{"id":6061,"date":"2021-09-04T12:54:51","date_gmt":"2021-09-04T10:54:51","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6061"},"modified":"2021-09-04T12:58:36","modified_gmt":"2021-09-04T10:58:36","slug":"dwojakie-losy-podwojnych-koncertow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6061","title":{"rendered":"Dwojakie losy podw\u00f3jnych koncert\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Relacja z „Chopiej\u00f3w” lada dzie\u0144, a tymczasem jeszcze troch\u0119 wytchnienia od muzyki wokalnej i powr\u00f3t do katowickich esej\u00f3w. Koncert z tym programem odby\u0142 si\u0119 12 lutego, przy widowni zape\u0142nionej w po\u0142owie. Partie solowe w koncercie Poulenca wykona\u0142y siostry Momo i Mari Kodama, w utworze Martin\u016f – siostry Deborah i Sarah Nemtanu. NOSPR wyst\u0105pi\u0142 pod batut\u0105 Alexandre’a Blocha.<\/p>\n

***<\/p>\n

Czasem w \u017cyciu wystarczy \u0142ut szcz\u0119\u015bcia. Poulenc mia\u0142 tego szcz\u0119\u015bcia z cetnar, cho\u0107 bywa\u0142o, \u017ce nie potrafi\u0142 go doceni\u0107. By\u0142 jedynakiem, synem bogatego przedsi\u0119biorcy, kt\u00f3ry zamierza\u0142 przekaza\u0107 mu \u015bwietnie prosperuj\u0105c\u0105 firm\u0119 farmaceutyczn\u0105 i dlatego nie pos\u0142a\u0142 go do szko\u0142y muzycznej. Kto wie, czy Francis na tym nie skorzysta\u0142, bo pierwsze lekcje gry na fortepianie odebra\u0142 w wieku lat pi\u0119ciu, od w\u0142asnej matki, kt\u00f3ra nie tylko \u015bwietnie gra\u0142a na tym instrumencie, ale te\u017c mia\u0142a bardzo otwart\u0105 g\u0142ow\u0119 i wielkie poczucie humoru, za kt\u00f3rego spraw\u0105 zaszczepi\u0142a w ch\u0142opcu mi\u0142o\u015b\u0107 do \u201erozkosznie niedobrej muzyki\u201d. Dzi\u0119ki rodzinnym koneksjom Poulenc od wczesnej m\u0142odo\u015bci obraca\u0142 si\u0119 w kr\u0119gach paryskiej \u015bmietanki artystycznej. W s\u0142ynnej ksi\u0119garni Maison des Amis des Livres, prowadzonej przez Adrienne Monnier, pozna\u0142 mi\u0119dzy innymi Apollinaire\u2019a, Aragona i \u00c9luarda. Kiedy mia\u0142 zaledwie pi\u0119tna\u015bcie lat, zosta\u0142 prywatnym uczniem hiszpa\u0144skiego pianisty Ricarda Vi\u00f1esa, jednego z nielicznych \u00f3wczesnych wirtuoz\u00f3w, kt\u00f3rzy w programy swoich koncert\u00f3w wplatali prawykonania utwor\u00f3w Debussy\u2019ego i Ravela. To on pozna\u0142 go z Aurikiem i Satie, z kt\u00f3rymi Poulenc zak\u0142ada\u0142 p\u00f3\u017aniej Grup\u0119 Sze\u015bciu. W czerwcu 1923 roku Francis go\u015bci\u0142 w salonie Winnaretty Singer \u2013 dziedziczki fortuny producenta maszyn do szycia i ekscentrycznej ksi\u0119\u017cny Edmond de Polignac \u2013 na prapremierze opery marionetkowej de Falli Kukie\u0142ki mistrza Piotra. <\/em>Na klawesynie gra\u0142a Wanda Landowska, parti\u0119 Don Kichota \u015bpiewa\u0142 s\u0142ynny baryton Hector Dufranne, za sznurki jak zwykle \u2013 i tym razem dos\u0142ownie \u2013 poci\u0105ga\u0142 Vi\u00f1es.<\/p>\n

Zapocz\u0105tkowana przy tamtej okazji za\u017cy\u0142o\u015b\u0107 Poulenca z Landowsk\u0105 zaowocowa\u0142a kilka lat p\u00f3\u017aniej ol\u015bniewaj\u0105cym Concert champ\u00eatre<\/em>, kt\u00f3ry tak zachwyci\u0142 ksi\u0119\u017cn\u0119 de Polignac, \u017ce postanowi\u0142a zam\u00f3wi\u0107 u jego tw\u00f3rcy koncert na dwa fortepiany. Poulenc zabra\u0142 si\u0119 do pracy latem 1932 roku, swoim zwyczajem k\u0142ad\u0105c na pulpicie fortepianu partytury innych kompozytor\u00f3w, z pozoru wybrane od sasa do lasa, \u017ceby p\u00f3\u017aniej przefiltrowa\u0107 niekt\u00f3re chwyty przez w\u0142asny j\u0119zyk muzyczny. W trzycz\u0119\u015bciowym Koncercie d-moll<\/em>, neoklasycznym w formie, przejrzystym w fakturze i \u2013 nie licz\u0105c sporadycznych dysonans\u00f3w \u2013 utrzymanym w systemie tonalnym, bez trudu mo\u017cna wys\u0142ysze\u0107 inspiracje XX Koncertem fortepianowym <\/em>Mozarta, pianistyk\u0105 Liszta i Koncertem D-dur na lew\u0105 r\u0119k\u0119 <\/em>Ravela. W rozmigotanym melodycznie ko\u0144cowym odcinku pierwszej cz\u0119\u015bci Allegro ma non troppo <\/em>pobrzmiewaj\u0105 nawet echa balijskiego gamelanu, z kt\u00f3rym Poulenc zetkn\u0105\u0142 si\u0119 rok wcze\u015bniej na wystawie \u015bwiatowej w Pary\u017cu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Poulenc w Pary\u017cu. Fot. Collection Priv\u00e9e Benoit Seringe, Les amis de F. Poulenc<\/p>\n

Koncert na dwa fortepiany, <\/em>wymagaj\u0105cy od solist\u00f3w nie tyle wirtuozerii, ile czu\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy, wspomaganej koronkow\u0105 robot\u0105 orkiestrow\u0105, kto\u015b nazwa\u0142 trafnie \u201eprze\u015bliczn\u0105 bombonierk\u0105\u201d \u2013 i wbrew pozorom nie ma w tym okre\u015bleniu nic obra\u017aliwego. W\u0142a\u015bnie takiego pude\u0142eczka smakowitych, kunsztownie opakowanych czekoladek oczekiwa\u0142a Winnaretta Singer, organizuj\u0105c prawykonanie 5 wrze\u015bnia 1932 roku w swoim weneckim Palazzo Contarini, XV-wiecznej rezydencji nad Canal Grande. Przy fortepianach zasiedli kompozytor i jego przyjaciel z dzieci\u0144stwa Jacques F\u00e9vrier, orkiestr\u0105 La Scali dyrygowa\u0142 D\u00e9sir\u00e9 Defauw, p\u00f3\u017aniejszy szef muzyczny Orchestre national de Belgique, po pierwszej kadencji Ericha Kleibera. Koncert <\/em>w\u0142a\u015bciwie nigdy nie straci\u0142 na popularno\u015bci i do dzi\u015b s\u0142usznie uchodzi za ukoronowanie wczesnego okresu tw\u00f3rczo\u015bci Poulenca.<\/p>\n

Powsta\u0142emu dwie dekady p\u00f3\u017aniej Koncertowi na dwoje skrzypiec i orkiestr\u0119 <\/em>Martin\u016f zabrak\u0142o cho\u0107by przys\u0142owiowego \u0142utu szcz\u0119\u015bcia. Od ko\u0144ca lat trzydziestych, kt\u00f3re czeski kompozytor podobnie jak Poulenc sp\u0119dzi\u0142 w Pary\u017cu, w jego \u017cyciu zmieni\u0142o si\u0119 prawie wszystko. Stolic\u0119 Francji opu\u015bci\u0142 w czerwcu 1940 roku, tu\u017c przed zaj\u0119ciem miasta przez nazist\u00f3w. Wpierw znalaz\u0142 schronienie u dyrygenta Charlesa Muncha, w jego akwita\u0144skiej posiad\u0142o\u015bci pod Limoges, nast\u0119pnie, dzi\u0119ki wsparciu ze strony czeskiego \u015brodowiska artystycznego oraz hrabiny Lily Pastr\u00e9, kt\u00f3ra w swojej marsylskiej rezydencji ukrywa\u0142a tak\u017ce uciekaj\u0105cych przed prze\u015bladowaniami \u017byd\u00f3w, przedosta\u0142 si\u0119 przez Hiszpani\u0119 do Portugalii, sk\u0105d \u2013 tym razem z pomoc\u0105 swego szwajcarskiego mecenasa Paula Sachera \u2013 wyemigrowa\u0142 do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Nigdy si\u0119 tam nie zadomowi\u0142 i po wojnie zamierza\u0142 wr\u00f3ci\u0107 do Czechos\u0142owacji, zw\u0142aszcza \u017ce wci\u0105\u017c dochodzi\u0142y go wie\u015bci o tragicznych losach pozostawionych w kraju przyjaci\u00f3\u0142 i krewnych. W 1946 uleg\u0142 wyj\u0105tkowo niefortunnemu wypadkowi, spadaj\u0105c z nieogrodzonego tarasu swojego domu w Massachussets. Wskutek odniesionych obra\u017ce\u0144 ca\u0142kowicie straci\u0142 s\u0142uch w jednym uchu i nabawi\u0142 si\u0119 nieodwracalnych k\u0142opot\u00f3w z r\u00f3wnowag\u0105. Jego plany ostatecznie pokrzy\u017cowa\u0142o przej\u0119cie w\u0142adzy w ojczy\u017anie przez komunist\u00f3w. Schorowany Martin\u016f podda\u0142 si\u0119 i wyst\u0105pi\u0142 o obywatelstwo ameryka\u0144skie.<\/p>\n

Wiosn\u0105 1950 roku przyj\u0105\u0142 nietypowe zam\u00f3wienie od Geralda i Wilfred, niespe\u0142na osiemnastoletnich bli\u017ani\u0105t Beal, kt\u00f3rym wr\u00f3\u017cono osza\u0142amiaj\u0105c\u0105 karier\u0119 wiolinistyczn\u0105. I napisa\u0142 dla nich nietypowy w swoim dorobku utw\u00f3r, neoklasyczny w stylu, zarazem jednak nawi\u0105zuj\u0105cy do p\u00f3\u017anoromantycznego stylu Dworzaka, z\u0142o\u017cony z trzech szybkich cz\u0119\u015bci bez zwyczajowej \u201echwili wytchnienia\u201d w \u015brodku utworu, wymagaj\u0105cy od wykonawc\u00f3w zar\u00f3wno karko\u0142omnej sprawno\u015bci technicznej, jak i umiej\u0119tno\u015bci wydobycia pi\u0119knego d\u017awi\u0119ku ze skrzypiec.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Martin\u016f w 1950 roku, z wizyt\u0105 u przyjaci\u00f3\u0142 w Vermont. Fot. Centrum Bohuslava Martin\u016f, Poli\u010dka<\/p>\n

Prawykonanie odby\u0142o si\u0119 14 stycznia 1951 roku w Dallas. Niestety, nie zachowa\u0142y si\u0119 \u017cadne dokumenty fonograficzne z premiery, trudno wi\u0119c powiedzie\u0107, czy Martin\u016f swoim zwyczajem skomponowa\u0142 utw\u00f3r \u201eskrojony\u201d pod konkretnych wirtuoz\u00f3w, czy te\u017c w jego g\u0142owie zacz\u0119\u0142y klu\u0107 si\u0119 zacz\u0105tki ca\u0142kiem nowego j\u0119zyka muzycznego. Mimo doskona\u0142ych recenzji Koncert na dwoje skrzypiec i orkiestr\u0119 <\/em>nie zyska\u0142 zas\u0142u\u017conej popularno\u015bci, tak\u017ce z powodu zawartej w umowie z rodze\u0144stwem klauzuli o wy\u0142\u0105cznym prawie do dalszych wykona\u0144. Duet \u201eThe Beal Twins\u201d niespodziewanie zako\u0144czy\u0142 karier\u0119, utw\u00f3r nie doczeka\u0142 si\u0119 wydania za \u017cycia kompozytora i popad\u0142 w zapomnienie na kilkadziesi\u0105t lat.<\/p>\n

\u017byciorysy Poulenca i Martin\u016f potoczy\u0142y si\u0119 zupe\u0142nie innymi torami, podobnie jak losy ich koncert\u00f3w. Obydwa dzie\u0142a skrz\u0105 si\u0119 dowcipem, tryskaj\u0105 energi\u0105, pr\u0105 naprz\u00f3d niepowstrzymanym strumieniem narracji. Obydwa zas\u0142u\u017cy\u0142y na r\u00f3wne zainteresowanie muzyk\u00f3w i s\u0142uchaczy \u2013 ponad kaprysami historii, ponad limitem pechowych i sprzyjaj\u0105cych zbieg\u00f3w okoliczno\u015bci. W \u017cyciu wystarczy \u0142ut szcz\u0119\u015bcia. Po \u015bmierci liczy si\u0119 tylko nieprzemijaj\u0105ca warto\u015b\u0107 sztuki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Relacja z „Chopiej\u00f3w” lada dzie\u0144, a tymczasem jeszcze troch\u0119 wytchnienia od muzyki wokalnej i powr\u00f3t do katowickich esej\u00f3w. Koncert z tym programem odby\u0142 si\u0119 12 lutego, przy widowni zape\u0142nionej w po\u0142owie. Partie solowe w koncercie Poulenca wykona\u0142y siostry Momo i Mari Kodama, w utworze Martin\u016f – siostry Deborah i Sarah Nemtanu. NOSPR wyst\u0105pi\u0142 pod batut\u0105 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6061","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6061","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6061"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6061\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6065,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6061\/revisions\/6065"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6061"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6061"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6061"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}