{"id":6266,"date":"2021-12-04T00:09:43","date_gmt":"2021-12-03T23:09:43","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6266"},"modified":"2021-12-04T16:11:44","modified_gmt":"2021-12-04T15:11:44","slug":"wdowa-po-ulissesie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6266","title":{"rendered":"Wdowa po Ulissesie"},"content":{"rendered":"

Wyruszaj\u0105c w drog\u0119 powrotn\u0105 z Bazylei do Warszawy zatrzyma\u0142am si\u0119 na skwerku przed hotelem, zwabiona widokiem przeszklonej szafy z niepotrzebnymi ksi\u0105\u017ckami. Spodziewa\u0142am si\u0119 w niej znale\u017a\u0107 jakie\u015b lekkie czytad\u0142o na podr\u00f3\u017c z d\u0142ug\u0105 przesiadk\u0105 we Frankfurcie, z os\u0142upieniem zdj\u0119\u0142am z p\u00f3\u0142ki nietkni\u0119te z\u0119bem czasu, mo\u017ce tylko odrobin\u0119 po\u017c\u00f3\u0142k\u0142e wydanie Ucieczki na po\u0142udnie <\/em>S\u0142awomira Mro\u017cka. Los pisze za mnie najlepsze libretta operowej w\u0119dr\u00f3wki. Nadchodzi ci\u0119\u017cka zima, a ja wracam z ucieczki na po\u0142udnie, do miasta zaledwie pi\u0119\u0107 stopni szeroko\u015bci geograficznej dalej na p\u00f3\u0142noc, gdzie zn\u00f3w przyjdzie mi na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 szuka\u0107 czego, co by mnie uwolni\u0142o \u201eod uczucia pewnej pustki\u201d. Ciekawe, czy za p\u00f3\u0142 roku z ok\u0142adem, kiedy swoim zwyczajem rusz\u0119 w rajd po niszowych festiwalach, wpadnie mi w r\u0119ce porzucony egzemplarz Male\u0144kiego lata. <\/em><\/p>\n

Wszystko to tym dziwniejsze, \u017ce do nadre\u0144skiej Bazylei na styku trzech granic \u2013 szwajcarskiej, niemieckiej i francuskiej \u2013 wybra\u0142am si\u0119 na Il ritorno d\u2019Ulisse in patria<\/em>. Spektakl w adaptacji i re\u017cyserii Krystiana Lady, odwleczony w czasie jak powr\u00f3t Odysa, bo marcow\u0105 premier\u0119 zmiot\u0142a poprzednia fala pandemii. Autorsk\u0105 wizj\u0119 opery rzekomo u\u0142omnej, Monteverdia\u0144skiego \u201ebrzydkiego kacz\u0105tka\u201d, kt\u00f3re kluje si\u0119 mozolnie z wielkiego styl\u00f3w pomieszania i dopiero w toku narracji zaczyna ods\u0142ania\u0107 wyrazi\u015bcie skontrastowane emocje i nastroje, przede wszystkim za\u015b wspaniale zarysowane portrety dwojga g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w. Ciekawo\u015b\u0107 z\u017cera\u0142a mnie od wiosny, Lada postanowi\u0142 bowiem usun\u0105\u0107 z pierwotnej struktury dramaturgicznej posta\u0107 Ulissesa, przyznaj\u0105c otwarcie, \u017ce zamierza wci\u0105gn\u0105\u0107 publiczno\u015b\u0107 w swoisty performans, \u201eparticipatory project\u201d na motywach dzie\u0142a Monteverdiego, rozmy\u015blnie zrealizowany nie na wielkiej scenie Opery, lecz w przyleg\u0142ym budynku Schauspielhaus. Tytu\u0142owego kr\u00f3la Itaki zast\u0105pi\u0142 bohaterem zbiorowym, figur\u0105 obco\u015bci, archetypem przefiltrowanym przez do\u015bwiadczenia z lektury Joyce\u2019a, Hauptmanna i Kazandzakisa, odbitym w zwierciadle wsp\u00f3\u0142czesnych problem\u00f3w uchod\u017astwa i migracji. Wprowadzi\u0142 na scen\u0119 o\u015bmiu \u201em\u0119\u017cczyzn z Bazylei\u201d, wtapiaj\u0105cych si\u0119 w miejscow\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 przybysz\u00f3w z zewn\u0105trz. Muzyczny portret Ulissesa zast\u0105pi\u0142 ich milczeniem, strz\u0119pami wypowiedzi, mow\u0105 cia\u0142a, dyskretnie \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 epizody elektronik\u0105.<\/p>\n

Lada tym si\u0119 r\u00f3\u017cni od wi\u0119kszo\u015bci m\u0142odych re\u017cyser\u00f3w operowych, \u017ce rozebrawszy dzie\u0142o na cz\u0119\u015bci pierwsze, potrafi je p\u00f3\u017aniej z\u0142o\u017cy\u0107 \u2013 czasem w zaskakuj\u0105c\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, nie gubi\u0105c jednak ani nie psuj\u0105c niczego po drodze. Odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce w rozmowach przedpremierowych po\u0142o\u017cy\u0142 zbyt du\u017cy nacisk na pomys\u0142 zrealizowania \u201eUlissesa bez Ulissesa\u201d. Najwi\u0119kszym atutem jego koncepcji jest bowiem mistrzowskie uwypuklenie pewnego elementu narracyjnego, kt\u00f3ry w Il Ritorno <\/em>tkwi od pocz\u0105tku i cz\u0119sto umyka uwagi zar\u00f3wno inscenizator\u00f3w, jak i wykonawc\u00f3w. Na zdumiewaj\u0105c\u0105 zbie\u017cno\u015b\u0107 schemat\u00f3w dramaturgicznych w operach Monteverdiego i p\u00f3\u017anych sztukach Szekspira wskaza\u0142 mi\u0119dzy innymi John Eliot Gardiner. Zdumiewaj\u0105c\u0105, bo raczej ma\u0142o prawdopodobne, by Monteverdi zetkn\u0105\u0142 si\u0119 kiedykolwiek z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 mistrza ze Stratfordu. Mimo to dzie\u0142a obydwu przegl\u0105daj\u0105 si\u0119 jak w zwierciadle, prawem jakiej\u015b kulturowej konwergencji: zawarte w nich napi\u0119cie wynika z kontrastu szybko nast\u0119puj\u0105cych po sobie scen, na przemian tragicznych i pe\u0142nych ironii, wyciskaj\u0105cych \u0142zy \u015bmiechu i szczerego wzruszenia. Lada skondensowa\u0142 trzy akty opery w nieprzerwan\u0105, mniej wi\u0119cej dwugodzinn\u0105 akcj\u0119 \u2013 wyre\u017cyserowan\u0105 na podobie\u0144stwo operowej Burzy <\/em>lub Opowie\u015bci zimowej, <\/em>wartk\u0105 dramaturgicznie, sp\u00f3jn\u0105 i wci\u0105gaj\u0105c\u0105. I cho\u0107 dokona\u0142 daleko id\u0105cej adaptacji \u2013 z czym od pocz\u0105tku si\u0119 nie kry\u0142 \u2013 Monteverdiemu krzywdy nie uczyni\u0142, a mitowi chwilami nawet pom\u00f3g\u0142, sprowadzaj\u0105c go do bardziej ludzkiej postaci. Przejmuj\u0105cy fina\u0142, w kt\u00f3rym Penelopa wykrzykuje \u201eOr si, ti riconosco\u201d na widok ka\u017cdego z o\u015bmiu przybysz\u00f3w, przywodzi mi na my\u015bl alternatywn\u0105, przez tysi\u0105clecia zepchni\u0119t\u0105 w niepami\u0119\u0107 wersj\u0119 mitu, w kt\u00f3rej wyt\u0119skniona, z\u0142amana samotno\u015bci\u0105 kr\u00f3lowa oddaje si\u0119 po kolei wszystkim zalotnikom.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Po\u015brodku Katarina Bradi\u0107 (Penelopa), u g\u00f3ry Alex Rosen, Rolf Romei i Th\u00e9o Imart. Fot. Judith Schlosser<\/p>\n

W spektaklu z Bazylei jest mn\u00f3stwo innych trop\u00f3w i doskonale rozegranych epizod\u00f3w, kt\u00f3re \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce Lada rozumie mechanizm formy operowej, wie, jak funkcjonuje mit, i potrafi to wszystko powi\u0105za\u0107 ze wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u0105 \u2013 bez popadania w dos\u0142owno\u015b\u0107 i bana\u0142. Maj\u0105c do dyspozycji ograniczon\u0105 liczb\u0119 \u015bpiewak\u00f3w, przydziela im po kilka r\u00f3l \u2013 nie zawsze w zgodzie z tradycyjn\u0105 praktyk\u0105 wykonawcz\u0105, kieruj\u0105c si\u0119 przede wszystkim logik\u0105 skupionej narracji. I tak Penelopa jest zarazem Ludzk\u0105 Krucho\u015bci\u0105, bogowie przeistaczaj\u0105 si\u0119 w zalotnik\u00f3w, alegorie Czasu, Fortuny i Mi\u0142o\u015bci pe\u0142ni\u0105 rol\u0119 \u0142\u0105cznik\u00f3w mi\u0119dzy Ziemi\u0105 a Olimpem. Re\u017cyser proponuje epikurejsk\u0105 wyk\u0142adni\u0119 mitu o wielkiej w\u0119dr\u00f3wce i jeszcze wi\u0119kszej t\u0119sknocie. Pi\u0119kni, w\u0142adczy, zaj\u0119ci sob\u0105 bogowie postanawiaj\u0105 zabawi\u0107 si\u0119 w ludzi i ponosz\u0105 pora\u017ck\u0119 w starciu z cz\u0142owiecze\u0144stwem: \u015bmiertelnym, u\u0142omnym, a mimo to uparcie d\u0105\u017c\u0105cym do szcz\u0119\u015bcia, jakie wynika cho\u0107by z braku cierpienia. Najbardziej wzruszaj\u0105c\u0105 postaci\u0105 jest Eumajos, naiwny okularnik w roboczym kombinezonie, got\u00f3w przyj\u015b\u0107 z pomoc\u0105 wszystkim Odyseuszom tego \u015bwiata. Jego przeciwie\u0144stwem \u2013 ziej\u0105cy nienawi\u015bci\u0105 Irus z przytroczonym do plec\u00f3w opryskiwaczem, z kt\u00f3rego celuje w obcych jak w pluskwy. Centraln\u0105 postaci\u0105 narracji jest Penelopa, kobieta niez\u0142omna, wierna nie tylko pami\u0119ci utraconego m\u0119\u017ca, ale i samej sobie. Mi\u0142o\u015b\u0107 do Odysa daje jej si\u0142\u0119 i uczy j\u0105 wsp\u00f3\u0142czucia. Pomaga zadowala\u0107 w\u0142asne cia\u0142o, odmawia\u0107 mi\u0142o\u015bci uzurpatorom i dawa\u0107 j\u0105 tym, kt\u00f3rzy naprawd\u0119 jej potrzebuj\u0105.<\/p>\n

Kre\u015blenie wst\u0119pnego rysunku postaci na ods\u0142oni\u0119tej scenie, zanim rozlegn\u0105 si\u0119 pierwsze d\u017awi\u0119ki muzyki, staje si\u0119 powoli znakiem rozpoznawczym przedstawie\u0144 Lady. Promienni, kunsztownie wyfiokowani bogowie, tuszuj\u0105cy mankamenty urody groteskowymi suspensoriami i gorsetami (znakomite kostiumy Bente Rolandsdotter) kr\u0105\u017c\u0105 w ciszy w\u015br\u00f3d rekwizyt\u00f3w, mierz\u0105c z \u0142uku do ludzkiej tarczy podpisanej imieniem Ulissesa. W przerwach od strzeleckich popis\u00f3w wychodz\u0105 na proscenium i zamaszy\u015bcie gestykuluj\u0105. Moszcz\u0105ca si\u0119 w fotelach publiczno\u015b\u0107 dopiero po chwili zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce b\u00f3stwa steruj\u0105 ruchem na widowni. Potem z r\u00f3wn\u0105 uciech\u0105 \u201ewci\u0105gaj\u0105\u201d instrumentalist\u00f3w do kana\u0142u orkiestrowego i daj\u0105 sygna\u0142 rozpocz\u0119cia opowie\u015bci.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Katarina Bradi\u0107. Fot. Judith Schlosser<\/p>\n

Nieustannym zwrotom narracji towarzysz\u0105 p\u0142ynne zmiany scenerii (Didzis Jaunzems), z\u0142o\u017conej z kilku prostych drabin, skrzy\u0144, rusztowa\u0144 i podest\u00f3w, precyzyjnie sterowanych przez pracownik\u00f3w technicznych, statyst\u00f3w oraz samych \u015bpiewak\u00f3w. Minimalizm dekoracji tym skuteczniej skupia uwag\u0119 odbiorc\u00f3w na psychologii bohater\u00f3w i wielow\u0105tkowej historii, kt\u00f3ra osi\u0105ga dramaturgiczn\u0105 kulminacj\u0119 w scenie pr\u00f3by zalotnik\u00f3w. Penelopa staje w prochu ziemi jak najprawdziwsza szamanka, okryta brudnym, zetla\u0142ym p\u0142aszczem zaginionego m\u0119\u017ca, wznosz\u0105c nad g\u0142ow\u0119 \u0142uk z rog\u00f3w jelenia. Przebrane za ludzi b\u00f3stwa trac\u0105 moc, zanim dotkn\u0105 broni Odysa. Zginaj\u0105 si\u0119 w p\u00f3\u0142 przed \u015bmierteln\u0105 kobiet\u0105, najwierniejsz\u0105 z wiernych, najmocniejsz\u0105 z mocnych, najczulsz\u0105 z czu\u0142ych. Odchodz\u0105 upokorzeni, oddaj\u0105c pole bezimiennym tu\u0142aczom, kt\u00f3rzy pod koniec wmieszaj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy widz\u00f3w, ujawni\u0105 swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 i powik\u0142ane losy, odnajd\u0105 sw\u00f3j dom na Itace. Mit si\u0119 wype\u0142nia, a zarazem zderza z rzeczywisto\u015bci\u0105. Po dwudziestu latach roz\u0142\u0105ki Ulisses wraca pod ca\u0142kiem inn\u0105 postaci\u0105.<\/p>\n

Bazylea jest jednym z matecznik\u00f3w ruchu wykonawstwa historycznego, nie dziwi zatem bieg\u0142o\u015b\u0107 warsztatowa i wyczucie Monteverdia\u0144skiego stylu u cz\u0142onk\u00f3w zespo\u0142u I Musici de la Cetra, przygotowanych przez Johannesa Kellera i Joana Boronata Sanza. Nie spodziewa\u0142am si\u0119 jednak, \u017ce ten skromny, eksperymentalny spektakl dostarczy mi tylu ol\u015bnie\u0144 wokalnych. Spodziewan\u0105 gwiazd\u0105 wieczoru by\u0142a Katarina Bradi\u0107 jako Penelopa, kt\u00f3r\u0105 cztery lata wcze\u015bniej s\u0142ysza\u0142am w tej samej partii w Brukseli, pod batut\u0105 Ren\u00e9 Jacobsa. Nie do\u015b\u0107, \u017ce od tamtej pory kontralt Bradi\u0107 nabra\u0142 blasku i g\u0119sto\u015bci we wszystkich rejestrach, to jeszcze Lada wykorzysta\u0142 w pe\u0142ni potencja\u0142 aktorski \u015bpiewaczki \u2013 serce podjecha\u0142o mi do gard\u0142a ju\u017c w pocz\u0105tkowym lamencie \u201eL\u2019aspettato non giunge\u201d. Prawdziwym odkryciem okaza\u0142 si\u0119 jednak Ronan Caillet w roli Eumajosa: francuski tenor, ucze\u0144 mi\u0119dzy innymi Christopha Pr\u00e9gardiena, zachwyca niepospolit\u0105 muzykalno\u015bci\u0105, urodziwym g\u0142osem o lekko barytonowym zabarwieniu i znakomitym warsztatem teatralnym. Nie spos\u00f3b przej\u015b\u0107 oboj\u0119tnie obok talentu Th\u00e9o Imarta, m\u0142odziutkiego m\u0119skiego sopranisty, kt\u00f3ry wcieli\u0142 si\u0119 w Junon\u0119, Amfinomosa i Amora \u2013 to kolejny \u017cywy dow\u00f3d, \u017ce czas \u201ebezcielesnych\u201d kontratenor\u00f3w odchodzi szcz\u0119\u015bliwie w przesz\u0142o\u015b\u0107, a ich miejsce zajmuj\u0105 \u015bpiewacy o g\u0142osach gi\u0119tkich, barwnych i pe\u0142nych wyrazu. R\u00f3wnie dobrze rokuje obecno\u015b\u0107 Jameza McCorkie w obsadzie. Wykonawca partii Telemacha jeszcze niedawno wyst\u0119powa\u0142 w rolach barytonowych: niedawno zmieni\u0142 fach na tenor, zachowuj\u0105c mosi\u0119\u017cny blask w dolnym rejestrze i niezwykle sp\u00f3jn\u0105 z jego \u201eczarnym\u201d g\u0142osem, quasi-soulow\u0105 artykulacj\u0119. Spo\u015br\u00f3d pozosta\u0142ych solist\u00f3w na szczeg\u00f3lne s\u0142owa uznania zas\u0142u\u017cyli Rolf Romei (Jupiter\/Pisandro\/Los) \u2013 weteran Opery w Bazylei, wyrazisty tenor spinto, kojarzony na co dzie\u0144 z ca\u0142kiem innym repertuarem; oraz aktor dramatyczny Martin Hug, brawurowy i zaskakuj\u0105co sprawny wokalnie odtw\u00f3rca roli \u017ca\u0142osnego Irusa.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Martin Hug (Irus). Fot. Judith Schlosser<\/p>\n

O takim w\u0142a\u015bnie teatrze \u2013 wnikliwym, oszcz\u0119dnym, poszukuj\u0105cym \u2013 marzy\u0142am naiwnie, kiedy polski \u015bwiat operowy wkracza\u0142 w czarn\u0105 noc pandemii. Mo\u017ce si\u0119 kiedy\u015b doczekam. Z t\u0105 nadziej\u0105 wraca\u0142am na p\u00f3\u0142noc, do kraju, gdzie \u201eczasem by\u0142o tak nudno, \u017ce miejscowi dygnitarze, zas\u0142oniwszy starannie okna, przylepiali przed lustrem sztuczne nosy z papieru, byle si\u0119 troch\u0119 rozerwa\u0107\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wyruszaj\u0105c w drog\u0119 powrotn\u0105 z Bazylei do Warszawy zatrzyma\u0142am si\u0119 na skwerku przed hotelem, zwabiona widokiem przeszklonej szafy z niepotrzebnymi ksi\u0105\u017ckami. Spodziewa\u0142am si\u0119 w niej znale\u017a\u0107 jakie\u015b lekkie czytad\u0142o na podr\u00f3\u017c z d\u0142ug\u0105 przesiadk\u0105 we Frankfurcie, z os\u0142upieniem zdj\u0119\u0142am z p\u00f3\u0142ki nietkni\u0119te z\u0119bem czasu, mo\u017ce tylko odrobin\u0119 po\u017c\u00f3\u0142k\u0142e wydanie Ucieczki na po\u0142udnie S\u0142awomira Mro\u017cka. Los … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6266","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6266","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6266"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6266\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6275,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6266\/revisions\/6275"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6266"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6266"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6266"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}