{"id":6081,"date":"2021-09-13T02:07:59","date_gmt":"2021-09-13T00:07:59","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6081"},"modified":"2021-09-17T21:32:47","modified_gmt":"2021-09-17T19:32:47","slug":"bez-rwetesu-mocium-panie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6081","title":{"rendered":"Bez rwetesu, mocium panie"},"content":{"rendered":"

Po sukcesie Halki<\/em> warszawskiej i powo\u0142aniu jej tw\u00f3rcy na stanowisko pierwszego dyrygenta Opery Polskiej w Teatrze Narodowym poczynania Moniuszki \u015bledzono w Polsce z zapartym tchem. Nazajutrz po premierze Hrabiny<\/em>, 8 lutego 1860 roku, \u201eRuch Muzyczny\u201d zaanonsowa\u0142, \u017ce \u201ePan J. Ch\u0119ci\u0144ski napisa\u0142 libretto do jednoaktowej opery Verbum nobile<\/em>; muzyk\u0119 do niej ma u\u0142o\u017cy\u0107 p. Moniuszko\u201d. Rok p\u00f3\u017aniej efekt ich wsp\u00f3\u0142pracy opisa\u0142 na tych samych \u0142amach J\u00f3zef Sikorski \u2013 do tego stopnia rozp\u0142ywaj\u0105c si\u0119 w zachwytach nad now\u0105 jednoakt\u00f3wk\u0105, \u017ce czytelnik nabiera podejrze\u0144, czy nie jest to bardziej projekcja w\u0142asnych oczekiwa\u0144 recenzenta ni\u017c rzetelna analiza materia\u0142u zawartego w libretcie i partyturze. W grudniu 1861 roku kompozytor po raz drugi w \u017cyciu ruszy\u0142 do Pary\u017ca. Liczy\u0142 \u2013 jak wiemy, nadaremno \u2013 na wystawienie kt\u00f3rej\u015b ze swych oper w \u201estolicy \u015bwiata\u201d. Wzi\u0105\u0142 ze sob\u0105 Halk\u0119, Hrabin\u0119 <\/em>i \u015bwie\u017cutkie jak spod ig\u0142y Verbum nobile<\/em>, kt\u00f3re sam ocenia\u0142 znacznie pow\u015bci\u0105gliwiej ni\u017c Sikorski. Chyba w g\u0142\u0119bi duszy przeczuwa\u0142, \u017ce ta \u201edworkowa sielanka\u201d w \u017c\u0105dnym nowo\u015bci Pary\u017cu spotka\u0142aby si\u0119 co najwy\u017cej z pob\u0142a\u017cliwym przyj\u0119ciem. Ju\u017c w styczniu pisa\u0142 rozgoryczony do Walickiego: \u201eHalka <\/em>ani Hrabina <\/em>(z powod\u00f3w ani od librett\u00f3w, ani od muzyki niezale\u017cnych) dane by\u0107 nie mog\u0105. Jedno Verbum <\/em>kwalifikuje si\u0119. Ale z tym drobiazgiem nieradbym si\u0119 naprz\u00f3d prezentowa\u0142 i tak mi do\u015bwiadczeni radz\u0105\u201d.<\/p>\n

Drobiazg to, ale \u015bwie\u017cy, zr\u0119cznie skomponowany i chwilami naprawd\u0119 dowcipny. W Polsce mimo to wci\u0105\u017c niedoceniany, podobnie zreszt\u0105 jak lwia cz\u0119\u015b\u0107 teatralnej spu\u015bcizny Moniuszki. Nie dziwi zatem, \u017ce organizatorzy festiwalu Chopin i jego Europa poszli za ciosem i zdecydowali si\u0119 przedstawi\u0107 Verbum nobile <\/em>w cyklu wykona\u0144 historycznych pod batut\u0105 Fabia Biondiego. Nie mog\u0119 si\u0119 jednak oprze\u0107 wra\u017ceniu, \u017ce kolejne przedsi\u0119wzi\u0119cia Moniuszkowskie realizuje si\u0119 w coraz wi\u0119kszym po\u015bpiechu, bez nale\u017cytej dba\u0142o\u015bci o niezmiernie istotne walory dramaturgiczne utwor\u00f3w, bez woli wnikni\u0119cia w sedno idiomu tej muzyki \u2013 najwa\u017cniejszego czynnika, kt\u00f3ry pozwoli\u0142by jej przebi\u0107 si\u0119 na zagraniczne sceny i estrady. Pod tym wzgl\u0119dem niewiele si\u0119 zmieni\u0142o od 1862 roku: \u015bwiat nie chce \u201epolskiego\u201d Aubera lub Belliniego. \u015awiatu przyda\u0142oby si\u0119 odkrycie nietuzinkowego, oryginalnego kompozytora z Polski.<\/p>\n

Biondi coraz mniej w tym \u015bwiatu pomaga. W Verbum <\/em>istotnie odkrywa smaczki, kt\u00f3re kojarz\u0105 mu si\u0119 z dorobkiem rodzimych tw\u00f3rc\u00f3w, czyni to jednak kosztem tego, co u Moniuszki kluczowe: specyficznej motoryki polskich ta\u0144c\u00f3w, melodii j\u0119zyka, kt\u00f3ry domaga si\u0119 cz\u0119sto innych temp i odmiennego roz\u0142o\u017cenia akcent\u00f3w ni\u017c w \u0142udz\u0105co na poz\u00f3r podobnych operach w\u0142oskich i francuskich. Mam te\u017c w\u0105tpliwo\u015bci, czy Europa Galante \u2013 w dobie gwa\u0142townego rozwoju stylowego wykonawstwa muzyki XIX-wiecznej \u2013 spe\u0142nia standardy zespo\u0142\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 tym repertuarem \u201ena powa\u017cnie\u201d. To wci\u0105\u017c de facto<\/em> orkiestra barokowa, z typowo barokowym podej\u015bciem do artykulacji i sposobu kszta\u0142towania frazy, pozbawiona pe\u0142ni i mi\u0119sisto\u015bci brzmienia, jakie reprezentuje cho\u0107by Orchestre R\u00e9volutionnaire et Romantique Gardinera.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fabio Biondi. Fot. Wojciech Grz\u0119dzi\u0144ski<\/p>\n

Wykonanie Verbum nobile<\/em> mog\u0142oby okaza\u0107 si\u0119 mimo wszystko \u201eporywne\u201d, gdyby obsad\u0119 solow\u0105 skompletowano zgodnie z wymogami dzie\u0142a, nie za\u015b z przys\u0142owiowych pewniak\u00f3w i ulubie\u0144c\u00f3w publiczno\u015bci. W partiach naiwnych, rozkochanych pierwsz\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 oblubie\u0144c\u00f3w \u2013 s\u0142odkiej Zuzi i wodz\u0105cego za ni\u0105 ciel\u0119cym wzrokiem rzekomego Stanis\u0142awa \u2013 chcia\u0142oby si\u0119 us\u0142ysze\u0107 g\u0142osy \u015bwie\u017ce i m\u0142odzie\u0144czo ruchliwe. Obydwie partie powierzono artystom znakomitym i bardzo do\u015bwiadczonym, ale nieskorym do identyfikacji ze swymi postaciami. W \u015bpiewie Mariusza Godlewskiego zabrak\u0142o swobody i szczero\u015bci, Olga Pasiecznik obarczy\u0142a Zuzi\u0119 ca\u0142kiem niestosownym rysem dramatyzmu, co odbi\u0142o si\u0119 zw\u0142aszcza na interpretacji pierwotnej wersji dumki \u201eJak tu uj\u0105\u0107 \u017cal na wodze\u201d \u2013 z przyci\u0119\u017ckawymi koloraturami, wybijaj\u0105cymi z pulsu ca\u0142\u0105 orkiestr\u0119. Z kolei \u015bwietny technicznie i obdarzony pi\u0119knym, g\u0142\u0119bokim, ale zn\u00f3w niestosownym, bo m\u0142odzie\u0144czym basem Jan Martinik nie wypad\u0142 przekonuj\u0105co w partii Pana Serwacego (musz\u0119 jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce z ca\u0142ej obsady tylko on \u015bpiewa\u0142 zrozumia\u0142\u0105 polszczyzn\u0105, i to bez cienia obcego akcentu). Chemii mi\u0119dzy bohaterami nie by\u0142o \u017cadnej \u2013 nawet w porywaj\u0105cym dramaturgicznie tercecie ze sceny si\u00f3dmej. Pozostali soli\u015bci: Stanislav Kuflyuk (Pan Marcin) i Adam Pa\u0142ka (Bart\u0142omiej) sprawili si\u0119 zaledwie poprawnie. Jasnym punktem wykonania \u2013 jak zwykle \u2013 by\u0142 udzia\u0142 Ch\u00f3ru Opery i Filharmonii Podlaskiej, kt\u00f3rego \u015bpiew, niestety, zbyt cz\u0119sto gin\u0105\u0142 w czelu\u015bciach estrady zaimprowizowanej na scenie TW-ON. Libretta w nadtytu\u0142ach nie wy\u015bwietlano. Gdyby nie dost\u0119pne za darmo ksi\u0105\u017ceczki programowe, wi\u0119kszo\u015b\u0107 s\u0142uchaczy nie zdo\u0142a\u0142aby si\u0119 po\u0142apa\u0107, o co w og\u00f3le chodzi w tej komedyjce. Na p\u0142ycie CD z pewno\u015bci\u0105 zabrzmi to wszystko lepiej, ale nawet najlepszy re\u017cyser d\u017awi\u0119ku nie tchnie w wykonanie motywacji i zaanga\u017cowania \u2013 niezb\u0119dnych, by pr\u00f3ba wskrzeszenia lekcewa\u017conej opery zn\u00f3w nie posz\u0142a na marne.<\/p>\n

O tym, jak wiele mo\u017ce zdzia\u0142a\u0107 zapa\u0142 w po\u0142\u0105czeniu z konsekwencj\u0105, rzeteln\u0105 wiedz\u0105, wy\u015bmienitym rzemios\u0142em i poczuciem stylu, mogli\u015bmy si\u0119 przekona\u0107 na dw\u00f3ch koncertach Collegium 1704. Rado\u015b\u0107 z grania, \u015bpiewania i porozumienia na wszelkich mo\u017cliwych poziomach nieustannie towarzyszy zespo\u0142om V\u00e1clava Luksa oraz wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cym z nimi solistom. Niestrudzeni, a przez to skuteczni promotorzy tw\u00f3rczo\u015bci Zelenki i Myslive\u010dka wci\u0105\u017c poszerzaj\u0105 sw\u00f3j repertuar. Pierwszego wieczoru przewrotnie udowodnili, \u017ce od Czech\u00f3w zrzyna\u0142 sam Mozart. Z\u0142o\u017cyli program z trzech rarytas\u00f3w: uwertury do opery Ezio <\/em>Myslive\u010dka, kt\u00f3rej monachijska premiera w 1777 roku wyznaczy\u0142a pocz\u0105tek triumfalnej kariery sopranowego kastrata Luigiego Marchesiego; niecz\u0119sto grywanej muzyki baletowej do Mozartowskiego Idomenea<\/em>; oraz muzycznych numer\u00f3w Mozarta do komedii Stephaniego Der Schauspieldirektor<\/em>, kt\u00f3ra te\u017c rzadko go\u015bci na scenach, przede wszystkim ze wzgl\u0119du na nieczytelno\u015b\u0107 zawartych w tek\u015bcie aluzji do \u00f3wczesnych wydarze\u0144. Sp\u00f3jne, \u017cywio\u0142owe, znakomicie przygotowane interpretacje muzyk\u00f3w Luksa budz\u0105 niezmiennie m\u00f3j podziw: w przypadku Dyrektora teatru <\/em>tym wi\u0119kszy, \u017ce pod nieobecno\u015b\u0107 wi\u0119kszo\u015bci bohater\u00f3w sztuki \u2013 realizuj\u0105cych w oryginale partie m\u00f3wione \u2013 czworgu \u015bpiewakom i tak uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 poz\u00f3r wiarygodnej i chwilami zab\u00f3jczo \u015bmiesznej narracji. Przepis na sukces by\u0142 prosty: znale\u017a\u0107 wokalist\u00f3w z otwart\u0105 g\u0142ow\u0105 i poczuciem humoru, dobra\u0107 ich typem g\u0142osu i osobowo\u015bci do realizowanej partii i nawet w wykonaniu koncertowym powierzy\u0107 im drobne zadania aktorskie. Dwie zwa\u015bnione primadonny (fenomenalnie skontrastowane sopranistki Nikola Hillebrand i Giulia Semenzato), interesowny tenor w roli skutecznego mediatora ich k\u0142\u00f3tni (Krystian Adam) i narcystyczny bas buffo o wymownym nazwisku Buff (Luigi De Donato) zebrali huraganowe brawa od publiczno\u015bci \u2013 wdzi\u0119cznej, \u017ce nareszcie nie musi siedzie\u0107 z nosem w libretcie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Soli\u015bci koncertowego wykonania Der Schauspieldirektor – <\/em>Giulia Semenzato, Nikola Hillebrand, Krystian Adam i Luigi De Donato. Fot. Wojciech Grz\u0119dzi\u0144ski<\/p>\n

Uniesie\u0144 ca\u0142kiem innego rodzaju dostarczy\u0142 drugi wyst\u0119p Czech\u00f3w, tym razem przy wsp\u00f3\u0142udziale Collegium Vocale 1704. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od wzorcowych \u2013 \u017carliwych, przej\u0119tych duchem prawdziwie barokowej religijno\u015bci \u2013 interpretacji ocala\u0142ych fragment\u00f3w Missa triumphalis <\/em>Marcina Mielczewskiego i Missa a 14 <\/em>Bart\u0142omieja P\u0119kiela. Sko\u0144czy\u0142o si\u0119 porywaj\u0105cym wykonaniem Missa 1724<\/em> \u2013 cyklu skompilowanego przez Luksa z czterech osobnych utwor\u00f3w Zelenki powsta\u0142ych w 1724, roku \u015bmierci ojca kompozytora. Skompilowanego, dodajmy, z niezwyk\u0142ym smakiem, w ca\u0142o\u015b\u0107 sp\u00f3jn\u0105 dramaturgicznie: z element\u00f3w eksploruj\u0105cych najg\u0142\u0119bsze pok\u0142ady emocji, od rozpaczy po akceptacj\u0119 nieuchronno\u015bci umierania; zbli\u017conych pod wzgl\u0119dem \u015brodk\u00f3w ekspresji muzycznej oraz instrumentacji, intryguj\u0105cej mi\u0119dzy innymi ciemn\u0105 barw\u0105 \u201e\u017ca\u0142obnych\u201d puzon\u00f3w. Dopiero w tak mistrzowskim wykonaniu mo\u017cna w pe\u0142ni doceni\u0107 bogactwo inwencji harmonicznej i z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 kontrapunktu Zelenki, u kt\u00f3rego ch\u00f3ry graj\u0105, orkiestry \u015bpiewaj\u0105, a wszystko jest nacechowane stylem tak indywidualnym, \u017ce nic, tylko podkre\u015bla\u0107 te odr\u0119bno\u015bci. Luks to rozumie: niesie \u015bwiatu Zelenk\u0119, nie za\u015b \u201eczeskiego Bacha\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Po wieczorze pie\u015bni Wajnberga i Koczalskiego. Pawe\u0142 Konik, Micha\u0142 Biel, Krystian Adam i Natalia Rubi\u015b. Fot. Wojciech Grz\u0119dzi\u0144ski<\/p>\n

Z rozmaitych wzgl\u0119d\u00f3w nie mog\u0142am w tym roku gorliwiej obserwowa\u0107 \u201eChopiej\u00f3w\u201d. Tym bardziej si\u0119 ciesz\u0119, \u017ce ostatni koncert, na kt\u00f3ry dotar\u0142am \u2013 pod wieloma wzgl\u0119dami niedoskona\u0142y \u2013 dostarczy\u0142 mi prawdziwego ol\u015bnienia: cyklu S\u0142owa we krwi <\/em>op. 90 Mieczys\u0142awa Wajnberga, do wstrz\u0105saj\u0105cych tekst\u00f3w Tuwima ze zbioru wydanego w 1926 roku. W tej poezji, jak pisa\u0142 Mieczys\u0142aw Jastrun, Tuwim ucieka\u0142 przed sob\u0105, \u201ebyle ukry\u0107 sw\u0105 nago\u015b\u0107, sw\u00f3j l\u0119k przed istnieniem zagro\u017conym w ka\u017cdej chwili przez \u015bmier\u0107\u201d. Bli\u017cej mu by\u0142o w tej ucieczce do B\u0142oka i Achmatowej ni\u017c do p\u00f3\u017aniejszego Tuwima w Kwiatach polskich<\/em>, z kt\u00f3rych Wajnberg mniej wi\u0119cej w tym samym czasie u\u0142o\u017cy\u0142 swoj\u0105 VIII Symfoni\u0119<\/em>. W pie\u015bniach op. 90 uderza dojmuj\u0105ce poczucie wyobcowania: partia wokalna biegnie innym torem ni\u017c fortepianowa, jakby si\u0119 z ni\u0105 nie s\u0142ysza\u0142a, jakby w g\u0142owie narratora cichutko, lecz uporczywie odzywa\u0142a si\u0119 melodia z innego, utraconego \u015bwiata \u2013 niemo\u017cliwa do podchwycenia i powt\u00f3rzenia. Krystian Adam i pianista Micha\u0142 Biel dali wr\u0119cz metafizyczn\u0105 interpretacj\u0119 tego zapomnianego arcydzie\u0142a: czasem na granicy muzycznego krzyku, cz\u0119\u015bciej na pograniczu ledwie s\u0142yszalnego lamentu, jak w cichej skardze lunatyka (\u201eNic nie pomog\u0142o\u201d). Trudno si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce na tym tle zblad\u0142y pozosta\u0142e elementy programu: pi\u0119knie, ale nazbyt dramatycznie za\u015bpiewane przez Natali\u0119 Rubi\u015b Pie\u015bni \u017cydowskie <\/em>op. 13 Wajnberga, oraz pie\u015bni Raula Koczalskiego, sp\u00f3\u017anione ju\u017c w chwili narodzin, jakby ich tw\u00f3rca by\u0142 nie tylko pianist\u0105, ale i kompozytorem dnia wczorajszego. Tym ostatnim nie przys\u0142u\u017cy\u0142o si\u0119 te\u017c wykonanie Paw\u0142a Konika, dysponuj\u0105cego barytonem niewyr\u00f3wnanym w barwie i obarczonym do\u015b\u0107 istotn\u0105 wad\u0105 wymowy.<\/p>\n

Bilans czterech wieczor\u00f3w \u2013 kropli w morzu ca\u0142ego festiwalu \u2013 wyszed\u0142 jednak na plus. Coraz mniej w tej imprezie Chopina, coraz wi\u0119cej Europy: nie tylko \u201ejego\u201d, ale te\u017c naszej, w kt\u00f3rej nie czujemy si\u0119 ju\u017c jak Serwacy, pan na zagrodzie, tylko jak pe\u0142noprawni dawcy i biorcy dziedzictwa europejskiej kultury. I oby tak zosta\u0142o. W przeciwnym razie grozi nam wycieczka w przesz\u0142o\u015b\u0107, kiedy sukcesy Moniuszki w Pary\u017cu oceniano miar\u0105 \u201eserdecznego przyj\u0119cia ze strony licznie zgromadzonych Polak\u00f3w\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Po sukcesie Halki warszawskiej i powo\u0142aniu jej tw\u00f3rcy na stanowisko pierwszego dyrygenta Opery Polskiej w Teatrze Narodowym poczynania Moniuszki \u015bledzono w Polsce z zapartym tchem. Nazajutrz po premierze Hrabiny, 8 lutego 1860 roku, \u201eRuch Muzyczny\u201d zaanonsowa\u0142, \u017ce \u201ePan J. Ch\u0119ci\u0144ski napisa\u0142 libretto do jednoaktowej opery Verbum nobile; muzyk\u0119 do niej ma u\u0142o\u017cy\u0107 p. Moniuszko\u201d. Rok … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6081","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6081","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6081"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6081\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6098,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6081\/revisions\/6098"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6081"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6081"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6081"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}