josefa Suka, by\u0107 mo\u017ce nigdy nie zaj\u0105\u0142by si\u0119 na dobre sztuk\u0105 kompozycji. Kiedy dosta\u0142 niewielkie stypendium od ministra edukacji, mia\u0142 ju\u017c w dorobku kwartet smyczkowy i partytury dw\u00f3ch balet\u00f3w. By\u0142 rok 1923. Martin\u016f ruszy\u0142 po nowe do\u015bwiadczenia do Pary\u017ca. Przez trzy lata tu\u0142a\u0142 si\u0119, gdzie popadnie, a\u017c znalaz\u0142 swoje wymarzone lokum \u2013 male\u0144ki pokoik przy ulicy Delambre w dzielnicy Montparnasse, a w nim wszystko, co jego zdaniem wystarcza\u0142o do szcz\u0119\u015bcia: pianino, palnik naftowy i zdj\u0119cie pi\u0119knej automobilistki Eli\u0161ki Junkovej za kierownic\u0105 wy\u015bcigowego Bugatti.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Martin\u016f i jego kot<\/p>\n

Na towarzyszk\u0119 \u017cycia trafi\u0142 przypadkiem, w cyrku Medrano, dok\u0105d wybra\u0142 si\u0119 w listopadzie 1926 roku w poszukiwaniu muzycznej inspiracji. Tamtego dnia skupi\u0142 si\u0119 jednak na ca\u0142kiem czym\u015b innym. W przyst\u0119pie odwagi wsun\u0105\u0142 w r\u0119k\u0119 siedz\u0105cej przed nim dziewczyny karteczk\u0119 ze swoim nazwiskiem i adresem. Charlotte \u2013 bo tak jej by\u0142o na imi\u0119 \u2013 przyj\u0119\u0142a propozycj\u0119 spotkania. Po kilku udanych niedzielnych randkach postanowi\u0142a wprowadzi\u0107 si\u0119 do Bohuslava. Pomaga\u0142a mu szlifowa\u0107 francuski, gotowa\u0142a dla niego i cerowa\u0142a mu ubrania. By\u0142a nim tak oczarowana, \u017ce de facto<\/em> wzi\u0119\u0142a go na utrzymanie. Jako zdolna krawcowa zarabia\u0142a do\u015b\u0107 dla obojga, dzi\u0119ki czemu Martin\u016f m\u00f3g\u0142 bez reszty po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 pracy kompozytorskiej. W marcu 1931 roku para zalegalizowa\u0142a sw\u00f3j zwi\u0105zek w paryskim ratuszu.<\/p>\n

Tu\u017c po \u015blubie Martin\u016f rzuci\u0142 si\u0119 w wir tw\u00f3rczo\u015bci i wreszcie m\u00f3g\u0142 w spokoju podsumowa\u0107 dotychczasowe do\u015bwiadczenia z pobytu w Pary\u017cu. Stopniowo odchodzi\u0142 od eksperyment\u00f3w z atonalno\u015bci\u0105 i serializmem, k\u0142ad\u0105c podwaliny pod w\u0142asny, indywidualny styl neoklasyczny. Pisanie Koncertu na trio fortepianowe i orkiestr\u0119 smyczkow\u0105 <\/em>\u2013 w 1933 roku, na zam\u00f3wienie Tria W\u0119gierskiego \u2013 zaj\u0119\u0142o mu raptem kilka tygodni. Spod pi\u00f3ra kompozytora wyszed\u0142 brawurowy, soczysty brzmieniowo utw\u00f3r, \u0142\u0105cz\u0105cy modernistyczn\u0105 chromatyk\u0119 i politonalno\u015b\u0107 z barokowym konrapunktem i elementami techniki koncertuj\u0105cej. Gdyby Bach zmartwychwsta\u0142 w XX wieku, tak m\u00f3g\u0142by wygl\u0105da\u0107 jego kolejny Koncert brandenburski <\/em>\u2013 zwarty i zdyscyplinowany formalnie, a zarazem pe\u0142en zaskocze\u0144 rytmicznych i harmonicznych.<\/p>\n

Absurdalnym zrz\u0105dzeniem losu Koncert <\/em>doczeka\u0142 si\u0119 prawykonania dopiero w sierpniu 1963 roku \u2013 wszystko przez to, \u017ce Martin\u016f zgubi\u0142 obiecan\u0105 muzykom partytur\u0119. \u017beby wywi\u0105za\u0107 si\u0119 z umowy, w jeszcze kr\u00f3tszym czasie skomponowa\u0142 Concertino <\/em>na ten sam sk\u0142ad, przez d\u0142ugi czas uto\u017csamiane przez muzykolog\u00f3w z zaginionym r\u0119kopisem. Do odkrycia nieznanego utworu Martin\u016f zn\u00f3w przyczyni\u0142a si\u0119 Charlotte, kt\u00f3ra odnalaz\u0142a zgub\u0119 w papierach po zmar\u0142ym m\u0119\u017cu i przekaza\u0142a j\u0105 belgijskiemu muzykologowi Harry\u2019emu Halbreichowi, wybitnemu znawcy tw\u00f3rczo\u015bci Martin\u016f. Halbreich potwierdzi\u0142 autentyczno\u015b\u0107 dzie\u0142a i oznaczy\u0142 je w swoim katalogu numerem 231 \u2013 dla odr\u00f3\u017cnienia od wspomnianego ju\u017c Concertina <\/em>H. 232.<\/p>\n

Dvo\u0159\u00e1k na szcz\u0119\u015bcie nie zgubi\u0142 r\u0119kopisu \u015bwie\u017co uko\u0144czonej Serenady E-dur<\/em>, cho\u0107 pisa\u0142 j\u0105 w bardzo podobnych okoliczno\u015bciach. Dwa lata wcze\u015bniej o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Ann\u0105 \u010cerm\u00e1kov\u0105, kt\u00f3rej udziela\u0142 kiedy\u015b lekcji gry na fortepianie. Rok po \u015blubie para doczeka\u0142a si\u0119 pierwszego z dziewi\u0119ciorga swoich dzieci \u2013 ukochanego syna Otakara. Kompozytor, otoczony rodzinnym ciep\u0142em i mi\u0142o\u015bci\u0105, wkroczy\u0142 w jeden z najbardziej produktywnych okres\u00f3w w karierze. W 1875 \u2013 roku powstania Serenady <\/em>\u2013 \u015bwiat\u0142o dzienne ujrza\u0142y te\u017c jego Duety morawskie, V Symfonia, II Kwintet smyczkowy <\/em>i opera Wanda. <\/em>Dvo\u0159\u00e1k zyska\u0142 nie tylko uznanie, ale te\u017c d\u0142ugo wyczekiwan\u0105 stabilizacj\u0119 finansow\u0105. Otrzyma\u0142 ca\u0142kiem intratn\u0105 posad\u0119 organisty w jednym z praskich ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Cesarsko-kr\u00f3lewski minister edukacji w Wiedniu przyzna\u0142 mu bardzo wysokie stypendium \u2013 decyzj\u0105 komisji, w kt\u00f3rej pracach uczestniczyli mi\u0119dzy innymi krytyk Eduard Hanslick, dyrektor Staatsoper Johann Herbeck oraz Johannes Brahms. Ca\u0142e szacowne gremium wskzywa\u0142o na \u201ewyj\u0105tkowy i niepowtarzalny talent\u201d obiecuj\u0105cego Czecha. Dvo\u0159\u00e1k nie zawi\u00f3d\u0142 oczekiwa\u0144 \u2013 dzi\u0119ki hojno\u015bci rz\u0105du austriackiego powsta\u0142o kilkana\u015bcie utwor\u00f3w, kt\u00f3re z czasem wesz\u0142y do \u015bcis\u0142ego kanonu koncertowego.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Dvo\u0159\u00e1k i jego go\u0142\u0119bie<\/p>\n

Serenada<\/em> powsta\u0142a nie tylko w dogodnych warunkach, ale i w porywie nag\u0142ego natchnienia. Dvo\u0159\u00e1k po\u015bwi\u0119ci\u0142 na jej skomponowanie zaledwie dwana\u015bcie majowych dni. Prawykonanie odby\u0142o si\u0119 w grudniu 1876 roku w Pradze, pod batut\u0105 Adolfa \u010cecha \u2013 \u015bpiewaka, t\u0142umacza librett i dyrygenta, a zarazem niestrudzonego promotora tw\u00f3rczo\u015bci Dvo\u0159\u00e1ka. Wdzi\u0119czny i stosunkowo \u0142atwy w odbiorze utw\u00f3r powitano huraganow\u0105 owacj\u0105. Ludev\u00edt Proch\u00e1zka pisa\u0142 w recenzji do \u201eN\u00e1rodn\u00ed list\u00f3w\u201d, \u017ce \u201enie spos\u00f3b rozs\u0105dzi\u0107, kt\u00f3ra z pi\u0119ciu cz\u0119\u015bci zas\u0142uguje na najwy\u017csze uznanie: wszystkie s\u0105 r\u00f3wnie interesuj\u0105ce, tak pod wzgl\u0119dem og\u00f3lnego zakroju formy, jak i pracy tematycznej\u201d. Niespe\u0142na rok p\u00f3\u017aniej berli\u0144ska oficyna Bote & Bock wyda\u0142a Serenad\u0119<\/em> w autorskim uk\u0142adzie na duo fortepianowe. W kwietniu 1877 roku kompozycja powt\u00f3rzy\u0142a sw\u00f3j sukces w Brnie, tym razem pod dyrekcj\u0105 Leo\u0161a Jan\u00e1\u010dka. Partytur\u0119 w oryginalnej instrumentacji opublikowano w 1879 roku.<\/p>\n

Tryskaj\u0105ca rado\u015bci\u0105 \u017cycia Serenada<\/em> E-dur <\/em>do dzi\u015b uwodzi s\u0142uchaczy \u2013 \u015bpiewno\u015bci\u0105 Moderato, <\/em>elegancj\u0105 Tempo di valse<\/em>, przewrotnym humorem Scherza<\/em>, liryzmem Larghetto<\/em> i \u017cywio\u0142owo\u015bci\u0105 uj\u0119tego w lu\u017an\u0105 form\u0119 sonatow\u0105 fina\u0142u. Nie zdradza jeszcze oznak indywidualnego stylu, ale ju\u017c imponuje rzetelno\u015bci\u0105 roboty kompozytorskiej w dziedzinie ma\u0142ych form symfonicznych, przede wszystkim za\u015b uwodzi \u201eczyst\u0105, beztrosk\u0105 dobroci\u0105\u201d materia\u0142u muzycznego \u2013 jak uj\u0105\u0142 to rosyjski dyrygent Misza Rachlewski, rozkochany w tw\u00f3rczo\u015bci Dvo\u0159\u00e1ka.<\/p>\n

Program dzisiejszego wieczoru zadaje k\u0142am tezie, jakoby niezbywalnym warunkiem wielkiej sztuki by\u0142o cierpienie tw\u00f3rcy. Dwa niew\u0105tpliwe arcydzie\u0142a \u2013 Koncert <\/em>Martin\u016f oraz Serenada <\/em>Dvo\u0159\u00e1ka \u2013 s\u0105 dzie\u0107mi spokoju i poczucia bezpiecze\u0144stwa. \u015awiat\u0142o nie zawsze czai si\u0119 w mroku. Czasem rozlewa si\u0119 blaskiem po bezchmurnym niebie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W nadziei, \u017ce nowy sezon potoczy si\u0119 ju\u017c bez przeszk\u00f3d i z aktywnym udzia\u0142em Upiora, dziel\u0119 si\u0119 z Pa\u0144stwem kolejnym z esej\u00f3w towarzysz\u0105cych pandemicznym koncertom NOSPR. Ten odby\u0142 si\u0119 22 pa\u017adziernika ubieg\u0142ego roku, z udzia\u0142em jednej czwartej publiczno\u015bci, bez Lawrence’a Fostera, kt\u00f3rego na podium dyrygenckim w ostatniej chwili zast\u0105pi\u0142 Lionel Bringuier. W partiach solowych wyst\u0105pili … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-5839","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5839","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5839"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5839\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5844,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5839\/revisions\/5844"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5839"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5839"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5839"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}