{"id":5956,"date":"2021-07-26T10:39:20","date_gmt":"2021-07-26T08:39:20","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5956"},"modified":"2021-07-28T22:58:24","modified_gmt":"2021-07-28T20:58:24","slug":"rusalka-z-mondsee-a-ptaki-znikad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=5956","title":{"rendered":"Rusa\u0142ka z Mondsee, a Ptaki znik\u0105d"},"content":{"rendered":"

Z czelu\u015bci w\u0142asnego archiwum wydoby\u0142am niedawno felieton: o rozterkach krytyka, kt\u00f3ry czasem marzy ju\u017c tylko o tym, \u017ceby p\u00f3j\u015b\u0107 do opery dla przyjemno\u015bci, w mi\u0142ym towarzystwie, przesta\u0107 analizowa\u0107 ka\u017cdy element roboty scenicznej i wreszcie po prostu zas\u0142ucha\u0107 si\u0119 w muzyk\u0119. Chcia\u0142am, to i mam. Mi\u0119dzy jednym a drugim Bardzo Powa\u017cnym Zadaniem dosta\u0142am propozycj\u0119 od zaprzyja\u017anionego melomana, \u017ceby wyskoczy\u0107 na kilka dni do Monachium i obejrze\u0107 dwa przedstawienia w Bayerische Staatsoper. Wyjazd uda\u0142 si\u0119 nad podziw: towarzystwo przednie, pogoda pi\u0119kna, spektakle bardzo przyzwoite, chwilami nawet ol\u015bniewaj\u0105ce pod wzgl\u0119dem muzycznym. My\u015bla\u0142am z pocz\u0105tku, \u017ceby skwitowa\u0107 t\u0119 wycieczk\u0119 kr\u00f3tkim wakacyjnym wpisem, ale nieub\u0142agany mechanizm krytyczny da\u0142 o sobie zna\u0107 ju\u017c pierwszego wieczoru. Postanowi\u0142am nakarmi\u0107 demona kompulsji \u2013 mo\u017ce ju\u017c za p\u00f3\u017ano na zmian\u0119 pewnych nawyk\u00f3w.<\/p>\n

Zar\u00f3wno na Rusa\u0142k\u0119<\/em>, kt\u00f3ra nie schodzi z tamtejszego afisza od blisko jedenastu lat, jak i na now\u0105 inscenizacj\u0119 Ptak\u00f3w <\/em>Braunfelsa, w setn\u0105 rocznic\u0119 monachijskiej prapremiery, wybiera\u0142am si\u0119 jeszcze przed pandemi\u0105. P\u00f3\u017aniej wylecia\u0142o mi z g\u0142owy. Mo\u017ce to i dobrze, \u017ce kto\u015b zadecydowa\u0142 za mnie, bo tym sposobem dosta\u0142am do por\u00f3wnania dwie skrajnie odmienne propozycje Regietheater<\/em>, w kt\u00f3rym rzekomo autonomiczny tw\u00f3rca wizji scenicznej wchodzi w ryzykowny dialog z tekstem. Problem, kt\u00f3rego nie dostrzega wi\u0119kszo\u015b\u0107 autonomicznych re\u017cyser\u00f3w majstruj\u0105cych przy operze, polega na tym, \u017ce w tej formie funkcjonuj\u0105 r\u00f3wnolegle co najmniej dwa teksty \u2013 w postaciach partytury i libretta. M\u0105dry sp\u00f3r z obydwoma nie udaje si\u0119 prawie nigdy. Tekst \u201enadpisany\u201d przez re\u017cysera rzadko bywa warto\u015bci\u0105 dodan\u0105. Zdarzaj\u0105 si\u0119 jednak przedstawienia, w kt\u00f3rych widz mimo wszystko daje si\u0119 uwie\u015b\u0107 obcej historii. Kluczem do niejednoznacznego sukcesu takich produkcji jest zimna precyzja i \u017celazna konsekwencja w \u0142amaniu zasad. Zawsze co\u015b we\u017amie w \u0142eb, bo teksty operowe s\u0105 wyj\u0105tkowo niepodatne na dekonstrukcj\u0119. Co nie zmienia faktu, \u017ce je\u015bli co\u015b mnie w takiej inscenizacji poruszy, mam obowi\u0105zek si\u0119 do tego przyzna\u0107.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Kristine Opolais (Rusa\u0142ka) i G\u00fcnther Groissb\u00f6ck (Wodnik). Fot. Wilfried H\u00f6sl<\/span><\/p>\n

Tak by\u0142o w przypadku Rusa\u0142ki <\/em>w uj\u0119ciu Martina Ku\u0161eja \u2013 produkcji, z kt\u00f3rej wydatowaniem teatrolodzy nie b\u0119d\u0105 mieli k\u0142opotu cho\u0107by za sto lat. Austriacki re\u017cyser zacz\u0105\u0142 prac\u0119 nad arcydzie\u0142em Dworzaka, kiedy \u015bwiat \u017cy\u0142 spraw\u0105 Josepha Fritzla, w marcu 2009 roku zako\u0144czon\u0105 wyrokiem skazuj\u0105cym za morderstwo, wielokrotne gwa\u0142ty, pedofili\u0119, kazirodztwo, uwi\u0119zienie i zmuszanie do niewolnictwa. Niewyobra\u017calny koszmar Elisabeth, c\u00f3rki Fritzla i matki siedmiorga jego dzieci, trwa\u0142 trzydzie\u015bci kilka lat. Prawie \u0107wier\u0107 wieku rozgrywa\u0142 si\u0119 pod ziemi\u0105, w piwnicy domu w Amstetten, w bezpo\u015bredniej blisko\u015bci rzekomo niczego nie\u015bwiadomej Rosemarie Fritzl, \u017cony Josepha i matki Elisabeth. Nie mnie docieka\u0107, jak kr\u0119tymi \u015bcie\u017ckami pod\u0105\u017ca\u0142 umys\u0142 Ku\u0161eja, \u017ce skojarzy\u0142 t\u0119 histori\u0119 z pe\u0142n\u0105 poetyckich symboli opowie\u015bci\u0105 o zderzeniu dw\u00f3ch porz\u0105dk\u00f3w \u015bwiata i mi\u0142o\u015bci, o ja\u0142owym b\u00f3lu i pr\u00f3\u017cnych wyrzeczeniach, jakich Wodnik chcia\u0142 oszcz\u0119dzi\u0107 swej ukochanej c\u00f3rce Rusa\u0142ce. Ale w narracji narzuconej Dworzakowi przez Ku\u0161eja w\u0142a\u015bciwie nie ma s\u0142abych punkt\u00f3w. Je\u017eibaba siedzi na wp\u00f3\u0142 ot\u0119pia\u0142a na pi\u0119trze, na tle pot\u0119\u017cnej fototapety z jeziorem Mondsee, gdzie \u201eprawdziwa\u201d Fritzlowa prowadzi\u0142a kiedy\u015b gospod\u0119. Pod pod\u0142og\u0105 czai si\u0119 mroczna to\u0144 piwnicy, w kt\u00f3rej Wodnik wi\u0119zi swoje ofiary. W upiornym polonezie panien m\u0142odych tul\u0105cych w obj\u0119ciach osk\u00f3rowane \u0142anie nietrudno domy\u015bli\u0107 si\u0119 sennych majak\u00f3w gwa\u0142conej, roni\u0105cej i trac\u0105cej kilkudniowego noworodka Elisabeth. Trudno sobie wyobrazi\u0107 dosadniejsz\u0105 i bardziej sp\u00f3jn\u0105 teatraln\u0105 wizj\u0119 syndromu sztokholmskiego \u2013 ca\u0142kowitej bezradno\u015bci, owocuj\u0105cej zwierz\u0119cym przywi\u0105zaniem ofiar do sprawc\u00f3w przemocy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Dmytro Popov (Ksi\u0105\u017c\u0119) i Kristine Opolais. Fot. Wilfried H\u00f6sl<\/span><\/p>\n

Ku\u0161ej zgwa\u0142ci\u0142 Rusa\u0142k\u0119<\/em>, uwi\u0119zi\u0142 j\u0105 w piwnicy w\u0142asnej wyobra\u017ani: tak skutecznie, \u017ce dzie\u0142o chwilami zaczyna\u0142o mu wsp\u00f3\u0142czu\u0107. Nie da si\u0119 tego ogl\u0105da\u0107 spokojnie, nie spos\u00f3b na to przysta\u0107, a jednak nie mo\u017cna re\u017cyserowi odm\u00f3wi\u0107 mistrzostwa w prowadzeniu postaci i kszta\u0142towaniu og\u00f3lnych ram koncepcji. Jest tu przynajmniej pole do sporu, przestrze\u0144 do gwa\u0142townej niezgody. Nic takiego nie pozostaje po obejrzeniu Ptak\u00f3w <\/em>w uj\u0119ciu Franka Castorfa, niegdy\u015b proroka niemieckiego teatru politycznego, dzi\u015b wylenia\u0142ego skandalisty, prowokatora, kt\u00f3ry w pogardzie wobec tekst\u00f3w zap\u0119dzi\u0142 si\u0119 tak daleko, \u017ce z potrzaskanych szcz\u0105tk\u00f3w narracji nie chce \u2013 albo nie potrafi \u2013 sklei\u0107 ju\u017c \u017cadnej przekonuj\u0105cej ca\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Nad t\u0105 premier\u0105 od pocz\u0105tku wisia\u0142o fatum. Re\u017cyser, wzywaj\u0105cy do \u201eobywatelskiego buntu\u201d wobec ogranicze\u0144 zwi\u0105zanych z pandemi\u0105, pokrzykuj\u0105cy w wywiadach, \u017ce nie b\u0119dzie go jaka\u015b Merkel uczy\u0142a, jak my\u0107 r\u0119ce, musia\u0142 podzieli\u0107 si\u0119 swoim dzie\u0142em w warunkach \u015bcis\u0142ego lockdownu: z pi\u0119\u0107dziesi\u0119cioosobow\u0105 publiczno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra po pierwszym spektaklu ani nie wybuch\u0142a frenetyczn\u0105 owacj\u0105, ani nie odwa\u017cy\u0142a si\u0119 zabucze\u0107. Nie tego oczekiwa\u0142 przyzwyczajony do \u017cywio\u0142owych reakcji Castorf. Inscenizacja, dost\u0119pna przez pewien czas w streamingu, dopiero teraz przesz\u0142a pr\u00f3b\u0119 ognia przed wci\u0105\u017c nie do ko\u0144ca wype\u0142nion\u0105 widowni\u0105. Podejrzewam, \u017ce rozczarowa\u0142a wszystkich. Bo jest w niej tak wszystko, \u017ce nie ma ju\u017c nic. W pewnym sensie mo\u017cna j\u0105 uzna\u0107 za muzeum przebrzmia\u0142ej sztuki niegdysiejszego odnowiciela Volksb\u00fchne. Jest scena obrotowa i elementy konstrukcji zapami\u0119tanych z nies\u0142awnego Ringu <\/em>w Bayreuth. S\u0105 kontenery i inne ciasne wn\u0119trza, jak zwykle filmowane z dw\u00f3ch kamer, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 widzom \u015bledzi\u0107 na ekranie, co dzieje si\u0119 w \u015brodku. Jest uwielbiany przez re\u017cysera chaos. Zabrak\u0142o jednak tre\u015bci, cho\u0107by i bezsensownej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ptaki <\/em>Braunfelsa. Scena z II aktu. Fot. Wilfried H\u00f6sl<\/span><\/p>\n

A tak chcia\u0142am si\u0119 z Castorfem pospiera\u0107. Nies\u0142usznie podejrzewa\u0142am, \u017ce dokonan\u0105 przez samego Braunfelsa, bardzo lu\u017an\u0105 adaptacj\u0119 komedii Arystofanesa \u2013 z gorzko-s\u0142odkim fina\u0142em, jak\u017ce typowym dla innych niemieckich dzie\u0142 tego okresu \u2013 przerobi po swojemu w ostr\u0105 satyr\u0119 spo\u0142eczn\u0105. Tymczasem Castorf odebra\u0142 mi mo\u017cliwo\u015b\u0107 jakiejkolwiek dyskusji, pracuj\u0105c nad Ptakami <\/em>metod\u0105 wolnych, schizofrenicznych wr\u0119cz skojarze\u0144. Jak ptaki, to Hitchcock albo afisz koncertu The Byrds. Jak Prometeusz, to w kostiumie Karola Marksa. Co\u015b zaczyna si\u0119 psu\u0107 w ptasim pa\u0144stwie? Znak to niechybny, \u017ce Radzidruh i Dobromy\u015bl powinni przywdzia\u0107 mundury esesman\u00f3w. Przyznam, \u017ce do tej pory nie rozgryz\u0142am, dlaczego Castorf za\u015bmieci\u0142 scen\u0119 tak\u017ce okaza\u0142\u0105 kopi\u0105 Porwania c\u00f3rek Leukippa <\/em>Rubensa. Mo\u017ce tylko dlatego, \u017ce orygina\u0142 mo\u017cna podziwia\u0107 w monachijskiej Pinakotece.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ptaki<\/em> – fina\u0142. Fot. Wilfried H\u00f6sl<\/span><\/p>\n

Pierwszego wieczoru w Monachium obcowa\u0142am z pi\u0119kn\u0105 katastrof\u0105 teatraln\u0105, drugiego za\u015b \u2013 z katastrof\u0105 tyle\u017c paskudn\u0105, co \u015bmiertelnie nudn\u0105. Na szcz\u0119\u015bcie Opera Bawarska jest jedn\u0105 z nielicznych w Europie, gdzie nie trzeba si\u0119 przynajmniej obawia\u0107 o muzyczn\u0105 stron\u0119 przedsi\u0119wzi\u0119\u0107. Zar\u00f3wno Robert Jindra w Rusa\u0142ce, <\/em>jak Ingo Metzmacher w Ptakach <\/em>prowadzili zespo\u0142y Staatsoper w spokojnych, wywa\u017conych tempach, \u015bwietnie uwydatniaj\u0105cych soczysty d\u017awi\u0119k tutejszej orkiestry. Do dzi\u015b mam w uszach faluj\u0105cy jak czarna woda, bole\u015bnie zmierzaj\u0105cy do celu fina\u0142 opery Dworzaka; nie spodziewa\u0142am si\u0119, \u017ce duet S\u0142owika (znakomita Caroline Wettergreen) i Dobromy\u015bla (wci\u0105\u017c niezawodny Charles Workman) z II aktu Ptak\u00f3w <\/em>pod rozlu\u017anion\u0105, nie\u015bpieszn\u0105 r\u0119k\u0105 Metzmachera ods\u0142oni tyle pokrewie\u0144stw nie tylko z Ariadn\u0105 na Naksos <\/em>i do\u015b\u0107 oczywistym w tym kontek\u015bcie Tristanem<\/em>, ale te\u017c z migotliw\u0105 faktur\u0105 partytur Berlioza. Us\u0142ysza\u0142am kilkoro \u015bpiewak\u00f3w wybitnych, na czele z Wolfgangiem Kochem w partii Prometeusza z opery Braunfelsa, utwierdzaj\u0105cym swoje miejsce w czo\u0142\u00f3wce wsp\u00f3\u0142czesnych baryton\u00f3w dramatycznych; Kristine Opolais (Rusa\u0142ka), kt\u00f3ra p\u0142aci wysok\u0105 cen\u0119 za nadmierne eksploatowanie g\u0142osu w przesz\u0142o\u015bci, prowadzi go jednak na tyle m\u0105drze, by ukry\u0107 oznaki zm\u0119czenia; oraz G\u00fcntherem Groissb\u00f6ckiem, kt\u00f3ry niezmiennie mn\u0105 wstrz\u0105sa w monologu Wodnika z II aktu. Prze\u017cy\u0142am prawdziwy zachwyt: z dawna wyczekiwanym, niemal\u017ce idealnym odtw\u00f3rc\u0105 partii Ksi\u0119cia w osobie Dmytro Popova, dysponuj\u0105cego zniewalaj\u0105co urodziwym, g\u0119stym i ciemnym tenorem, fenomenalnym podparciem oddechowym i niecodzienn\u0105 u tak m\u0142odego \u015bpiewaka wra\u017cliwo\u015bci\u0105.<\/p>\n

Tyle muzycznego szcz\u0119\u015bcia w dwa kr\u00f3tkie dni wakacji \u2013 gdyby to by\u0142o dwa lata temu, ju\u017c siedzia\u0142abym z kajetem na kolanach i snu\u0142a plany na przysz\u0142y sezon. Teraz przyjdzie wa\u017cy\u0107 ka\u017cd\u0105 decyzj\u0119 po trzykro\u0107, a informacji szuka\u0107 nie na stronach agent\u00f3w i portalu Operabase, tylko w\u015br\u00f3d tweet\u00f3w i post\u00f3w na Facebooku. Trzeba si\u0119 przyzwyczaja\u0107. Co ma by\u0107, ju\u017c jest, tylko jeszcze nie chcemy przyj\u0105\u0107 tego do wiadomo\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z czelu\u015bci w\u0142asnego archiwum wydoby\u0142am niedawno felieton: o rozterkach krytyka, kt\u00f3ry czasem marzy ju\u017c tylko o tym, \u017ceby p\u00f3j\u015b\u0107 do opery dla przyjemno\u015bci, w mi\u0142ym towarzystwie, przesta\u0107 analizowa\u0107 ka\u017cdy element roboty scenicznej i wreszcie po prostu zas\u0142ucha\u0107 si\u0119 w muzyk\u0119. Chcia\u0142am, to i mam. Mi\u0119dzy jednym a drugim Bardzo Powa\u017cnym Zadaniem dosta\u0142am propozycj\u0119 od zaprzyja\u017anionego … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-5956","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5956","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5956"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5956\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5966,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5956\/revisions\/5966"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5956"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5956"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5956"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}