{"id":6189,"date":"2021-10-23T02:34:37","date_gmt":"2021-10-23T00:34:37","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6189"},"modified":"2021-10-23T17:29:38","modified_gmt":"2021-10-23T15:29:38","slug":"z-chaosu-w-swiatlo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6189","title":{"rendered":"Z chaosu w \u015bwiat\u0142o"},"content":{"rendered":"

B\u00f3g stworzy\u0142 \u015bwiat i uzna\u0142, \u017ce wszystko, co uczyni\u0142, by\u0142o bardzo dobre. Do podobnych wniosk\u00f3w musia\u0142 doj\u015b\u0107 Haydn po pierwszym wykonaniu swojego Stworzenia \u015bwiata,<\/em> 30 kwietnia 1798 roku, przed prywatn\u0105 publiczno\u015bci\u0105, w nieistniej\u0105cym ju\u017c pa\u0142acu zimowym ksi\u0105\u017c\u0105t Schwarzenberg\u00f3w przy wiede\u0144skim placu Neuer Markt. Na zewn\u0105trz k\u0142\u0119bi\u0142 si\u0119 t\u0142um gapi\u00f3w, dyscyplinowany przez policjant\u00f3w i uzbrojonych stra\u017cnik\u00f3w. Wewn\u0105trz zgromadzi\u0142a si\u0119 \u015bmietanka \u00f3wczesnej Europy: mo\u017cni patroni, cz\u0142onkowie rodzin arystokratycznych, przedstawiciele \u015bwiata muzycznego, wysocy rang\u0105 dworzanie i dyplomaci. Dyrygowa\u0142 sam kompozytor. Go\u015bcie s\u0142uchali jak zaczarowani, w niemym podziwie i ca\u0142kowitym skupieniu. Haydn na przemian dostawa\u0142 dreszczy i oblewa\u0142 si\u0119 potem, jak p\u00f3\u017aniej wyzna\u0142, kilkakrotnie bliski apopleksji z nadmiaru wra\u017ce\u0144. Publiczno\u015b\u0107 oficjalnej premiery, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 19 marca 1799 roku w Burgtheater, ju\u017c nie zdo\u0142a\u0142a pow\u015bci\u0105gn\u0105\u0107 emocji. Kiedy rozbrzmia\u0142y s\u0142owa \u201eUnd es ward Licht\u201d, zerwa\u0142a si\u0119 z miejsc i uczyni\u0142a taki tumult, \u017ce wykonanie trzeba by\u0142o przerwa\u0107. Zamierzony przez Haydna efekt retoryczny zadzia\u0142a\u0142 tym mocniej, \u017ce kwestia pad\u0142a z ust sze\u015b\u0107dziesi\u0119cioosobowego ch\u00f3ru, kt\u00f3remu towarzyszy\u0142 zesp\u00f3\u0142 z\u0142o\u017cony z ponad stu dwudziestu instrumentalist\u00f3w.<\/p>\n

Dzisiejszy odbiorca na og\u00f3\u0142 wie, czego si\u0119 spodziewa\u0107 po s\u0142ynnym preludium orkiestrowym. Haydn ukaza\u0142 w nim chaos i niezdarnie kluj\u0105cy si\u0119 wszech\u015bwiat, kt\u00f3rego \u015brodek jest wsz\u0119dzie, a powierzchnia nigdzie, jak u B\u0142a\u017ceja Pascala. Pocz\u0105tkowym unisono na d\u017awi\u0119ku C, schodz\u0105cym pod fermat\u0105 od forte <\/em>do piano<\/em>, odmalowa\u0142 otch\u0142a\u0144 poza czasem: nie\u015bpiewn\u0105, pozbawion\u0105 harmonii, woln\u0105 od jakiegokolwiek dysonansu. Miar\u0105 jako\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych wykona\u0144 Stworzenia \u015bwiata <\/em>jest umiej\u0119tno\u015b\u0107 skupienia uwagi s\u0142uchacza ju\u017c na tym pierwszym d\u017awi\u0119ku \u2013 muzycznym obrazie pr\u00f3\u017cni, kt\u00f3r\u0105 Haydn zacznie stopniowo zape\u0142nia\u0107, z pocz\u0105tku tylko ci\u0105giem zwodniczych, prowadz\u0105cych donik\u0105d progresji harmonicznych i pojedynczych strz\u0119p\u00f3w melodii.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Stuart Jackson (Uriel). Fot. Mark Allan\/Barbican<\/p>\n

Wyobra\u017cam sobie, \u017ce publiczno\u015b\u0107 Barbican Hall, gdzie Stworzenie \u015bwiata <\/em>– z angielskim librettem – zabrzmia\u0142o 28 wrze\u015bnia w wykonaniu Academy of Ancient Music, czeka\u0142a na \u00f3w pocz\u0105tek z niespotykan\u0105 dot\u0105d niecierpliwo\u015bci\u0105. Trudno o lepszy wyb\u00f3r dzie\u0142a na inauguracj\u0119 sezonu zespo\u0142u pod dyrekcj\u0105 nowego szefa. Trudno zarazem o utw\u00f3r, kt\u00f3ry po najd\u0142u\u017cszym lockdownie w Europie zasia\u0142by w serca s\u0142uchaczy r\u00f3wnie nabrzmia\u0142e ziarno optymizmu. Mo\u017cna by rzec, \u017ce Laurence Cummings, kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 AAM po dziesi\u0119ciu znakomitych sezonach na czele G\u00f6ttingen Handel Festival, mia\u0142 wszelkie atuty w gar\u015bci. Je\u015bli tak, wykorzysta\u0142 je w pe\u0142ni. Od pierwszego d\u017awi\u0119ku preludium a\u017c po fina\u0142owy ch\u00f3r \u201eSing the Lord, ye voices all\u201d zara\u017ca\u0142 muzyk\u00f3w nieposkromion\u0105 rado\u015bci\u0105 \u015bpiewu i grania, nie trac\u0105c przy tym nic z precyzji kszta\u0142towania frazy, wyczulenia na niuanse barwy oraz dba\u0142o\u015bci o eksponowanie pot\u0119\u017cnych nieraz gest\u00f3w retorycznych. D\u0105\u017c\u0105c do wymarzonej przez Haydna pe\u0142ni brzmienia, podj\u0105\u0142 te\u017c celn\u0105 i uzasadnion\u0105 historycznie decyzj\u0119, by parti\u0119 continuo zrealizowa\u0107 nie na klawesynie, lecz na angielskim fortepianie Broadwooda z 1801 roku. Specyficzna konstrukcja tego instrumentu zapewnia\u0142a stabilne strojenie, niezawodn\u0105 akcj\u0119 i znacznie wi\u0119ksz\u0105 no\u015bno\u015b\u0107 d\u017awi\u0119ku \u2013 cechy docenione ongi\u015b przez Haydna, teraz za\u015b umiej\u0119tnie podkre\u015blone przez wykonawc\u0119 continuo Alastaira Rossa.<\/p>\n

Z r\u00f3wnym wyczuciem i smakiem Cummings skompletowa\u0142 obsad\u0119 solow\u0105 dzie\u0142a. Ze wzgl\u0119d\u00f3w dramaturgicznych (Stworzenie \u015bwiata <\/em>zaprezentowano w konwencji p\u00f3\u0142scenicznej, z towarzyszeniem niewiele wnosz\u0105cych do akcji, ale w sumie do\u015b\u0107 neutralnych projekcji Niny Dunn) zrezygnowa\u0142 z \u0142\u0105czenia partii basowych i sopranowych, powierzaj\u0105c role archanio\u0142\u00f3w i pierwszych ludzi pi\u0119ciorgu \u015bpiewakom. W Gabriela wcieli\u0142a si\u0119 Mary Bevan, \u015bpiewaczka pewna intonacyjnie i umiej\u0119tnie graj\u0105ca barw\u0105 ciemnego, mo\u017ce odrobin\u0119 zanadto rozwibrowanego sopranu. Znacznie wi\u0119ksze wra\u017cenie zrobi\u0142a na mnie jednak Rachel Redmond w partii Ewy \u2013 \u015bwietna aktorsko, o g\u0142osie promiennym, mi\u0119kkim jak jedwab, kt\u00f3rym w\u0142ada z dzieci\u0119c\u0105 swobod\u0105. Pi\u0119knie partnerowa\u0142 jej Ashley Riches, wzruszaj\u0105co niezdarny Adam, dysponuj\u0105cy z\u0142ocistym i d\u017awi\u0119cznym bas-barytonem. Stuart Jackson w tenorowej partii Uriela zaimponowa\u0142 nie tylko \u017carliwo\u015bci\u0105 interpretacji, ale te\u017c niepospolit\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105 na tekst. A przedstawienie i tak skrad\u0142 Matthew Brook (Rafael), legenda wykonawstwa historycznego, \u015bpiewak niezawodny i obdarzony tak pot\u0119\u017cn\u0105 vis comica<\/em>, \u017ce do dzi\u015b chichocz\u0119 na wspomnienie frazy \u201eIn long dimension creeps with sinuous trace the worm\u201d, kt\u00f3rej interpretacja powinna przej\u015b\u0107 do anna\u0142\u00f3w angielskiej pantomimy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Mary Bevan (Gabriel). Fot. Mark Allan\/Barbican<\/p>\n

Haydn mawia\u0142, \u017ce w chwilach zw\u0105tpienia s\u0142yszy sw\u00f3j wewn\u0119trzny g\u0142os, kt\u00f3ry szepce, \u017ce jego dzie\u0142a oka\u017c\u0105 si\u0119 kiedy\u015b \u017ar\u00f3d\u0142em otuchy dla strudzonych znojem \u017cycia. S\u0105dz\u0105c z reakcji londy\u0144skich s\u0142uchaczy, mia\u0142 racj\u0119. Zn\u00f3w sta\u0142a si\u0119 \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107. Tak\u017ce za spraw\u0105 Cummingsa, kt\u00f3rego niepoprawny optymizm z pewno\u015bci\u0105 naznaczy kolejne przedsi\u0119wzi\u0119cia Academy of Ancient Music.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

B\u00f3g stworzy\u0142 \u015bwiat i uzna\u0142, \u017ce wszystko, co uczyni\u0142, by\u0142o bardzo dobre. Do podobnych wniosk\u00f3w musia\u0142 doj\u015b\u0107 Haydn po pierwszym wykonaniu swojego Stworzenia \u015bwiata, 30 kwietnia 1798 roku, przed prywatn\u0105 publiczno\u015bci\u0105, w nieistniej\u0105cym ju\u017c pa\u0142acu zimowym ksi\u0105\u017c\u0105t Schwarzenberg\u00f3w przy wiede\u0144skim placu Neuer Markt. Na zewn\u0105trz k\u0142\u0119bi\u0142 si\u0119 t\u0142um gapi\u00f3w, dyscyplinowany przez policjant\u00f3w i uzbrojonych stra\u017cnik\u00f3w. … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6189","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6189","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6189"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6189\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6196,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6189\/revisions\/6196"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6189"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6189"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6189"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}