{"id":6094,"date":"2021-09-16T11:34:15","date_gmt":"2021-09-16T09:34:15","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6094"},"modified":"2021-09-16T11:34:15","modified_gmt":"2021-09-16T09:34:15","slug":"muzyczni-pogrobowcy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6094","title":{"rendered":"Muzyczni pogrobowcy"},"content":{"rendered":"

Upiorne plany jeszcze si\u0119 krystalizuj\u0105, ale ju\u017c wkr\u00f3tce zn\u00f3w ruszam w \u015bwiat, tym razem do nieodwiedzanego od dawna Pary\u017ca. Wie\u015bci niebawem, zapowiadam te\u017c co najmniej dwie relacje z muzycznych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 w Wielkiej Brytanii, na razie wci\u0105\u017c obserwowanych zdalnie. Za trzy tygodnie rusza nowy sezon NOSPR, kontynuuj\u0119 zatem remanenty z poprzedniego. Ten koncert odby\u0142 si\u0119 21 lutego, przed widowni\u0105 wype\u0142nion\u0105 w po\u0142owie. W partii solowej Koncertu<\/em> Mozarta wyst\u0105pi\u0142a Annelien Van Wauve, orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142a Marta Gardoli\u0144ska.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u017badna z kompozycji, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 w programie wieczoru, nie zosta\u0142a opublikowana za \u017cycia swego tw\u00f3rcy. W przypadku Koncertu klarnetowego <\/em>KV 622 sprawa wydaje si\u0119 oczywista: to ostatnie dzie\u0142o instrumentalne w dorobku Mozarta, uko\u0144czone zaledwie dwa miesi\u0105ce przed \u015bmierci\u0105. Prawdziwie entuzjastycznej recenzji \u2013 nawet jak na standardy \u00f3wczesnej, sk\u0142onnej do uniesie\u0144 epoki \u2013 doczeka\u0142o si\u0119 dopiero w marcu 1802 roku, na \u0142amach lipskiej \u201eAllgemeine Musikalische Zeitung\u201d. Anonimowy, s\u0105dz\u0105c jednak z tre\u015bci wyj\u0105tkowo kompetentny autor (najprawdopodobniej wydawca pisma Friedrich Rochlitz, wybitny dramaturg, muzykolog i krytyk niemiecki) uzna\u0142 Koncert <\/em>za niedo\u015bcigniony przyk\u0142ad urody muzycznej, stosowno\u015bci stylu i dobrego smaku. Podkre\u015bli\u0142 zarazem jego trudno\u015bci techniczne, kt\u00f3re powinny sta\u0107 si\u0119 przedmiotem \u201erozkosznego znoju\u201d i gorliwych studi\u00f3w ka\u017cdego szanuj\u0105cego si\u0119 klarnecisty. Doda\u0142, \u017ce obcowanie z tym arcydzie\u0142em dostarczy przyjemno\u015bci wszystkim s\u0142uchaczom, bez wzgl\u0119du na ich wra\u017cliwo\u015b\u0107 i osobiste upodobania. Zdaniem recenzenta, wystarczy\u0142o jedynie otworzy\u0107 si\u0119 na t\u0119 niebia\u0144sk\u0105 muzyk\u0119.<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce \u015bwiat dojrza\u0142 do odbioru Koncertu <\/em>KV 622 ju\u017c kilkana\u015bcie lat po odej\u015bciu Mozarta. Niewykluczone jednak, \u017ce na p\u00f3\u017aniejszym rozg\u0142osie kompozycji zawa\u017cy\u0142y jej osobliwo\u015bci i wci\u0105\u017c nie w pe\u0142ni wyja\u015bnione okoliczno\u015bci powstania. Utw\u00f3r jest poniek\u0105d ukoronowaniem przyja\u017ani z wiede\u0144skim klarnecist\u0105 i basecist\u0105 Antonem Stadlerem, kt\u00f3rego Mozart us\u0142ysza\u0142 po raz pierwszy w 1781 roku, przy okazji prawykonania pierwotnej wersji swojej Serenady <\/em>KV 375. Tamten wyst\u0119p skomentowa\u0142 z w\u0142a\u015bciw\u0105 sobie tkliwo\u015bci\u0105 i poczuciem humoru: \u201eSze\u015bciu d\u017centelmen\u00f3w uczestnicz\u0105cych w koncercie to nieszcz\u0119\u015bni \u017cebracy, kt\u00f3rzy mimo to ca\u0142kiem nie\u017ale wsp\u00f3\u0142graj\u0105 ze sob\u0105, co dotyczy zw\u0142aszcza pierwszego klarnecisty i obydwu waltornist\u00f3w\u201d. Po\u0142\u0105czy\u0142 ich nie tylko ironiczny stosunek do rzeczywisto\u015bci, ale ta\u017c maso\u0144skie idea\u0142y i podobna wra\u017cliwo\u015b\u0107 muzyczna. W 1786 roku, z my\u015bl\u0105 o Stadlerze, Mozart napisa\u0142 s\u0142ynne Kegelstatt Trio<\/em> \u2013 jak wskazuje tytu\u0142 i wie\u015b\u0107 gminna niesie, skomponowane podczas gry w kr\u0119gle \u2013 kt\u00f3re zagrali we tr\u00f3jk\u0119 z nastoletni\u0105 uczennic\u0105 Wolfganga, pianistk\u0105 Franzisk\u0105 von Jacquin. Znacznie wi\u0119kszy ci\u0119\u017car gatunkowy mia\u0142 Kwintet A-dur<\/em> KV 581, powsta\u0142y trzy lata p\u00f3\u017aniej przy okazji prac nad Cos\u00ec fan tutte <\/em>i nie bez przyczyny nazwany przez Mozarta \u201ekwintetem Stadlerowskim\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Anonimowy portret sylwetkowy Antona Stadlera, tusz na papierze, koniec XVIII w.<\/p>\n

W tym czasie Mozart prowadzi\u0142 ju\u017c skrupulatnie katalog swoich utwor\u00f3w, odnotowuj\u0105c co do dnia dat\u0119 ich uko\u0144czenia. Tym bardziej zdumiewa brak jakichkolwiek uwag o post\u0119pach pracy nad Koncertem <\/em>KV 622. Wszystko wskazuje, \u017ce partia solowa by\u0142a z pocz\u0105tku przeznaczona na ro\u017cek basetowy, czyli altow\u0105 odmian\u0119 klarnetu z wywini\u0119t\u0105 czar\u0105 i zakrzywion\u0105 fajk\u0105 przy ustniku \u2013 tyle \u017ce w stroju G zamiast zwyczajowego F. Tak przynajmniej wynika z jedynego zachowanego fragmentu r\u0119kopi\u015bmiennego Koncertu <\/em>584b\/621b, kt\u00f3ry pokrywa si\u0119 co do joty z p\u00f3\u017aniejsz\u0105, wydan\u0105 drukiem wersj\u0105 KV 622 na klarnet w stroju A. Kilka d\u017awi\u0119k\u00f3w wykracza jednak poza skal\u0119 tego instrumentu, co dowodzi, \u017ce Mozart skomponowa\u0142 ostateczn\u0105 wersj\u0119 utworu na nietypowy, a ulubiony przez Stadlera klarnet basetowy.<\/p>\n

Stadler nie by\u0142 mo\u017ce \u201enieszcz\u0119snym \u017cebrakiem\u201d, ale naprawd\u0119 \u017cy\u0142 ponad stan i ton\u0105\u0142 w d\u0142ugach podobnie jak jego przyjaciel Mozart. Mi\u0119dzy innymi dlatego autograf Koncertu <\/em>nie dotrwa\u0142 do naszych czas\u00f3w, w trudnej chwili zastawiony przez klarnecist\u0119 w lombardzie. Recenzja z \u201eAllgemeine Musikalische Zeitung\u201d powsta\u0142a wszak\u017ce jeszcze za \u017cycia Stadlera: \u017carliwo\u015b\u0107 domniemanych ocen Rochlitza w pe\u0142ni pokrywa si\u0119 z wra\u017ceniami wsp\u00f3\u0142czesnych odbiorc\u00f3w, zwracaj\u0105cych uwag\u0119 na liryzm i refleksyjny charakter \u015brodkowej cz\u0119\u015bci Adagio<\/em>, na gwa\u0142towne skoki interwa\u0142owe w partii solowej, niuanse agogiczne i niemal operowe kontrasty w ca\u0142o\u015bci kompozycji, w kt\u00f3rej Mozart wyra\u017anie odszed\u0142 od XVIII-wiecznego stylu concertare<\/em>, przecieraj\u0105c szlaki pod wci\u0105\u017c nieodbyte podr\u00f3\u017ce w dziedzin\u0119 muzyki kameralnej.<\/p>\n

Kiedy Schubert szkicowa\u0142 swoj\u0105 III Symfoni\u0119<\/em>, nie mia\u0142 jeszcze dziewi\u0119tnastu lat. By\u0142 rok 1815, nazwany p\u00f3\u017aniej przez badaczy jego tw\u00f3rczo\u015bci \u201erokiem pie\u015bni\u201d, w tym czasie bowiem skomponowa\u0142 ich blisko p\u00f3\u0142torej setki, nie licz\u0105c dw\u00f3ch mszy \u2013 G-dur i B-dur \u2013 Salve Regina F-dur<\/em> D 223 oraz czterech zapomnianych dzi\u015b singspieli: Der vierj\u00e4hrige Posten, Fernando, Claudine von Villa Bella <\/em>oraz Die Freunde von Salamanka<\/em>. Na tym tle jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 orkiestrowa prezentuje si\u0119 wi\u0119cej ni\u017c skromnie. Symfonia D-dur <\/em>D 200 powsta\u0142a w niespe\u0142na trzy miesi\u0105ce, mi\u0119dzy ostatnim tygodniem maja a po\u0142ow\u0105 lipca 1815 roku. Podobnie jak inne symfonie z wczesnego okresu tw\u00f3rczo\u015bci Schuberta, pocz\u0105wszy od I Symfonii D-dur <\/em>z roku 1813, a\u017c po niew\u0105tpliwe arcydzie\u0142o w postaci Tragicznej <\/em>z 1816 roku \u2013 ukaza\u0142a si\u0119 drukiem wiele lat po jego \u015bmierci, w roku 1884, nak\u0142adem wydawnictwa Breitkopf & H\u00e4rtel, w ramach przygotowanej przez Brahmsa edycji dzie\u0142 wszystkich kompozytora.<\/p>\n

Niewykluczone, \u017ce to najbardziej \u201ehaydnowska\u201d spo\u015br\u00f3d symfonii w jego dorobku \u2013 z rozbudowanym, dramatycznym, si\u0119gaj\u0105cym jeszcze barokowych korzeni wprowadzeniem w Allegro maestoso<\/em>, naznaczonym d\u0142ugimi przebiegami oktawowymi i stopniow\u0105 progresj\u0105 do tonacji d-moll; radosnym \u201ech\u0142opskim\u201d ta\u0144cem w Allegro con brio<\/em>; solow\u0105 parti\u0105 klarnetu w Alegretto<\/em>, wspart\u0105 \u201ewiede\u0144skim\u201d, tr\u00f3jdzielnym akompaniamentem orkiestry; pe\u0142nym energii menuetem w formie scherza; wreszcie utrzyman\u0105 w rytmie taranteli, pe\u0142n\u0105 kontrast\u00f3w dynamicznych cz\u0119\u015bci\u0105 Presto vivace, <\/em>przywodz\u0105c\u0105 ju\u017c na my\u015bl skojarzenia z operow\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Rossiniego.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Johann von Herbeck, litografia Eduarda Kaisera, 1858<\/p>\n

Czwarta cz\u0119\u015b\u0107 III Symfonii <\/em>doczeka\u0142a si\u0119 wykonania dopiero w 1860 roku, w Redoutensaal cesarskiej rezydencji Hofburg w Wiedniu, pod batut\u0105 Johanna von Herbecka, \u017carliwego wielbiciela spu\u015bcizny kompozytorskiej Schuberta. Pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej Herbeck po\u0142\u0105czy\u0142 fina\u0142 Trzeciej <\/em>z prawykonaniem Niedoko\u0144czonej<\/em>. Ca\u0142o\u015b\u0107 utworu zaprezentowano dopiero w lutym 1881 roku, w londy\u0144skim Crystal Palace, pod dyrekcj\u0105 Augusta Mannsa \u2013 urodzonego pod Szczecinem niemiecko-brytyjskiego dyrygenta, kt\u00f3ry z czasem zas\u0142yn\u0105\u0142 przede wszystkim jako promotor tw\u00f3rczo\u015bci Arthura Sullivana i Edwarda Elgara.<\/p>\n

Schubert w swoim kr\u00f3tkim \u017cyciu z pewno\u015bci\u0105 skomponowa\u0142 utwory wybitniejsze ni\u017c III Symfonia<\/em>. Mozartowski Koncert <\/em>KV 622 wci\u0105\u017c niesprawiedliwie przegrywa z innymi p\u00f3\u017anymi dzie\u0142ami wiede\u0144skiego klasyka. Obydwie kompozycje walczy\u0142y jednak d\u0142ugo o zas\u0142u\u017cone miejsce w \u015bwiatowym repertuarze muzyki klasycznej. Obydwie zwyci\u0119\u017cy\u0142y \u2013 w my\u015bl starej i krzywdz\u0105cej zasady, \u017ce dobry kompozytor zyskuje uznanie dopiero po \u015bmierci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Upiorne plany jeszcze si\u0119 krystalizuj\u0105, ale ju\u017c wkr\u00f3tce zn\u00f3w ruszam w \u015bwiat, tym razem do nieodwiedzanego od dawna Pary\u017ca. Wie\u015bci niebawem, zapowiadam te\u017c co najmniej dwie relacje z muzycznych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 w Wielkiej Brytanii, na razie wci\u0105\u017c obserwowanych zdalnie. Za trzy tygodnie rusza nowy sezon NOSPR, kontynuuj\u0119 zatem remanenty z poprzedniego. Ten koncert odby\u0142 si\u0119 21 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6094","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6094","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6094"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6094\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6097,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6094\/revisions\/6097"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6094"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6094"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6094"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}