{"id":6280,"date":"2021-12-07T13:35:09","date_gmt":"2021-12-07T12:35:09","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6280"},"modified":"2021-12-14T23:31:31","modified_gmt":"2021-12-14T22:31:31","slug":"opera-pod-krzyzem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6280","title":{"rendered":"Opera pod krzy\u017cem"},"content":{"rendered":"

Ju\u017c wkr\u00f3tce recenzja z Bazylei w t\u0142umaczeniu angielskim oraz kilka \u015bwi\u0105tecznych niespodzianek. Tymczasem anonsuj\u0119 najbli\u017cszy koncert NOSPR 10 grudnia, wraz z Ch\u00f3rem NFM oraz solistami Aleksandr\u0105 Kurzak, Sophie Koch, Johnem Irvinem i Adrianem S\u00e2mpetreanem, pod batut\u0105 Michele Spottiego. W programie Stabat Mater\u00a0<\/em>Rossiniego, a na zach\u0119t\u0119 m\u00f3j esej o do\u015b\u0107 powik\u0142anej genezie tego arcydzie\u0142a, kt\u00f3ry uka\u017ce si\u0119 tak\u017ce w ksi\u0105\u017cce programowej wieczoru.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u201eDajcie mi list\u0119 bielizny do prania, a napisz\u0119 do tego oper\u0119\u201d, powiedzia\u0142 kiedy\u015b Rossini. Wyczucie teatru mia\u0142 istotnie niezwyk\u0142e, a w konwencji operowej czu\u0142 si\u0119 jak ryba w wodzie. Demetriusza i Polibiusza <\/em>zacz\u0105\u0142 komponowa\u0107 w wieku lat czternastu. Dwadzie\u015bcia dwa lata p\u00f3\u017aniej, wci\u0105\u017c jeszcze pracuj\u0105c nad najnowsz\u0105 partytur\u0105, zapowiedzia\u0142, \u017ce Wilhelm Tell <\/em>b\u0119dzie jego oper\u0105 ostatni\u0105. S\u0142owa dotrzyma\u0142. Trzydzie\u015bci dziewi\u0119\u0107 i ani jednej wi\u0119cej. Kiedy pr\u00f3bowano dociec przyczyny tej raptownej decyzji, przekonywa\u0142, \u017ce s\u0142aw\u0119 ju\u017c ma, z\u0142ota nie potrzebuje, a przyjemno\u015bci tego \u015bwiata dawno ju\u017c go znudzi\u0142y.<\/p>\n

Wyja\u015bnienie tyle\u017c b\u0142yskotliwe, co ba\u0142amutne. Rossini zyska\u0142 renom\u0119 najwi\u0119kszego kompozytora operowego w Europie, nachodzi\u0142y go jednak refleksje, \u017ce roztrwoni\u0142 sw\u00f3j talent. Szasta\u0142 te\u017c sw\u0105 bajeczn\u0105 fortun\u0105: wiele lat p\u00f3\u017aniej, na wie\u015b\u0107, \u017ce przyjaciele zbieraj\u0105 fundusze na jego pomnik, zasugerowa\u0142 p\u00f3\u0142\u017cartem, \u017ce w zamian za uciu\u0142an\u0105 kwot\u0119 sam ch\u0119tnie stanie na piedestale. Niemoc lub niech\u0119\u0107 tw\u00f3rcz\u0105 do ostatnich dni topi\u0142 w rozpu\u015bcie, rozkoszach podniebienia i wielu innych przyjemno\u015bciach tego \u015bwiata. Badacze wci\u0105\u017c pr\u00f3buj\u0105 doj\u015b\u0107 sedna jego operowej abdykacji. Snuj\u0105 przypuszczenia, \u017ce si\u0119 wypali\u0142, \u017ce nie wytrzyma\u0142 presji \u00f3wczesnego \u015brodowiska teatralnego, \u017ce dostrzeg\u0142 na horyzoncie pot\u0119\u017cn\u0105 konkurencj\u0119, cho\u0107by w osobie Giacoma Meyerbeera, i z pe\u0142nym rozmys\u0142em usun\u0105\u0142 si\u0119 w cie\u0144.<\/p>\n

W drugiej po\u0142owie \u017cycia komponowa\u0142 rzeczywi\u015bcie niewiele \u2013 by\u0107 mo\u017ce \u015bwiadom, \u017ce cokolwiek wyjdzie spod jego pi\u00f3ra, i tak b\u0119dzie kry\u0142o w sobie zal\u0105\u017cek nigdy niepowsta\u0142ej opery. Z pewno\u015bci\u0105 zdawa\u0142 sobie z tego spraw\u0119, kre\u015bl\u0105c pierwsze szkice Stabat Mater <\/em>w roku 1831, zaledwie dwa lata po prapremierze Wilhelma Tella<\/em>. Przyjemno\u015bciom oddawa\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas wyj\u0105tkowo intensywnie. Rok wcze\u015bniej ruszy\u0142 w podr\u00f3\u017c po Iberii w towarzystwie swego przyjaciela i mecenasa Alejandra Mar\u00eda Aguado \u2013 osiad\u0142ego we Francji hiszpa\u0144skiego bankiera, konesera sztuk, sybaryty i smakosza. Historia milczy, ile flaszek najprzedniejszych win z Alicante opr\u00f3\u017cnili wraz z doktorem teologii Manuelem Fern\u00e1ndezem Varel\u0105. Wiadomo, \u017ce Rossini \u2013 ku w\u0142asnemu os\u0142upieniu \u2013 przysta\u0142 na pro\u015bb\u0119 archidiakona diecezji madryckiej i zgodzi\u0142 si\u0119 dostarczy\u0107 w\u0142asne opracowanie muzyczne XIII-wiecznej sekwencji, przeznaczone do wykonania w Wielkim Po\u015bcie w kaplicy klasztoru San Felipe el Real w Madrycie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Bernardo L\u00f3pez Piquer, portret Manuela Fern\u00e1ndeza Vareli, <\/em>ok. 1832. Muzeum Sztuk Pi\u0119knych w Walencji<\/p>\n

Szybko po\u017ca\u0142owa\u0142 swojej decyzji. Zastrzeg\u0142, \u017ce utw\u00f3r ma by\u0107 przeznaczony do prywatnego, jednorazowego u\u017cytku. Skomponowa\u0142 mniej wi\u0119cej po\u0142ow\u0119 materia\u0142u, po czym dosta\u0142 ataku lumbago \u2013 prawdziwego b\u0105d\u017a urojonego \u2013 i poprosi\u0142 o uzupe\u0142nienie Stabat Mater <\/em>dawnego koleg\u0119 z Th\u00e9\u00e2tre-Italien, Giovanniego Tadoliniego. Musia\u0142 mu hojnie wynagrodzi\u0107 dyskrecj\u0119, skoro Tadolini nie mia\u0142 nic przeciwko temu, by Rossini przed\u0142o\u017cy\u0142 Vareli dzie\u0142o jako swoje w\u0142asne.<\/p>\n

Stabat Mater \u2013 <\/em>zgodnie z obietnic\u0105 archidiakona \u2013 zabrzmia\u0142o w tej wersji tylko raz, w 1832 roku. Sprawy zacz\u0119\u0142y si\u0119 komplikowa\u0107 dwa lata p\u00f3\u017aniej, kiedy Varela umar\u0142, a jego spadkobiercy sprzedali partytur\u0119 pewnemu Francuzowi, kt\u00f3ry wyda\u0142 j\u0105 drukiem. Rossini gwa\u0142townie zaprotestowa\u0142 i wypar\u0142 si\u0119 autorstwa cz\u0119\u015bci skomponowanych przez Tadoliniego. \u00a0Niewiele brakowa\u0142o, by wstydliwa tajemnica wysz\u0142a na jaw. Wydawca po\u0142o\u017cy\u0142 uszy po sobie, opublikowa\u0142 wy\u0142\u0105cznie muzyk\u0119 autorstwa Rossiniego, doprowadzi\u0142 nawet do jej wykonania w paryskiej Salle des Concerts Herz w 1841 roku \u2013 tylko po to, by si\u0119 przekona\u0107, \u017ce kompozytor zd\u0105\u017cy\u0142 tymczasem odst\u0105pi\u0107 prawa do ca\u0142o\u015bci Stabat Mater <\/em>komu\u015b innemu i przy okazji ca\u0142kiem nie\u017ale na tym zarobi\u0142. Nowy wydawca zrekompensowa\u0142 sobie wydatek z nawi\u0105zk\u0105, up\u0142ynniaj\u0105c prawa w\u0142a\u015bcicielom kolejnej oficyny. Ci zrobili interes \u017cycia, sprzedaj\u0105c wersj\u0119 ostateczn\u0105 dyrektorowi Th\u00e9\u00e2tre-Italien z ponad dwukrotnym zyskiem.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jean-Pierre Dantan<\/span>, karykatura Giovanniego Tadoliniego, 1836. Zimmerli Art Museum przy Uniwersytecie Rutgersa w New Jersey<\/p>\n

Ju\u017c sama geneza utworu \u2013 kt\u00f3ry zaistnia\u0142 w\u0142a\u015bciwie przez przypadek \u2013 mog\u0142aby pos\u0142u\u017cy\u0107 za kanw\u0119 jakiej\u015b opery buffa. W r\u00f3wnym, o ile nie wi\u0119kszym stopniu, uderza teatralno\u015b\u0107 muzyki Stabat Mater<\/em>. Rossini usun\u0105\u0142 sze\u015b\u0107 cz\u0119\u015bci skomponowanych przez Tadoliniego i zast\u0105pi\u0142 je czterema w\u0142asnymi. W tak skondensowanym dziele zderzy\u0142 surowo\u015b\u0107 partii ch\u00f3ralnych, nawi\u0105zuj\u0105cych do spu\u015bcizny Palestriny i Pergolesiego, z rozbuchanym, i\u015bcie operowym stylem arii, recytatyw\u00f3w i ansambli. Publiczno\u015b\u0107 paryskiego prawykonania w Salle Ventadour, \u00f3wczesnej siedzibie Th\u00e9\u00e2tre-Italien, 7 stycznia 1842 roku, dos\u0142ownie szala\u0142a z zachwytu. Wykonawc\u00f3w zmuszono do bisowania trzech cz\u0119\u015bci. Gaetano Donizzetti, dyrygent p\u00f3\u017aniejszej o dwa miesi\u0105ce premiery w Bolonii, opisywa\u0142 reakcje rozentuzjazmowanych s\u0142uchaczy, kt\u00f3rzy po koncercie ruszyli pod dom Rossiniego i tak d\u0142ugo wykrzykiwali jego imi\u0119, a\u017c wreszcie pojawi\u0142 si\u0119 w oknie.<\/p>\n

Operowa \u017carliwo\u015b\u0107 Stabat Mater <\/em>celnie trafia w gust po\u0142udniowc\u00f3w. W naszym zak\u0105tku Europy utw\u00f3r wci\u0105\u017c potrafi wzbudza\u0107 zak\u0142opotanie swoj\u0105 rzekom\u0105 niestosowno\u015bci\u0105. Ju\u017c Heine podrwiwa\u0142 z niemieckich krytyk\u00f3w, dla kt\u00f3rych \u201ezbyt to by\u0142o przyziemne, zanadto zmys\u0142owe, lekkie, frywolne wr\u0119cz, zbyt g\u0142adkie, zanadto mi\u0142e dla ucha\u201d. Rossini dosadnie kwitowa\u0142 zarzuty wsp\u00f3\u0142czesnych. \u201eJestem muzycznym prostaczkiem\u201d, oznajmia\u0142 z podniesionym czo\u0142em. Muzyk\u0119 pisa\u0107 potrafi\u0119. S\u0142aw\u0119 zdoby\u0142em, z\u0142ota mi starczy, zazna\u0142em w \u017cyciu niejednej przyjemno\u015bci. Wara wszystkim od tego, jak prze\u017cywam bole\u015b\u0107 Matki po ukrzy\u017cowaniu Jezusa. Dajcie mi XIII-wieczn\u0105 sekwencj\u0119 Jacopone da Todi, a napisz\u0119 do tego oper\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ju\u017c wkr\u00f3tce recenzja z Bazylei w t\u0142umaczeniu angielskim oraz kilka \u015bwi\u0105tecznych niespodzianek. Tymczasem anonsuj\u0119 najbli\u017cszy koncert NOSPR 10 grudnia, wraz z Ch\u00f3rem NFM oraz solistami Aleksandr\u0105 Kurzak, Sophie Koch, Johnem Irvinem i Adrianem S\u00e2mpetreanem, pod batut\u0105 Michele Spottiego. W programie Stabat Mater\u00a0Rossiniego, a na zach\u0119t\u0119 m\u00f3j esej o do\u015b\u0107 powik\u0142anej genezie tego arcydzie\u0142a, kt\u00f3ry uka\u017ce … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6280","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6280","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6280"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6280\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6299,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6280\/revisions\/6299"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6280"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6280"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6280"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}