{"id":6311,"date":"2021-12-19T15:54:19","date_gmt":"2021-12-19T14:54:19","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6311"},"modified":"2021-12-19T15:57:08","modified_gmt":"2021-12-19T14:57:08","slug":"galeria-malarstwa-muzycznego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6311","title":{"rendered":"Galeria malarstwa muzycznego"},"content":{"rendered":"

\u017beby oderwa\u0107 Pa\u0144stwa od przed\u015bwi\u0105tecznych porz\u0105dk\u00f3w – kt\u00f3rymi zajmuj\u0105 si\u0119 bodaj wszyscy, cho\u0107by po to, \u017ceby nie my\u015ble\u0107, co czeka nas w przysz\u0142ym roku – proponuj\u0119 wycieczk\u0119 w stron\u0119 \u0142adnych obrazk\u00f3w i jeszcze \u0142adniejszej muzyki. Oto kr\u00f3tki esej na marginesie koncertu, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 21 marca w sali NOSPR, niestety, bez udzia\u0142u publiczno\u015bci. W programie znalaz\u0142y si\u0119 Obrazki z wystawy <\/em>Musorgskiego i We\u0142tawa <\/em>Smetany, orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142a Marzena Diakun.<\/p>\n

***<\/p>\n

R\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy muzyk\u0105 ilustracyjn\u0105 a programow\u0105 trudno wychwyci\u0107 teoretykom, a c\u00f3\u017c dopiero s\u0142uchaczom, kt\u00f3rzy cz\u0119sto instynktownie doszukuj\u0105 si\u0119 w utworach tre\u015bci pozamuzycznych. Zasada niby jest prosta: ilustracyjno\u015b\u0107, \u015bci\u015ble powi\u0105zana z tak zwanym malarstwem d\u017awi\u0119kowym, jest sposobem na muzyczne na\u015bladowanie rzeczywisto\u015bci, odwzorowywanie g\u0142os\u00f3w cywilizacji i natury nieraz bardzo kunsztownymi metodami, pocz\u0105wszy od doboru interwa\u0142\u00f3w, poprzez manipulacj\u0119 rejestrem i barw\u0105, sko\u0144czywszy na umiej\u0119tnym roz\u0142o\u017ceniu pauz i akcent\u00f3w. Muzyka programowa nie na\u015bladuje, tylko opowiada \u2013 specyficznym j\u0119zykiem d\u017awi\u0119k\u00f3w, \u015bci\u015ble powi\u0105zanym z odautorskim komentarzem b\u0105d\u017a powszechnie znanymi okoliczno\u015bciami powstania dzie\u0142a, odwo\u0142uj\u0105cym si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do czysto muzycznych skojarze\u0144. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, j\u0119zykiem znacznie bardziej skomplikowanym ni\u017c zestawienie \u0142atwo rozpoznawalnych motyw\u00f3w d\u017awi\u0119kona\u015bladowczych.<\/p>\n

Moja ojczyzna <\/em>Smetany w \u017cadnym razie nie jest cyklem jednorodnym. Poszczeg\u00f3lne cz\u0119\u015bci powstawa\u0142y na przestrzeni pi\u0119ciu lat, mi\u0119dzy 1874 a 1879 rokiem, i ka\u017cda z nich mia\u0142a oddzieln\u0105 premier\u0119. Kompozycja, w kt\u00f3rej Smetana po\u0142\u0105czy\u0142 charakterystyczn\u0105 dla jego p\u00f3\u017anej tw\u00f3rczo\u015bci \u201eczesko\u015b\u0107\u201d z estetyk\u0105 Lisztowskich poemat\u00f3w symfonicznych i Wagnerowsk\u0105 technik\u0105 motyw\u00f3w przewodnich, doczeka\u0142a si\u0119 pe\u0142nego wykonania dopiero na dwa lata przed jego \u015bmierci\u0105, w neorenesansowym pa\u0142acu \u017dof\u00edn, nazwanym na cze\u015b\u0107 arcyksi\u0119\u017cny Zofii, matki cesarza Franciszka J\u00f3zefa. Pa\u0142ac na praskiej \u201eWyspie Farbiarzy\u201d od momentu otwarcia w 1837 roku by\u0142 wa\u017cnym o\u015brodkiem \u017cycia towarzyskiego i kulturalnego miasta; koncert 5 listopada 1882 roku, pod batut\u0105 zaprzyja\u017anionego z kompozytorem Adolfa \u010cecha, przerodzi\u0142 si\u0119 nieledwie w manifestacj\u0119 czeskiego patriotyzmu.<\/p>\n

W sze\u015bciu cz\u0142onach Mojej ojczyzny <\/em>Smetana opowiedzia\u0142 s\u0142uchaczom o kraju, kt\u00f3ry od czasu ustanowienia konstytucji grudniowej 1867 roku coraz \u015bmielej torowa\u0142 sobie drog\u0119 do utraconej niepodleg\u0142o\u015bci. Przedstawi\u0142 muzyk\u0105 jego legendy, histori\u0119 i krajobrazy: prastary Wyszehrad, nieul\u0119k\u0142\u0105 wojowniczk\u0119 \u0160\u00e1rk\u0119, czeskie \u0142\u0105ki i gaje, miasto Tabor i \u015bpi\u0105cych we wn\u0119trzu pobliskiej g\u00f3ry Blan\u00edk rycerzy \u015bwi\u0119tego Wac\u0142awa. Cz\u0119\u015b\u0107 drug\u0105, po\u015bwi\u0119con\u0105 najwi\u0119kszemu z dop\u0142yw\u00f3w \u0141aby, opisa\u0142 nast\u0119puj\u0105co: \u201eKompozycja odmalowuje bieg rzeki pocz\u0105wszy od dw\u00f3ch ma\u0142ych \u017ar\u00f3de\u0142ek, Zimnej i Ciep\u0142ej We\u0142tawy, a\u017c do po\u0142\u0105czenia obydwu w jeden nurt: poprzez lasy i \u0142\u0105ki, przez krainy, gdzie odbywa si\u0119 ch\u0142opskie wesele i taniec rusa\u0142ek w blasku ksi\u0119\u017cyca. Na pobliskich ska\u0142ach wznosz\u0105 si\u0119 zamki, pa\u0142ace i ruiny dawnych budowli. Rzeka wije si\u0119 przez \u015awi\u0119toja\u0144skie Wodospady, potem rozlewa si\u0119 coraz szerzej, dociera do Pragi, przep\u0142ywa obok Wyszehradu, po czym niknie w oddali, ko\u0144cz\u0105c sw\u00f3j bieg w nurtach \u0141aby\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Poczt\u00f3wka z widokiem na Wyszehrad z przeciwleg\u0142ego brzegu We\u0142tawy, pocz\u0105tek XX wieku<\/p>\n

Pracuj\u0105c nad We\u0142taw\u0105<\/em>, Smetana cierpia\u0142 na niezno\u015bne b\u00f3le g\u0142owy, kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 pierwszym objawem post\u0119puj\u0105cej i nieodwracalnej g\u0142uchoty. Pr\u00f3bowa\u0142 je u\u015bmierzy\u0107 d\u0142ugimi spacerami nad rzek\u0105, z kt\u00f3rych ostatecznie wy\u0142oni\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wny motyw utworu \u2013 melodia, kt\u00f3ra odwo\u0142uje si\u0119 do tylu pozornie niepowi\u0105zanych ze sob\u0105 \u017ar\u00f3de\u0142, \u017ce po dzi\u015b dzie\u0144 uderza w czu\u0142e struny odbiorc\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie. Kompozytorowi zapewne chodzi\u0142a po g\u0142owie dzieci\u0119ca piosenka Ko\u010dka leze d\u00edrou<\/em>. Ma\u0142o prawdopodobne, \u017ceby skojarzy\u0142 j\u0105 z szesnastowiecznym w\u0142oskim madryga\u0142em La Mantovana<\/em>, kt\u00f3ry okr\u0119\u017cn\u0105 drog\u0105 da\u0142 tak\u017ce pocz\u0105tek flamandzkiej pie\u015bni Ik zag Cecilia komen<\/em>, szkockiej My mistress is prettie<\/em>, tradycyjnej szwedzkiej melodii Ack V\u00e4rmeland, du skona,<\/em> rumu\u0144skiej piosence Carul cu boi<\/em>, z kt\u00f3rej wywodzi si\u0119 hymn Izraela Hatikwa<\/em>, ukrai\u0144skiej przy\u015bpiewce o k\u0119dzierzawej Katarzynie oraz polskiej pie\u015bni powsta\u0144czej Pod Krakowem czarna rola<\/em>. Bardzo prawdopodobne, \u017ce Smetana podsk\u00f3rnie zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 z uniwersalno\u015bci tego prostego motywu i \u201eprogramowych\u201d uczu\u0107, jaki wzbudzi w ka\u017cdym odbiorcy We\u0142tawy<\/em>.<\/p>\n

W przypadku Obrazk\u00f3w z wystawy<\/em> sprawa jest o tyle bardziej intryguj\u0105ca, \u017ce Musorgski odda\u0142 j\u0119zykiem d\u017awi\u0119k\u00f3w co\u015b, co ju\u017c wcze\u015bniej zosta\u0142o odmalowane na papierze i p\u0142\u00f3tnie. Cykl jego dziesi\u0119ciu miniatur fortepianowych powsta\u0142 mniej wi\u0119cej w tym samym czasie, co pierwsze szkice do Mojej ojczyzny<\/em> Smetany \u2013 pod wp\u0142ywem bolesnych wra\u017ce\u0144 z wystawy dzie\u0142 zaprzyja\u017anionego malarza Wiktora Hartmanna, kt\u00f3ry w sierpniu 1873 roku, w wieku zaledwie 39 lat, zmar\u0142 nagle w wyniku p\u0119kni\u0119cia t\u0119tniaka m\u00f3zgu. P\u00f3\u0142 roku p\u00f3\u017aniej W\u0142adimir Stasow, wp\u0142ywowy rosyjski krytyk sztuki, kt\u00f3ry walnie przyczyni\u0142 si\u0119 do powstania nie tylko grupy artystycznej pieriedwi\u017cnik\u00f3w, lecz tak\u017ce kompozytorskiej \u201ePot\u0119\u017cnej Gromadki\u201d, zorganizowa\u0142 po\u015bmiertn\u0105 wystaw\u0119 oko\u0142o czterystu prac Gartmana w Cesarskiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Petersburgu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wiktor Hartmann, projekty kostium\u00f3w do baletu Trilby<\/em>, 1871. Muzeum Literatury Rosyjskiej w Domu Puszkina, Petersburg<\/p>\n

Musorgski zadedykowa\u0142 r\u0119kopis swego dzie\u0142a w\u0142a\u015bnie Stasowowi, kt\u00f3ry w \u0142\u0105cz\u0105cych miniatury Promenadach <\/em>s\u0142usznie rozpozna\u0142 muzyczny autoportret kompozytora. Stasow pisa\u0142 p\u00f3\u017aniej, \u017ce Musorgski \u201eprzedstawi\u0142 tu samego siebie, jak kieruje si\u0119 raz w lewo, to zn\u00f3w w prawo, lub niezdecydowanie kr\u0119ci si\u0119 w ko\u0142o, czy podbiega szybko do jakiego\u015b obrazu; cz\u0119sto zas\u0119pia si\u0119 te\u017c jego oblicze: wtedy my\u015bli ze smutkiem o swym zmar\u0142ym przyjacielu\u201d. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zaprezentowanych na wystawie prac zagin\u0119\u0142a. Nie uda\u0142o si\u0119 nawet zidentyfikowa\u0107 wszystkich spo\u015br\u00f3d dziesi\u0119ciu, jakie wywar\u0142y najwi\u0119ksze wra\u017cenie na zwiedzaj\u0105cym ekspozycj\u0119 Musorgskim. Wiadomo, \u017ce inspiracj\u0105 dla Ta\u0144ca kurcz\u0105t w skorupkach <\/em>by\u0142y szkice kostium\u00f3w do baletu Trilby <\/em>w choreografii Petipy; Samuel Goldenberg i Szmul <\/em>nawi\u0105zuj\u0105 do dw\u00f3ch portret\u00f3w sandomierskich \u017byd\u00f3w; Katakumby <\/em>do wspomnie\u0144 malarza z jego wizyty w podziemnych korytarzach Pary\u017ca; Chatka na kurzej stopce <\/em>do projektu rosyjskiego zegara; Wielka Brama kijowska <\/em>\u2013 do niezrealizowanej wizji architektonicznej Hartmanna.<\/p>\n

\u201eNigdy wra\u017cliwo\u015b\u0107 bardziej wyrafinowana nie wyrazi\u0142a si\u0119 \u015brodkami tak prostymi; przypomina to sztuk\u0119 pe\u0142nego ciekawo\u015bci dzikusa, wypowiadaj\u0105cego muzyk\u0105 ka\u017cde swoje wzruszenie. Nie ma tu mowy o jakiejkolwiek formie, a raczej jest ona tak r\u00f3\u017cnorodna, \u017ce nie mo\u017cna jej por\u00f3wnywa\u0107 z formami ustalonymi, powszechnie przyj\u0119tymi. A jednak wszystko tworzy ca\u0142o\u015b\u0107 z\u0142o\u017con\u0105 z lekkich dotkni\u0119\u0107, p\u0142ynnie nast\u0119puj\u0105cych po sobie,\u00a0 po\u0142\u0105czonych\u00a0 tajemn\u0105 wi\u0119zi\u0105 i urzekaj\u0105cym darem ol\u015bniewaj\u0105cego jasnowidzenia\u201d \u2013 pisa\u0142 Debussy dwadzie\u015bcia lat po \u015bmierci Musorgskiego. Dzie\u0142o, skomponowane po\u015bpiesznie w czerwcu 1874 roku, doczeka\u0142o si\u0119 publikacji dopiero w roku 1886. Wkr\u00f3tce potem wesz\u0142o do wirtuozowskiego repertuaru pianist\u00f3w prze\u0142omu stuleci i sta\u0142o si\u0119 tworzywem licznych przer\u00f3bek orkiestrowych, autorstwa mi\u0119dzy innymi gruzi\u0144skiego kapelmistrza Michai\u0142a Tuszma\u0142owa oraz pierwszego dyrygenta londy\u0144skich Proms\u00f3w Henry\u2019ego Wooda. Za kanoniczn\u0105 uchodzi jednak wersja Ravela, powsta\u0142a w 1922 roku na zam\u00f3wienie Sergiusza Kusewickiego i osiem lat p\u00f3\u017aniej zarejestrowana pod jego batut\u0105 przez Boston Symphony Orchestra.<\/p>\n

Z perspektywy lat zar\u00f3wno Smetana, jak i Musorgski okazali si\u0119 w gruncie rzeczy modernistami: zapalonymi, cho\u0107 nieoczywistymi reformatorami, kt\u00f3rych dojrza\u0142a spu\u015bcizna kryje w sobie tyle samo nowatorstwa, co wyrafinowanych nawi\u0105za\u0144 do przesz\u0142o\u015bci. Obydwaj potrafili opowiada\u0107. Obydwaj po mistrzowsku w\u0142adali p\u0119dzlem d\u017awi\u0119kowych barw. Obydwaj udowodnili, \u017ce arcydzie\u0142a nie da si\u0119 zrealizowa\u0107 \u015brodkami czysto muzycznymi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017beby oderwa\u0107 Pa\u0144stwa od przed\u015bwi\u0105tecznych porz\u0105dk\u00f3w – kt\u00f3rymi zajmuj\u0105 si\u0119 bodaj wszyscy, cho\u0107by po to, \u017ceby nie my\u015ble\u0107, co czeka nas w przysz\u0142ym roku – proponuj\u0119 wycieczk\u0119 w stron\u0119 \u0142adnych obrazk\u00f3w i jeszcze \u0142adniejszej muzyki. Oto kr\u00f3tki esej na marginesie koncertu, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 21 marca w sali NOSPR, niestety, bez udzia\u0142u publiczno\u015bci. W programie … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6311","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6311","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6311"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6311\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6314,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6311\/revisions\/6314"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6311"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6311"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6311"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}