{"id":5948,"date":"2021-07-21T00:11:09","date_gmt":"2021-07-20T22:11:09","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5948"},"modified":"2021-07-21T00:11:09","modified_gmt":"2021-07-20T22:11:09","slug":"po-jasnej-stronie-mocy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5948","title":{"rendered":"Po jasnej stronie mocy"},"content":{"rendered":"

Chyba warto si\u0119 nas\u0142ucha\u0107 na zapas. Za kilka dni zrelacjonuj\u0119 kr\u00f3tki, ale bardzo satysfakcjonuj\u0105cy muzycznie wypad do Bayerische<\/span> Staatsoper. Tymczasem, \u017ceby si\u0119 Pa\u0144stwu nie nudzi\u0142o, podrzucam kolejny esej katowicki. Ten koncert odby\u0142 si\u0119 14 stycznia bez udzia\u0142u publiczno\u015bci. W partii solowej Koncertu skrzypcowego <\/em>KV 207 Mozarta wyst\u0105pi\u0142a Alexandra Conunova, NOSPR zagra\u0142a pod batut\u0105 Dominga Hindoyana. <\/span><\/p>\n

***<\/p>\n

W czerwcu 1763 Leopold Mozart \u2013 zach\u0119cony sukcesem poprzednich wypraw artystycznych z dwojgiem swoich cudownych dzieci \u2013 ruszy\u0142 z rodzin\u0105 na prawdziwy \u201eGrand Tour\u201d po Europie, kt\u00f3ry zaj\u0105\u0142 im ostatecznie a\u017c trzy i p\u00f3\u0142 roku. Zapobiegliwy papa planowa\u0142 z pocz\u0105tku objazd kilku dwor\u00f3w niemieckich, zako\u0144czony wypadem do Pary\u017ca. Kiedy jednak posypa\u0142y si\u0119 kolejne zaproszenia, po\u0142\u0105czone ze wsparciem finansowym przedsi\u0119wzi\u0119cia, na trasie marszruty znalaz\u0142y si\u0119 tak\u017ce miasta angielskie, niderlandzkie i szwajcarskie. By\u0142y to lata pe\u0142ne nie tylko tryumf\u00f3w, ale i wyrzecze\u0144: trudy podr\u00f3\u017cy ma\u0142o nie wyprawi\u0142y na tamten \u015bwiat Leopolda w roku 1764, podczas pobytu w Londynie, rok p\u00f3\u017aniej w Hadze ci\u0119\u017cko pochorowali si\u0119 Nannerl i Wolfgang. Szalone tourn\u00e9e, kt\u00f3re dzi\u015b zdarza nam si\u0119 ocenia\u0107 jako przejaw zn\u0119cania si\u0119 nad dzie\u0107mi \u2013 z \u017c\u0105dzy zysku lub w imi\u0119 w\u0142asnych niespe\u0142nionych ambicji \u2013 w tamtej epoce uchodzi\u0142o za dow\u00f3d autentycznej troski o byt i przysz\u0142o\u015b\u0107 uzdolnionego potomstwa. Leopold uwa\u017ca\u0142 swego syna za cud, \u201ekt\u00f3remu B\u00f3g pozwoli\u0142 narodzi\u0107 si\u0119 w Salzburgu\u201d. Chowanie tego cudu przed \u015bwiatem by\u0142oby grzechem wo\u0142aj\u0105cym o pomst\u0119 do nieba.<\/p>\n

Ma\u0142y Wolfgang grywa\u0142 wi\u0119c z siostr\u0105 na klawesynie na cztery r\u0119ce, popisywa\u0142 si\u0119 rozpoznawaniem klawiszy \u201ew ciemno\u201d na klawiaturze przykrytej suknem, improwizowa\u0142 na organach, \u015bpiewa\u0142 \u2013 przede wszystkim jednak zachwyca\u0142 wirtuozeri\u0105 gry na dzieci\u0119cych skrzypcach, specjalnie obstalowanych przez ojca, kt\u00f3ry by\u0142 jego pierwszym i w\u0142a\u015bciwie jedynym nauczycielem gry na tym instrumencie. Nic w tym zreszt\u0105 dziwnego, bo starszy pan Mozart uchodzi\u0142 za jednego z najlepszych pedagog\u00f3w skrzypcowych w Europie, a jego podr\u0119cznik Versuch einer gr\u00fcndlichen Violinschule<\/em> b\u0142yskawicznie doczeka\u0142 si\u0119 przek\u0142ad\u00f3w na francuski i holenderski. Gr\u0119 na instrumentach klawiszowych Leopold traktowa\u0142 jako uzupe\u0142nienie edukacji muzycznej swoich dzieci. By\u0142 przekonany, \u017ce Wolfgang naturaln\u0105 kolej\u0105 rzeczy zostanie skrzypkiem i nawet prze\u015bcignie swojego ojca, o ile w\u0142o\u017cy w t\u0119 umiej\u0119tno\u015b\u0107 wystarczaj\u0105co du\u017co \u201eognia, ducha i \u015bmia\u0142o\u015bci\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Franz Xaver K\u00f6nig, portret arcybiskupa Hieronymusa von Colloredo, 1773<\/p>\n

Cho\u0107 z czasem mia\u0142o si\u0119 okaza\u0107, \u017ce cud z Salzburga jest jednak urodzonym pianist\u0105, na sw\u0105 pierwsz\u0105 \u201epowa\u017cn\u0105\u201d posad\u0119 Mozart zapracowa\u0142 sobie gr\u0105 na skrzypcach. W marcu 1773 roku zosta\u0142 p\u0142atnym koncertmistrzem na dworze Hieronymusa von Colloredo, ksi\u0119cia arcybiskupa salzburskiego: wcze\u015bniej przez kilka lat musia\u0142 terminowa\u0107 w jego orkiestrze za darmo. \u017beby udowodni\u0107 swemu mocodawcy, \u017ce zas\u0142u\u017cy\u0142 na awans, zaj\u0105\u0142 si\u0119 tak\u017ce tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 skrzypcow\u0105. Wtedy w\u0142a\u015bnie powsta\u0142 jego pierwszy w pe\u0142ni oryginalny Koncert B-dur<\/em>, przez d\u0142ugi czas \u0142\u0105czony przez badaczy z pozosta\u0142ymi czterema koncertami skrzypcowymi z 1775 roku. Dopiero analiza grafologiczna wykaza\u0142a, \u017ce Koncert <\/em>KV 207 wyszed\u0142 spod pi\u00f3ra siedemnastoletniego kompozytora.<\/p>\n

Mozart mia\u0142 ju\u017c wprawdzie w dorobku zdumiewaj\u0105c\u0105 liczb\u0119 siedmiu oper i dwudziestu kilku symfonii, w formie koncertu solowego by\u0142 jednak nowicjuszem. Zapewne dlatego KV 207 sprawia nieco mniej spontaniczne wra\u017cenie ni\u017c koncerty p\u00f3\u017aniejsze: s\u0142ycha\u0107 w nim wp\u0142ywy Josefa Myslive\u010dka oraz modnych skrzypk\u00f3w w\u0142oskich, uwag\u0119 zwraca te\u017c pewna pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107 stylu. Zapowied\u017a prawdziwego geniuszu ujawnia si\u0119 w ca\u0142ej krasie dopiero w \u015brodkowym Adagio<\/em>, w postaci wyrafinowanej, a zarazem anielsko \u0142agodnej \u201earii\u201d skrzypcowej, kt\u00f3rej temat Mozart wykorzysta p\u00f3\u017aniej w \u201ePorgi, amor\u201d Hrabiny z II aktu Wesela Figara<\/em>. S\u0142owa Artura Schnabla, kt\u00f3ry mawia\u0142 o Mozartowskich sonatach fortepianowych, \u017ce s\u0105 zbyt \u0142atwe dla dzieci i za trudne dla doros\u0142ych, mo\u017cna z powodzeniem odnie\u015b\u0107 tak\u017ce do Koncertu <\/em>KV 207 \u2013 wielu artyst\u00f3w zbyt pochopnie lekcewa\u017cy ten utw\u00f3r, zw\u0142aszcza w zestawieniu z najbardziej efektownym i najdojrzalszym Koncertem A-dur <\/em>KV 219.<\/p>\n

Podobne w\u0105tpliwo\u015bci towarzysz\u0105 ocenie IV Symfonii <\/em>Beethovena, kt\u00f3ra cz\u0119sto przegrywa w starciu ze znacznie dzi\u015b popularniejsz\u0105 i z pewno\u015bci\u0105 \u201eci\u0119\u017csz\u0105\u201d gatunkowo Eroik\u0105<\/em>, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o Pi\u0105tej<\/em>, kt\u00f3r\u0105 s\u0142usznie zaliczono w poczet najwi\u0119kszych arcydzie\u0142 kompozytora. Niekt\u00f3rzy zbli\u017caj\u0105 si\u0119 nawet do konkluzji, \u017ce to utw\u00f3r bez \u017cadnej racji bytu, niewiele warte \u0107wiczenie z klasycznej symfonii, pisane w przerwach prac nad prawdziwie godn\u0105 uwagi V Symfoni\u0105 c-moll<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Zamek w G\u0142og\u00f3wku (niem. Oberglogau) na poczt\u00f3wce z pocz\u0105tku XX wieku<\/p>\n

Istotnie, Czwarta <\/em>powsta\u0142a b\u0142yskawicznie i w do\u015b\u0107 szczeg\u00f3lnych okoliczno\u015bciach. Beethoven sp\u0119dzi\u0142 lato 1806 roku, kr\u0105\u017c\u0105c mi\u0119dzy posiad\u0142o\u015bciami znajomych arystokrat\u00f3w. Jeden z najhojniejszych mecenas\u00f3w kompozytora, ksi\u0105\u017c\u0119 Karl Alois Lichnowsky, przedstawi\u0142 go \u015bl\u0105skiemu hrabiemu Franzowi von Oppersdorffowi, panu na zamku w G\u0142og\u00f3wku. Oppersdorf by\u0142 wielkim mi\u0142o\u015bnikiem muzyki i mia\u0142 u siebie niewielk\u0105 orkiestr\u0119, z\u0142o\u017con\u0105 z pieczo\u0142owicie dobranych cz\u0142onk\u00f3w s\u0142u\u017cby. Zam\u00f3wi\u0142 u Beethovena symfoni\u0119, da\u0142 mu 350 floren\u00f3w zaliczki i dosta\u0142 w zamian tylko dedykacj\u0119 Czwartej<\/em>. Do dzi\u015b nie wiadomo, dlaczego tw\u00f3rca odst\u0105pi\u0142 od pierwotnego zamiaru ofiarowania hrabiemu V Symfonii<\/em>, nad kt\u00f3r\u0105 w\u0142a\u015bnie pracowa\u0142, trudno te\u017c powiedzie\u0107, dlaczego zamkowa orkiestra nie wykona\u0142a utworu w p\u00f3\u0142rocznym okresie wy\u0142\u0105czno\u015bci praw. Premiera IV Symfonii <\/em>odby\u0142a si\u0119 ostatecznie w marcu 1807 roku w Wiedniu, w miejskiej rezydencji ksi\u0119cia Josepha Franza von Lobkowitza.<\/p>\n

Utw\u00f3r przyj\u0119to z mieszanymi uczuciami, dotyczy\u0142o to jednak wi\u0119kszo\u015bci dzie\u0142 Beethovena z tego okresu. Carl Maria von Weber szydzi\u0142, \u017ce pocz\u0105tkowe Adagio <\/em>jest ca\u0142kowicie niezborne i posuwa si\u0119 naprz\u00f3d z pr\u0119dko\u015bci\u0105 trzech, g\u00f3ra czterech d\u017awi\u0119k\u00f3w na kwadrans. Inni krytycy byli bardziej oszcz\u0119dni w s\u0142owach \u2013 kto\u015b nawet przyzna\u0142, \u017ce Czwarta <\/em>pod wieloma wzgl\u0119dami przypomina nieoszlifowany diament. Do nielicznego grona obro\u0144c\u00f3w do\u0142\u0105czyli z czasem Berlioz, Mendelssohn oraz Schumann, kt\u00f3ry jako pierwszy zestawi\u0142 t\u0119 kompozycj\u0119 z jej symfonicznymi \u201es\u0105siadami\u201d. Wk\u0142adana w jego usta metafora o \u201esmuk\u0142ym greckim dziewcz\u0119ciu mi\u0119dzy dwoma nordyckimi olbrzymami\u201d jest jednak wymys\u0142em p\u00f3\u017aniejszych biograf\u00f3w.<\/p>\n

Jedno jest pewne: nieuprawnione por\u00f3wnania do dzi\u015b k\u0142ad\u0105 si\u0119 cieniem na reputacji Czwartej<\/em>. Kto szuka w Beethovenowskich symfoniach wy\u0142\u0105cznie pot\u0119gi brzmienia i \u017caru emocji, ten si\u0119 istotnie zawiedzie. Kto oczekuje lekko\u015bci, klasycznie wywa\u017conych proporcji, s\u0142onecznego blasku i niecz\u0119stego u Beethovena dowcipu \u2013 b\u0119dzie w si\u00f3dmym niebie. W tym przypadku mamy do czynienia z utworem w sam raz dla doros\u0142ych, kt\u00f3rzy zachowali w sobie wra\u017cliwo\u015b\u0107 dziecka. Na sw\u00f3j spos\u00f3b \u2013 z jedn\u0105 z bardziej wzruszaj\u0105cych kompozycji Mistrza z Bonn, kt\u00f3ry napisa\u0142 j\u0105 tak, \u017ceby by\u0142a w sam raz przede wszystkim dla niego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Chyba warto si\u0119 nas\u0142ucha\u0107 na zapas. Za kilka dni zrelacjonuj\u0119 kr\u00f3tki, ale bardzo satysfakcjonuj\u0105cy muzycznie wypad do Bayerische Staatsoper. Tymczasem, \u017ceby si\u0119 Pa\u0144stwu nie nudzi\u0142o, podrzucam kolejny esej katowicki. Ten koncert odby\u0142 si\u0119 14 stycznia bez udzia\u0142u publiczno\u015bci. W partii solowej Koncertu skrzypcowego KV 207 Mozarta wyst\u0105pi\u0142a Alexandra Conunova, NOSPR zagra\u0142a pod batut\u0105 Dominga Hindoyana. … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-5948","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5948","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5948"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5948\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5951,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5948\/revisions\/5951"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5948"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5948"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5948"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}