{"id":6037,"date":"2021-08-25T13:54:17","date_gmt":"2021-08-25T11:54:17","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6037"},"modified":"2021-08-28T23:20:41","modified_gmt":"2021-08-28T21:20:41","slug":"symfonia-ktorej-zbyt-dlugo-nie-bylo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6037","title":{"rendered":"Symfonia, kt\u00f3rej zbyt d\u0142ugo nie by\u0142o"},"content":{"rendered":"

Za kilka dni pojawi si\u0119 relacja z kilku najciekawszych dla mnie koncert\u00f3w tegorocznego festiwalu Chopin i jego Europa. Zanim zbior\u0119 my\u015bli, proponuj\u0119 lektur\u0119 kolejnego z katowickich esej\u00f3w dla NOSPR. Koncert Gospodarzy pod batut\u0105 Dominga Hindoyana odby\u0142 si\u0119 22 stycznia bez udzia\u0142u publiczno\u015bci. Miejmy nadziej\u0119, \u017ce nadchodz\u0105cy sezon przebiegnie na \u017cywo i zdrowo – co w znacznej mierze zale\u017cy od nas samych.<\/p>\n

***<\/p>\n

Najbezpieczniej nazywa\u0107 j\u0105 Wielk\u0105<\/em>, cho\u0107by ze wzgl\u0119du na wyj\u0105tkowe rozmiary. Przez d\u0142ugie lata uchodzi\u0142a nies\u0142usznie za ostatnie dzie\u0142o symfoniczne Schuberta. George Grove, angielski in\u017cynier i pisarz muzyczny, znany przede wszystkim jako pomys\u0142odawca i pierwszy redaktor jednego z najobszerniejszych muzycznych s\u0142ownik\u00f3w encyklopedycznych na \u015bwiecie (The New Grove Dictionary of Music and Musicians<\/em>) wybra\u0142 si\u0119 w 1867 roku do Wiednia na poszukiwanie zaginionych Schubertowskich r\u0119kopis\u00f3w. To on oznaczy\u0142 symfoni\u0119 w tonacji C-dur numerem dziewi\u0105tym (napisana w roku 1816 symfonia c-moll znana jest jako IV Symfonia \u201eTragiczna\u201d<\/em>). Oficyna Breitkopf & H\u00e4rtel, przygotowuj\u0105c w 1897 roku wydanie dzie\u0142 wszystkich Schuberta, podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o nadaniu kolejnych numer\u00f3w wy\u0142\u0105cznie symfoniom kompletnym: wtedy w\u0142a\u015bnie Johannes Brahms oznaczy\u0142 Wielk\u0105 <\/em>jako Si\u00f3dm\u0105. <\/em>W edycji Grove Dictionary <\/em>z 1908 roku \u201ewielka\u201d symfonia C-dur pojawi\u0142a si\u0119 jako Dziesi\u0105ta<\/em> \u2013 cho\u0107 \u201eprawdziw\u0105\u201d dziesi\u0105t\u0105 Schubert zacz\u0105\u0142 szkicowa\u0107 dopiero pod koniec \u017cycia. W pierwszym pe\u0142nym katalogu Schubertowskich dzie\u0142, u\u0142o\u017conych w porz\u0105dku chronologicznym przez niemieckiego muzykologa Ottona Ericha Deutscha (tzw. Deutsch-Verzeichnis<\/em> z 1951 roku), Wielka <\/em>wyl\u0105dowa\u0142a wpierw jako Dziewi\u0105ta <\/em>D 944, \u017ceby we wznowieniu z 1978 roku zyska\u0107 ostatecznie numer \u00f3smy. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 muzyk\u00f3w z angloj\u0119zycznego kr\u0119gu kulturowego wci\u0105\u017c nazywa j\u0105 IX Symfoni\u0105<\/em>, Niemcy upieraj\u0105 si\u0119 przy \u00f3semce, w Polsce jeszcze niedawno pojawia\u0142a si\u0119 w programach koncert\u00f3w pod numerem dziesi\u0105tym.<\/p>\n

Tymczasem wiele wskazuje, \u017ce Wielka <\/em>powsta\u0142a co najmniej trzy lata przed \u015bmierci\u0105 kompozytora i jest w ca\u0142o\u015bci to\u017csama z Gm\u00fcnden\u2010Gastein Sinfonie<\/em>, oznaczon\u0105 w katalogu Deutscha symbolem D 849. Pierwsza wzmianka o planowanej \u201ewielkiej symfonii\u201d, kt\u00f3r\u0105 Schubert zamierza\u0142 z\u0142o\u017cy\u0107 stosowny ho\u0142d geniuszowi swego najwi\u0119kszego mistrza, Ludwiga van Beethovena, pochodzi z marca 1824 roku. Od kwietnia do ko\u0144ca lata 1825 roku tw\u00f3rca przebywa\u0142 w uzdrowisku Bad Gastein pod Salzburgiem, gdzie pracowa\u0142 nie tylko nad wspomnian\u0105 symfoni\u0105, ale i nad Sonat\u0105 fortepianow\u0105 D-dur <\/em>op. 53, kt\u00f3ra r\u00f3wnie\u017c okaza\u0142a si\u0119 jednym z najd\u0142u\u017cszych i najambitniejszych jego przedsi\u0119wzi\u0119\u0107, tyle \u017ce w dziedzinie form solowych. Wiosn\u0105 nast\u0119pnego roku Schubert zabra\u0142 si\u0119 do orkiestrowania symfonii. W pa\u017adzierniku przes\u0142a\u0142 gotow\u0105 partytur\u0119 do wiede\u0144skiej Gesellschaft der Musikfreunde, zwracaj\u0105c si\u0119 z \u201euprzejm\u0105 pro\u015bb\u0105\u201d o \u017cyczliwe zainteresowanie swoim nowym utworem.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Tablica upami\u0119tniaj\u0105ca pobyt Schuberta w Bad Gastein. Fot. Christina N\u00f6bauer<\/p>\n

\u017byczliwo\u015b\u0107 Towarzystwa przybra\u0142a ca\u0142kiem konkretn\u0105 posta\u0107 czeku na niewyg\u00f3rowan\u0105, ale solidn\u0105 kwot\u0119 stu floren\u00f3w, oraz obietnicy rych\u0142ego przygotowania g\u0142os\u00f3w orkiestrowych. K\u0142opoty zacz\u0119\u0142y si\u0119 wraz z rozpocz\u0119ciem pr\u00f3b: kompozycj\u0119 uznano za zbyt skomplikowan\u0105 na mo\u017cliwo\u015bci amatorskiego zespo\u0142u i zdecydowanie za d\u0142ug\u0105 dla publiczno\u015bci gustuj\u0105cej w l\u017cejszym i mniej wymagaj\u0105cym repertuarze. Koncert odwo\u0142ano, partytura wr\u00f3ci\u0142a na r\u0119ce autora i nie oblek\u0142a si\u0119 w muzyczne cia\u0142o a\u017c do jego \u015bmierci.<\/p>\n

P\u00f3\u017aniejsze kontrowersje zwi\u0105zane z chronologiczn\u0105 pozycj\u0105 utworu w dorobku Schuberta wzi\u0119\u0142y si\u0119 przede wszystkim z daty dopisanej na egzemplarzu tu\u017c nad autografem kompozytora. Wygl\u0105da na rok 1828, cho\u0107 niekt\u00f3rzy badacze zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce g\u00f3rny brzeg strony zosta\u0142 przyci\u0119ty, ko\u0144cowa \u00f3semka mo\u017ce wi\u0119c r\u00f3wnie dobrze okaza\u0107 si\u0119 sz\u00f3stk\u0105, a nawet pi\u0105tk\u0105. Bardziej prawdopodobne, \u017ce Schubert wprowadzi\u0142 do dzie\u0142a poprawki albo zamierza\u0142 je przedstawi\u0107 jakiemu\u015b wydawcy jako zupe\u0142nie nowy utw\u00f3r. Jakkolwiek by\u0142o, nie zd\u0105\u017cy\u0142.<\/p>\n

Po \u015bmierci kompozytora Symfonia C-dur <\/em>przele\u017ca\u0142a dekad\u0119 w szufladzie jego brata Ferdynanda. Z mrok\u00f3w zapomnienia wydosta\u0142 j\u0105 Robert Schumann, podczas wizyty w Wiedniu. Zabra\u0142 ze sob\u0105 partytur\u0119 do Lipska i w marcu 1839 doprowadzi\u0142 do prawykonania kompozycji z orkiestr\u0105 Gewandhausu pod batut\u0105 Feliksa Mendelssohna. P\u00f3\u017aniej wychwala\u0142 jej \u201eniebia\u0144skie d\u0142u\u017cyzny\u201d na \u0142amach \u201eNeue Zeitschrift f\u00fcr Musik\u201d: zachwyca\u0142 si\u0119 b\u0142yskotliwo\u015bci\u0105 i nowatorstwem orkiestracji, monumentalnym zakrojem formy (na \u201ewi\u0119ksz\u0105\u201d, a w ka\u017cdym razie d\u0142u\u017csz\u0105 symfoni\u0119 trzeba by\u0142o czeka\u0107 a\u017c p\u00f3\u0142 wieku, do czasu Brucknerowskiej II Symfonii c-moll<\/em>), wewn\u0119trzn\u0105 zmienno\u015bci\u0105 nastroj\u00f3w, spektakularnym obrazem nowego muzycznego \u015bwiata, kt\u00f3ry odpowiednio przygotowanego s\u0142uchacza jest w stanie wci\u0105gn\u0105\u0107 bez reszty.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Schubert ok. 1820 roku.<\/p>\n

Z pozoru Wielka <\/em>to najklasyczniejsza z klasycznych symfonii Schuberta, idealnie wywa\u017cona zar\u00f3wno w ma\u0142ym, jak i wielkim planie formy, z progresjami i motywami wywiedzionymi w temat\u00f3w z precyzj\u0105 godn\u0105 istotnie samego Beethovena. Zarazem jednak porywa jej szeroka, prawdziwie ju\u017c romantyczna, pie\u015bniowa melodyka, po\u0142\u0105czona z kapry\u015bnym \u017cywio\u0142em rytmu, w ka\u017cdej z cz\u0119\u015bci przebieraj\u0105cego ca\u0142kiem inn\u0105 posta\u0107. W rozbudowanej, powolnej introdukcji zaskakuje nieregularno\u015b\u0107 frazowania; poetyckie Andante<\/em> rozwija si\u0119 w nacechowan\u0105 pot\u0119\u017cnym \u0142adunkiem emocji orkiestrow\u0105 pie\u015b\u0144, mglist\u0105 zapowied\u017a bezkresnych przestrzeni symfoniki Mahlerowskiej; chropawe momentami Scherzo <\/em>zwiastuje analogiczne szorstko\u015bci w muzyce Brucknera; w ol\u015bniewaj\u0105cym finale pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe my\u015bli tematyczne, reminiscencje cz\u0119\u015bci pierwszej, dyskretne aluzje do Dziewi\u0105tej <\/em>Beethovena \u2013 wszystko w misternie utkanym splocie nag\u0142ych modulacji i raptownych zwrot\u00f3w kontrapunktycznych.<\/p>\n

Nie wszyscy jednak podzielali entuzjazm Schumanna i Mendelssohna. Sceptycy zarzucali Wielkiej <\/em>nadmiern\u0105 beztrosk\u0119 w przekraczaniu granic konwencji, czasem wr\u0119cz zwyk\u0142e gadulstwo. W kuluarach sal koncertowych kr\u0105\u017cy\u0142y \u017carty, \u017ce Schubert napisa\u0142 tylko dwie warte uwagi symfonie: jedn\u0105 Niedoko\u0144czon\u0105 <\/em>i drug\u0105, kt\u00f3ra nie mo\u017ce si\u0119 sko\u0144czy\u0107. Strawi\u0144ski mia\u0142 do Symfonii <\/em>D 944 stosunek dwuznaczny: twierdzi\u0142, \u017ce zawsze nad ni\u0105 przysypia, ale kiedy si\u0119 budzi, ma wra\u017cenie, \u017ce znalaz\u0142 si\u0119 w raju. Z kolei Tomasz Mann podkre\u015bla\u0142, \u017ce \u017cadnemu z kompozytor\u00f3w romantycznych nie uda\u0142o si\u0119 dokona\u0107 tak przekonuj\u0105cej syntezy elementu lirycznego z pierwiastkiem heroicznym, jak uczyni\u0142 to Schubert w swoim najd\u0142u\u017cszym i najbardziej rozbuchanym dziele.<\/p>\n

Ale \u017ceby to doceni\u0107, trzeba je precyzyjnie umiejscowi\u0107 na chronologicznej osi czasu. Wielka <\/em>zbyt d\u0142ugo przele\u017ca\u0142a si\u0119 w szufladzie Ferdynanda Schuberta. Po \u015bmierci swego tw\u00f3rcy umar\u0142a na dziesi\u0119\u0107 lat \u2013 bezpotomnie jak on sam. Kiedy wskrzeszono j\u0105 z martwych, z pocz\u0105tku znalaz\u0142a uznanie u nielicznych. Nie odcisn\u0119\u0142a bezpo\u015bredniego pi\u0119tna na \u017cadnym z arcydzie\u0142 XIX-wiecznej symfoniki. Je\u015bli pobrzmiewa u Mahlera, Brucknera i Ryszarda Straussa \u2013 to przez przypadek, prawem muzycznej konwergencji. Tak to bywa z odkrytymi nie w por\u0119 utworami geniuszy, kt\u00f3rzy odeszli zbyt wcze\u015bnie: zabieraj\u0105c do grobu niezmierzone bogactwo wyobra\u017ani i zawiedzione nadzieje na przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Za kilka dni pojawi si\u0119 relacja z kilku najciekawszych dla mnie koncert\u00f3w tegorocznego festiwalu Chopin i jego Europa. Zanim zbior\u0119 my\u015bli, proponuj\u0119 lektur\u0119 kolejnego z katowickich esej\u00f3w dla NOSPR. Koncert Gospodarzy pod batut\u0105 Dominga Hindoyana odby\u0142 si\u0119 22 stycznia bez udzia\u0142u publiczno\u015bci. Miejmy nadziej\u0119, \u017ce nadchodz\u0105cy sezon przebiegnie na \u017cywo i zdrowo – co w … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6037","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6037","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6037"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6037\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6043,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6037\/revisions\/6043"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6037"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6037"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6037"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}