{"id":6234,"date":"2021-11-14T17:34:46","date_gmt":"2021-11-14T16:34:46","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6234"},"modified":"2022-11-23T19:05:56","modified_gmt":"2022-11-23T18:05:56","slug":"symfonia-tesknot-i-oczekiwan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6234","title":{"rendered":"Symfonia t\u0119sknot i oczekiwa\u0144"},"content":{"rendered":"

Wr\u00f3ci\u0142am w\u0142a\u015bnie z kr\u00f3tkiego i bardzo owocnego wypadu do Szwajcarii, o kt\u00f3rym za dni kilka. Jak zwykle musz\u0119 to i owo przemy\u015ble\u0107, co przychodzi mi z tym wi\u0119kszym trudem, \u017ce plany na grudzie\u0144 ju\u017c zaczynaj\u0105 si\u0119 komplikowa\u0107. Tymczasem si\u0119gam za pazuch\u0119 i wyci\u0105gam stamt\u0105d kr\u00f3tki esej o I Symfonii <\/em>Brahmsa – na marginesie koncertu NOSPR 13 marca, pod batut\u0105 Lionela Bringuiera. Mo\u017ce si\u0119 komu\u015b przyda.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u201eNie pr\u00f3bujcie sobie nawet wyobra\u017ca\u0107, co czuj\u0105 muzycy, s\u0142ysz\u0105c za plecami st\u0105panie takiego olbrzyma\u201d \u2013 tak Brahms podsumowa\u0142 sw\u00f3j kompleks Ludwiga van Beethovena, kiedy by\u0142 ju\u017c w pe\u0142ni dojrza\u0142ym, cenionym przez krytyk\u0119 kompozytorem. Onie\u015bmiela\u0142o go te\u017c mistrzostwo dorobku symfonicznego pozosta\u0142ych klasyk\u00f3w wiede\u0144skich, zw\u0142aszcza Josepha Haydna. Sam d\u0142ugo nie mia\u0142 odwagi skomponowa\u0107 \u201eprawdziwej\u201d symfonii. Powtarza\u0142, \u017ce nie jest dzieckiem swojej epoki, \u017ce urodzi\u0142 si\u0119 zbyt p\u00f3\u017ano, \u017ce starcie z geniuszem Beethovena to dla niego nie igraszka, lecz sprawa \u017cycia i \u015bmierci.<\/p>\n

Nie mia\u0142 jeszcze dwudziestu lat, kiedy us\u0142ysza\u0142 od Roberta Schumanna, \u017ce w ka\u017cdym jego utworze na fortepian kryje si\u0119 \u201ezawoalowana symfonia\u201d. To Schumann odkry\u0142 w nim potencja\u0142 rasowego symfonika, to on pierwszy przeczu\u0142, co si\u0119 mo\u017ce wydarzy\u0107, kiedy Brahms skieruje sw\u0105 \u201eczarodziejsk\u0105 r\u00f3\u017cd\u017ck\u0119\u201d we w\u0142a\u015bciw\u0105 stron\u0119: ku pot\u0119\u017cnym ch\u00f3rom i rozbudowanym sk\u0142adom orkiestrowym. \u00a0Robert nie doczeka\u0142 spe\u0142nienia swych przepowiedni. W 1854 roku prze\u017cy\u0142 gwa\u0142towne za\u0142amanie psychiczne. Kiedy wyl\u0105dowa\u0142 w szpitalu po nieudanej pr\u00f3bie samob\u00f3jczej, m\u0142ody Johann zamieszka\u0142 w D\u00fcsseldorfie, <\/em>\u017ceby zaopiekowa\u0107 si\u0119 jego \u017con\u0105. Poniewa\u017c Clarze nie wolno by\u0142o odwiedza\u0107 m\u0119\u017ca, Brahms pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 pos\u0142a\u0144ca mi\u0119dzy obydwojgiem. Wizyty u Schumanna po\u015bwi\u0119ca\u0142 nie tylko na przekazywanie list\u00f3w i wiadomo\u015bci, lecz tak\u017ce na bardzo powa\u017cne rozmowy o muzyce.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Johannes Brahms w 1868 roku<\/p>\n

W\u0142a\u015bnie w tym czasie stworzy\u0142 czterocz\u0119\u015bciow\u0105 kompozycj\u0119, kt\u00f3r\u0105 w\u0142a\u015bciwie mo\u017cna by nazwa\u0107 jego symfoni\u0105 \u201ezerow\u0105\u201d \u2013 opracowa\u0142 j\u0105 w wersji na dwa fortepiany, po czym rzuci\u0142 w k\u0105t, zanim zd\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 zabra\u0107 za orkiestracj\u0119. Utw\u00f3r ostatecznie nie ujrza\u0142 \u015bwiat\u0142a dziennego. Brahms – niezadowolony z plon\u00f3w w\u0142asnego natchnienia, zaprz\u0105tni\u0119ty chorob\u0105 przyjaciela i zatroskany o jego \u017con\u0119 \u2013 przerobi\u0142 pierwsze dwie cz\u0119\u015bci na analogiczne cz\u0142ony komponowanego r\u00f3wnolegle I Koncertu fortepianowego<\/em>, materia\u0142 cz\u0119\u015bci trzeciej wykorzysta\u0142 du\u017co p\u00f3\u017aniej w Niemieckim Requiem<\/em>, fina\u0142 uzna\u0142 za ca\u0142kiem bezu\u017cyteczny.<\/p>\n

Pierwsze szkice do symfonii c-moll, kt\u00f3ra w ko\u0144cu mia\u0142a sta\u0107 si\u0119 Pierwsz\u0105 <\/em>Brahmsa, powsta\u0142y w 1855 roku. Kompozytor wr\u00f3ci\u0142 do tych lu\u017anych zapisk\u00f3w w drugiej po\u0142owie nast\u0119pnego roku, ju\u017c po \u015bmierci Roberta Schumanna. Wci\u0105\u017c jednak nie mia\u0142 pomys\u0142u na sp\u00f3jn\u0105, a zarazem wystarczaj\u0105co oryginaln\u0105 struktur\u0119, w jak\u0105 m\u00f3g\u0142by uj\u0105\u0107 cisn\u0105ce mu si\u0119 do g\u0142owy my\u015bli muzyczne. W ko\u0144cu lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych stworzy\u0142 dwie niezwyk\u0142e serenady symfoniczne \u2013 D-dur na pe\u0142n\u0105 orkiestr\u0119 i A-dur na orkiestr\u0119 bez skrzypiec. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni badacze zbyt \u0142atwo ulegaj\u0105 pokusie nazywania ich \u201ewprawkami\u201d do I Symfonii<\/em>: to raczej studia nad stylem klasycystycznych serenad i divertiment, \u0107wiczenia nie tyle z formy, ile z samej techniki pisania muzyki na du\u017ce sk\u0142ady instrumentalne. Wi\u0119cej w nich Haydna i Mozarta ni\u017c plon\u00f3w nadziei pok\u0142adanych w Brahmsie jako kontynuatorze wielkiej tradycji beethovenowskiej.<\/p>\n

Na ol\u015bnienie Brahms musia\u0142 poczeka\u0107 do roku 1868 \u2013 tak przynajmniej wynika z kartki, kt\u00f3r\u0105 12 wrze\u015bnia wys\u0142a\u0142 ze Szwajcarii do Clary Schumann, z okazji jej urodzin. Na kartce, opr\u00f3cz \u017cycze\u0144, zanotowa\u0142 melodi\u0119 z ostatniej cz\u0119\u015bci planowanej symfonii i opatrzy\u0142 j\u0105 komentarzem: \u201etak dzi\u015b gra\u0142 r\u00f3g pasterski!\u201d. Zanim s\u0142ynny motyw rogu alpejskiego wybrzmia\u0142 przed publiczno\u015bci\u0105 prawykonania, up\u0142yn\u0119\u0142o osiem kolejnych lat. Ale Brahms postanowi\u0142 ju\u017c w\u00f3wczas, \u017ce symfoni\u0119 napisze niejako od ko\u0144ca \u2013 \u017ce ostatecznym celem rozwichrzonej, pe\u0142nej wewn\u0119trznych napi\u0119\u0107 narracji I Symfonii c-moll <\/em>b\u0119dzie Pi\u00f9 andante <\/em>z introdukcji do fina\u0142u. Tam w\u0142a\u015bnie pojawi si\u0119 motyw nawi\u0105zuj\u0105cy do zas\u0142yszanej gdzie\u015b w Alpach piosenki z refrenem \u201ew g\u00f3r\u0119 zbocza, w g\u0142\u0105b doliny, \u015bl\u0119 ci tysi\u0105c powinszowa\u0144\u201d. I oblecze si\u0119 w pami\u0119tn\u0105 szat\u0119 muzyczn\u0105: dostojnej fanfary waltorni i puzon\u00f3w, p\u0142yn\u0105cej nad roziskrzon\u0105 chmur\u0105 barw w smyczkach.<\/p>\n

Ka\u017cda z czterech symfonii Brahmsa ma ca\u0142kiem inny charakter. Pierwsz\u0105 <\/em>\u2013 najburzliwsz\u0105 i najbardziej dramatyczn\u0105 \u2013 mo\u017cna nazwa\u0107 symfoni\u0105 oczekiwania. Brahms uwypukli\u0142 ten niezwyk\u0142y nastr\u00f3j we wspomnianej ju\u017c czwartej cz\u0119\u015bci, kt\u00f3ra rozpoczyna si\u0119 dwucz\u0142onow\u0105 introdukcj\u0105, od nieledwie tragicznego w wyrazie Andante <\/em>po triumfalne wej\u015bcie motywu rogu alpejskiego, kt\u00f3ry odt\u0105d b\u0119dzie nawraca\u0142, w coraz bardziej ekstatycznej postaci, a\u017c po sam fina\u0142 dzie\u0142a. Pomys\u0142 na wprowadzenie podobnego zabiegu w cz\u0119\u015bci pierwszej zakie\u0142kowa\u0142 w umy\u015ble Brahmsa po latach pracy nad utworem. W wersji z 1862 roku Symfoni\u0119 <\/em>otwiera\u0142o \u201etradycyjne\u201d Allegro<\/em>, kt\u00f3re dopiero p\u00f3\u017aniej Brahms uzupe\u0142ni\u0142 rozbudowanym, pe\u0142nym wewn\u0119trznego niepokoju wst\u0119pem, nadaj\u0105c ca\u0142ej cz\u0119\u015bci form\u0119 sonatow\u0105 z rozbudowan\u0105 introdukcj\u0105. Cz\u0119\u015bci skrajne utworu tworz\u0105 pot\u0119\u017cne ramy konstrukcyjne ca\u0142o\u015bci, naznaczonej wszechobecn\u0105 aur\u0105 w\u0119dr\u00f3wki, nieub\u0142aganego p\u0119du w stron\u0119 ostatecznej, zaskakuj\u0105co spokojnej konkluzji.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Otto Dessoff, dyrygent prawykonania I Symfonii <\/em><\/p>\n

Prawykonanie I Symfonii<\/em>, dziecka, kt\u00f3re Brahms nosi\u0142 pod sercem przesz\u0142o dwadzie\u015bcia lat, odby\u0142a si\u0119 4 listopada 1876 roku w Karlsruhe, pod batut\u0105 Feliksa Dessoffa. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 krytyk\u00f3w \u2013 w tym wiecznie niezadowolonego konserwatyst\u0119 Eduarda Hanslicka \u2013 wprawi\u0142a w niek\u0142amany zachwyt. Hans von B\u00fclow og\u0142osi\u0142 narodziny pogrobowca: z dawna wyczekiwanej \u201eX Symfonii<\/em>\u201d. Brahms doceni\u0142 komplement wp\u0142ywowego dyrygenta i kompozytora, przyj\u0105\u0142 go jednak z mieszanymi uczuciami. Pytany o odwo\u0142ania do Pi\u0105tej<\/em>, a zw\u0142aszcza Dziewi\u0105tej <\/em>Beethovena, o nawi\u0105zania do p\u00f3\u017anych kwartet\u00f3w mistrza i jego Missa solemnis <\/em>w drugiej cz\u0119\u015bci Andante sostenuto<\/em>, odpowiada\u0142 z nutk\u0105 irytacji, \u017ce przecie\u017c \u201eka\u017cdy osio\u0142 to s\u0142yszy\u201d.<\/p>\n

Na uznanie nowatorstwa I Symfonii <\/em>\u2013 jej nietypowych harmonii, niezwyk\u0142ego kolorytu brzmieniowego orkiestry, \u201eultraromantycznej\u201d logiki narracji \u2013 przysz\u0142o poczeka\u0107 jeszcze d\u0142u\u017cej ni\u017c na jej sp\u00f3\u017anione narodziny. Dzi\u015b \u0142atwiej nam dostrzec odbite w tym arcydziele janusowe oblicze Brahmsa \u2013 kompozytora zapatrzonego z r\u00f3wn\u0105 intensywno\u015bci\u0105 w przesz\u0142o\u015b\u0107 i w przysz\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ry potrafi\u0142 z obydwu tych spojrze\u0144 wydestylowa\u0107 kipi\u0105ce od emocji, zniewalaj\u0105ce urod\u0105 muzyczne tu i teraz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wr\u00f3ci\u0142am w\u0142a\u015bnie z kr\u00f3tkiego i bardzo owocnego wypadu do Szwajcarii, o kt\u00f3rym za dni kilka. Jak zwykle musz\u0119 to i owo przemy\u015ble\u0107, co przychodzi mi z tym wi\u0119kszym trudem, \u017ce plany na grudzie\u0144 ju\u017c zaczynaj\u0105 si\u0119 komplikowa\u0107. Tymczasem si\u0119gam za pazuch\u0119 i wyci\u0105gam stamt\u0105d kr\u00f3tki esej o I Symfonii Brahmsa – na marginesie koncertu NOSPR … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6234","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6234","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6234"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6234\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7000,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6234\/revisions\/7000"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6234"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6234"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6234"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}