{"id":5874,"date":"2021-06-16T19:30:00","date_gmt":"2021-06-16T17:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5874"},"modified":"2021-06-16T19:30:00","modified_gmt":"2021-06-16T17:30:00","slug":"gwalt-sie-muzyka-odciska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5874","title":{"rendered":"Gwa\u0142t si\u0119 muzyk\u0105 odciska"},"content":{"rendered":"

Za nami premiera nietypowa jak na profil repertuarowy tego teatru. Polska Opera Kr\u00f3lewska przygotowa\u0142a now\u0105 inscenizacj\u0119 Gwa\u0142tu na Lukrecji <\/em>Benjamina Brittena, w re\u017cyserii Kamili Siwi\u0144skiej. Ruch sceniczny opracowa\u0142 Tobiasz Berg, re\u017cyseri\u0105 \u015bwiate\u0142 zaj\u0119\u0142a si\u0119 Paulina G\u00f3ral, kostiumy zaprojektowali Marlena Skoneczko i Tomasz Armada. Piecz\u0119 muzyczn\u0105 nad ca\u0142o\u015bci\u0105 sprawuje Lilianna Krych. W tym sezonie jeszcze dwa przedstawienia: 26 i 27 czerwca. Nie wiem jak Pa\u0144stwo, ja si\u0119 wybieram, zw\u0142aszcza \u017ce nie uda\u0142o mi si\u0119 dotrze\u0107 na premier\u0119. Na zach\u0119t\u0119 kr\u00f3tki esej, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w ksi\u0105\u017cce programowej spektaklu.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u201eGdy ju\u017c zda\u0142o mu si\u0119, \u017ce nic nie grozi ze strony otoczenia, a wszyscy s\u0105 pogr\u0105\u017ceni w g\u0142\u0119bokim \u015bnie, p\u0142on\u0105c mi\u0142o\u015bci\u0105, z dobytym mieczem, przyst\u0105pi\u0142 do \u015bpi\u0105cej Lukrecji; lew\u0105 r\u0119k\u0105 przyt\u0142oczy\u0142 pier\u015b kobiety i szeptem odezwa\u0142 si\u0119: \u00bbMilcz Lukrecjo, to ja, Sekstus Tarkwiniusz, miecz mam w r\u0119ku; umrzesz, je\u015bli pi\u015bniesz s\u0142owo\u00ab\u201d. Tak gwa\u0142t na \u017conie Kollatyna opisa\u0142 Tytus Liwiusz, w pierwszej ksi\u0119dze Ab urbe condita<\/em>, monumentalnej historii Rzymu od za\u0142o\u017cenia miasta a\u017c po wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 autora. Tragedia zha\u0144bionej kobiety, kt\u00f3ra kaza\u0142a m\u0119\u017cowi poprzysi\u0105c zemst\u0119 na synu Tarkwiniusza Pysznego, sama za\u015b pope\u0142ni\u0142a samob\u00f3jstwo, okaza\u0142a si\u0119 pocz\u0105tkiem ko\u0144ca Rzymu kr\u00f3l\u00f3w. Lucjusz Juniusz Brutus, krewniak Lukrecji, a zarazem siostrzeniec okrutnego w\u0142adcy, kt\u00f3ry wcze\u015bniej zg\u0142adzi\u0142 mu ojca i starszego brata, stan\u0105\u0142 na czele powstania przeciwko okrutnemu despocie. Kr\u00f3l zosta\u0142 wygnany z miasta, obalon\u0105 monarchi\u0119 zast\u0105pi\u0142a republika rzymska, w 509 roku p.n.e. zgromadzenie centurii na dw\u00f3ch pierwszych konsul\u00f3w wybra\u0142o Brutusa i owdowia\u0142ego Kollatyna.<\/p>\n

W\u0105tek Lukrecji podejmowa\u0142o wielu p\u00f3\u017aniejszych pisarzy, mi\u0119dzy innymi Owidiusz w swoim kalendarzu poetyckim Fasti<\/em>, Dionizjusz z Halikarnasu w Staro\u017cytno\u015bci rzymskiej, <\/em>\u201etrzy korony florenckie\u201d, czyli prekursorzy w\u0142oskiego renesansu w osobach Dantego, Petrarki i Boccaccia, wreszcie Szekspir w poemacie The Rape of Lucrece<\/em>, dedykowanym najmo\u017cniejszemu z jego patron\u00f3w, Henry\u2019emu Wriothesleyowi, trzeciemu hrabiemu Southampton. W 1931 roku do tragicznego epizodu z dziej\u00f3w Rzymu powr\u00f3ci\u0142 francuski dramaturg, powie\u015bciopisarz i eseista Andr\u00e9 Obey, tw\u00f3rca czteroaktowej sztuki Le Viol de Lucr\u00e8ce<\/em>, wyra\u017anie inspirowanej Szekspirowskim poematem.<\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie ona pos\u0142u\u017cy\u0142a za podstaw\u0119 libretta Ronalda Duncana, angielskiego pacyfisty i obd\u017cektora, kt\u00f3ry przyja\u017ani\u0142 si\u0119 z Brittenem od ko\u0144ca lat trzydziestych. W czasie wojny asystowa\u0142 w pracach nad jego Peterem Grimesem<\/em>, wprowadzaj\u0105c znacz\u0105ce poprawki do libretta autorstwa Montagu Slatera. Mimo wielkiego sukcesu prapremiery, 7 czerwca 1945 roku w Sadler\u2019s Wells, wsp\u00f3\u0142praca londy\u0144skiego teatru z Brittenem oraz Peterem Pearsem i Joan Cross \u2013 wykonawcami dw\u00f3ch pierwszoplanowych partii w Grimesie <\/em>\u2013 zako\u0144czy\u0142a si\u0119 raptownie p\u00f3\u0142 roku p\u00f3\u017aniej, wskutek gwa\u0142townych star\u0107 wewn\u0105trz zespo\u0142u. Roz\u017caleni arty\u015bci sk\u0142onili si\u0119 w stron\u0119 Johna Christiego, za\u0142o\u017cyciela i w\u0142a\u015bciciela Glyndebourne Festival Opera. Na pocz\u0105tek wsp\u00f3\u0142pracy Britten zaproponowa\u0142 mu swoj\u0105 pierwsz\u0105 \u201eoper\u0119 kameraln\u0105\u201d: zgodnie z sugesti\u0105 Erica Croziera, re\u017cysera Petera Grimesa<\/em>, osnut\u0105 na sztuce Obeya, kt\u00f3rej adaptacj\u0105 zaj\u0105\u0142 si\u0119 wkr\u00f3tce Duncan.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Peter Pears, Kathleen Ferrier i Benjamin Britten nad partytur\u0105 opery. Fot. ze zbior\u00f3w National Portrait Gallery w Londynie<\/p>\n

To nieprawda, \u017ce Britten napisa\u0142 parti\u0119 Lukrecji specjalnie dla Kathleen Ferrier. Duncan wspomina\u0142 nawet, \u017ce gdy opera zacz\u0119\u0142a nabiera\u0107 kszta\u0142t\u00f3w, obaj z kompozytorem wpadli w panik\u0119, \u017ce nie b\u0119dzie kim obsadzi\u0107 tej roli. Poszukiwania wymarzonej przez Brittena \u201eesencji czysto\u015bci i niewinno\u015bci\u201d zdawa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie daremne, jak przetrz\u0105sanie stogu siania w pogoni za zgubion\u0105 ig\u0142\u0105. Po kilku miesi\u0105cach rozterek panowie doszli do wniosku, \u017ce grzebi\u0105 nie w tym stogu, co trzeba. Przypomnieli sobie o fenomenalnej kontraltcistce, kt\u00f3ra zachwyci\u0142a ich rok wcze\u015bniej na koncercie z Mesjaszem<\/em> H\u00e4ndla w Opactwie Westminsterskim. Ferrier nie mia\u0142a wprawdzie \u017cadnych do\u015bwiadcze\u0144 operowych, ale w jej \u015bwietlistym, mi\u0119kkim jak aksamit g\u0142osie dawa\u0142 si\u0119 wyczu\u0107 \u00f3w znamienny rys niezas\u0142u\u017conego cierpienia, kt\u00f3rym Britten naznaczy\u0142 \u015bpiew zgwa\u0142conej \u017cony Kollatyna.<\/p>\n

Um\u00f3wili si\u0119 z ni\u0105 na przes\u0142uchanie we czwartek 18 kwietnia 1946 roku, w londy\u0144skim mieszkaniu kompozytora przy St. John\u2019s Wood High Street (Ferrier zanotowa\u0142a p\u00f3\u017aniej w dzienniku: \u201etaks\u00f3wka do Benj Britten i z powrotem \u2013 10 szyling\u00f3w\u201d). Duncan nie kry\u0142 rozczarowania. Ujrza\u0142 w drzwiach roztrz\u0119sion\u0105, nie\u015bmia\u0142\u0105 kobiet\u0119 o wygl\u0105dzie wiejskiej nauczycielki. \u201eWcale nie by\u0142a \u0142adna\u201d, pisa\u0142 w swoich wspomnieniach. Zachowywa\u0142a si\u0119 tak nerwowo, \u017ce ca\u0142kiem zbi\u0142a go z panta\u0142yku. Skr\u0119powany librecista odwr\u00f3ci\u0142 wzrok. Us\u0142ysza\u0142 jak przez mg\u0142\u0119, \u017ce Britten dok\u0142ada wszelkich stara\u0144, by Ferrier poczu\u0142a si\u0119 jak u siebie w domu. Zerkn\u0105\u0142 spode \u0142ba. \u201eZdj\u0119\u0142a kapelusz i rozpu\u015bci\u0142a w\u0142osy. Wcale nie by\u0142a \u0142adna. By\u0142a pi\u0119kna\u201d.<\/p>\n

Premiera The Rape of Lucretia<\/em> odby\u0142a si\u0119 12 lipca 1946 roku pod batut\u0105 Ernesta Ansermeta, opr\u00f3cz wspomnianej Ferrier mi\u0119dzy innymi z udzia\u0142em naturalizowanego w Anglii czeskiego barytona Otakara Krausa w roli Tarkwiniusza oraz Pearsa i Cross w partiach dw\u00f3ch jednoosobowych Ch\u00f3r\u00f3w: M\u0119skiego i \u017be\u0144skiego. Przedstawienie posz\u0142o w Glyndebourne trzyna\u015bcie razy i zosta\u0142o przyj\u0119te do\u015b\u0107 ciep\u0142o, ale p\u00f3\u017aniejsza trasa objazdowa okaza\u0142a si\u0119 ca\u0142kowit\u0105 pora\u017ck\u0105. Christie da\u0142 Brittenowi do zrozumienia, \u017ce pomijaj\u0105c zam\u00f3wionego ju\u017c Alberta Herringa<\/em>, nie zamierza kontynuowa\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy z kompozytorem.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Prapremiera Gwa\u0142tu na Lukrecji <\/em>w Glyndebourne, 12 lipca 1946<\/p>\n

Z perspektywy lat wida\u0107 jak na d\u0142oni, \u017ce g\u0142\u00f3wnym winowajc\u0105 tej katastrofy by\u0142 Robert Duncan, kt\u00f3ry niezgodnie z intencj\u0105 Obeya i oczekiwaniami odbiorc\u00f3w nada\u0142 Lukrecji rys chrze\u015bcija\u0144skiej m\u0119czennicy, prze\u0142adowa\u0142 tekst nadmiarem poetyckich symboli i \u2013 co najistotniejsze \u2013 zmarnowa\u0142 okazj\u0119 do podj\u0119cia sporu teologicznego ze \u015bw. Augustynem, kt\u00f3rego zdaniem \u201eLukrecja (\u2026) pope\u0142ni\u0142a samob\u00f3jstwo, poniewa\u017c dba\u0142a bardziej o ludzk\u0105 chwa\u0142\u0119 ni\u017c o prawdziw\u0105 cnot\u0119\u201d. Recenzenci premiery nie zostawili na libretcie suchej nitki. Ernest Newman, jeden z najwy\u017cej cenionych angielskich krytyk\u00f3w pierwszej po\u0142owy XX wieku, wypali\u0142 bezlito\u015bnie, \u017ce Gwa\u0142t na Lukrecji <\/em>\u201ecuchnie zgni\u0142\u0105 hipokryzj\u0105 i nadmiarem pretensji\u201d.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesnemu odbiorcy pozostaje wi\u0119c zamkn\u0105\u0107 uszy na s\u0142owa i ws\u0142ucha\u0107 si\u0119 w muzyk\u0119, kt\u00f3ra rekompensuje wszelkie mielizny w\u0105tpliwego literacko libretta: w zniewalaj\u0105cy liryzmem \u015bpiew Ch\u00f3ru \u017be\u0144skiego, w przejmuj\u0105c\u0105 ari\u0119 Lukrecji, kt\u00f3ra sama sobie wije \u017ca\u0142obny wieniec, w jej duet z Kollatynem, poprzedzony nieziemskiej urody melodi\u0105 ro\u017cka angielskiego na tle niskich instrument\u00f3w smyczkowych. Gwa\u0142t na Lukrecji <\/em>po raz kolejny dowodzi fenomenalnej wyobra\u017ani kolorystycznej Brittena, operuj\u0105cego palet\u0105 barwn\u0105 o\u015bmiu g\u0142os\u00f3w solowych i siedemnastu zaledwie instrument\u00f3w z maestri\u0105 godn\u0105 japo\u0144skiego drzeworytnika. Trudno nie popa\u015b\u0107 w zachwyt nad bogactwem artykulacyjnym harfy, kt\u00f3ra w prologu ewokuje nastr\u00f3j nocy rozbrzmiewaj\u0105cej przenikliw\u0105 gr\u0105 \u015bwierszczy, a w ostatniej scenie I aktu \u2013 koj\u0105cy spok\u00f3j rytua\u0142u prz\u0119dzenia, spok\u00f3j, kt\u00f3ry pry\u015bnie z chwil\u0105, kiedy Lukrecja wpu\u015bci pod sw\u00f3j dach intruza. Zabiegi melodyczne i fakturalne w partii orkiestry nios\u0105 z sob\u0105 mn\u00f3stwo symbolicznych podtekst\u00f3w: w ka\u017cdej kaskadzie d\u017awi\u0119k\u00f3w, w ka\u017cdym skoku interwa\u0142owym kryje si\u0119 zapowied\u017a nieub\u0142aganej walki p\u0142ci.<\/p>\n

Trudno t\u0119 oper\u0119 inscenizowa\u0107: to jedno z nielicznych arcydzie\u0142 Brittena, w kt\u00f3rych re\u017cyser powinien bez reszty zawierzy\u0107 partyturze. Tylko pod tym warunkiem ma szans\u0119 doj\u015b\u0107 sedna tragedii zgwa\u0142conej kobiety.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Za nami premiera nietypowa jak na profil repertuarowy tego teatru. Polska Opera Kr\u00f3lewska przygotowa\u0142a now\u0105 inscenizacj\u0119 Gwa\u0142tu na Lukrecji Benjamina Brittena, w re\u017cyserii Kamili Siwi\u0144skiej. Ruch sceniczny opracowa\u0142 Tobiasz Berg, re\u017cyseri\u0105 \u015bwiate\u0142 zaj\u0119\u0142a si\u0119 Paulina G\u00f3ral, kostiumy zaprojektowali Marlena Skoneczko i Tomasz Armada. Piecz\u0119 muzyczn\u0105 nad ca\u0142o\u015bci\u0105 sprawuje Lilianna Krych. W tym sezonie jeszcze dwa … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-5874","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5874","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5874"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5874\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5877,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5874\/revisions\/5877"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5874"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5874"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5874"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}