{"id":6342,"date":"2022-01-06T12:25:22","date_gmt":"2022-01-06T11:25:22","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6342"},"modified":"2022-01-06T12:27:27","modified_gmt":"2022-01-06T11:27:27","slug":"milosc-dojrzala-jak-wino","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6342","title":{"rendered":"Mi\u0142o\u015b\u0107 dojrza\u0142a jak wino"},"content":{"rendered":"

Dzi\u015b \u015bwi\u0119to Epifanii, w Polsce zwane potocznie i czule \u015bwi\u0119tem Trzech Kr\u00f3li. Nie wiem, czy nios\u0119 Pa\u0144stwu mirr\u0119, kadzid\u0142o, czy z\u0142oto – a mo\u017ce jeszcze co\u015b innego – niemniej prosz\u0119 o przyj\u0119cie skromnego podarku w postaci eseju, kt\u00f3ry towarzyszy\u0142 porankowi NOSPR 30 maja ubieg\u0142ego roku. Orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142 Domingo Hindoyan, parti\u0119 solow\u0105 w Koncercie <\/em>Lalo wykona\u0142 Adam Krzeszowiec: przed widowni\u0105 wype\u0142nion\u0105 w po\u0142owie.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u00c9douard Lalo przyszed\u0142 na \u015bwiat w domu francuskiego oficera, weterana wojen napoleo\u0144skich, kt\u00f3ry pasj\u0119 muzyczn\u0105 syna uwa\u017ca\u0142 za \u017ca\u0142osn\u0105 fanaberi\u0119. W rodzinnym Lille ch\u0142opak m\u00f3g\u0142 ucz\u0119szcza\u0107 tylko na lekcje gry na skrzypcach i wiolonczeli \u2013 ojciec kategorycznie zabroni\u0142 mu wi\u0105za\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107 z karier\u0105 muzyka. Uparty \u00c9douard postawi\u0142 jednak na swoim. W wieku zaledwie szesnastu lat spakowa\u0142 manatki i ruszy\u0142 po spe\u0142nienie marze\u0144 do Pary\u017ca. W sto\u0142ecznym konserwatorium kontynuowa\u0142 studia wiolinistyczne pod czujnym okiem Fran\u00e7ois Habenecka, pierwszego skrzypka Opery Paryskiej i dyrygenta-za\u0142o\u017cyciela Orchestre de la Soci\u00e9t\u00e9 des concerts du Conservatoire, w kt\u00f3rej profesorowie uczelni grali pospo\u0142u ze swymi uczniami. Habeneck by\u0142 wielkim entuzjast\u0105 i propagatorem tw\u00f3rczo\u015bci Beethovena. Poprowadzi\u0142 mi\u0119dzy innymi francusk\u0105 premier\u0119 IX Symfonii<\/em>, kt\u00f3r\u0105 Wagner wspomina\u0142 p\u00f3\u017aniej w tonie najwy\u017cszego zachwytu, jako interpretacj\u0119 idealn\u0105, otwieraj\u0105c\u0105 umys\u0142 na prawdziwe intencje kompozytora. Nami\u0119tno\u015b\u0107 Habenecka do muzyki mistrza z Bonn udzieli\u0142a si\u0119 tak\u017ce Lalo, kt\u00f3ry w 1855 roku przyst\u0105pi\u0142 jako altowiolista do kwartetu skrzypka Julesa Armingauda i zdo\u0142a\u0142 przekona\u0107 jego cz\u0142onk\u00f3w, by pr\u00f3cz utwor\u00f3w Haydna, Mozarta, Schumanna i Mendelssohna w\u0142\u0105czyli do repertuaru niecz\u0119sto w\u00f3wczas grywane arcydzie\u0142a kwartetowe Beethovena.<\/p>\n

\u00c9douard stosunkowo szybko zyska\u0142 uznanie jako instrumentalista. Na pierwsze sukcesy kompozytorskie musia\u0142 jednak czeka\u0107 a\u017c kilkadziesi\u0105t lat \u2013 mimo determinacji, niew\u0105tpliwego talentu i anielskiej wr\u0119cz cierpliwo\u015bci. Prywatne lekcje kompozycji bra\u0142 jeszcze na studiach, mi\u0119dzy innymi u fenomenalnego czeskiego pianisty Juliusa Schulhoffa. Zacz\u0105\u0142 od pisania utwor\u00f3w na skrzypce, wsp\u00f3\u0142praca z kwartetem Armingauda da\u0142a mu asumpt do wypr\u00f3bowania swoich umiej\u0119tno\u015bci w muzyce kameralnej, po \u015blubie z kontralcistk\u0105 Julie Besnier de Maligny zaj\u0105\u0142 si\u0119 komponowaniem pie\u015bni i poczyni\u0142 pierwsze, wci\u0105\u017c jeszcze nieudane przymiarki do tw\u00f3rczo\u015bci operowej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Paul Mathey, portret \u00c9douarda Lalo. Rycina na ok\u0142adce dwutygodnika „Revue Illustr\u00e9e” z 15 wrze\u015bnia 1890 roku<\/p>\n

Prze\u0142om nadszed\u0142 dopiero w 1871 roku, po utworzeniu paryskiej Soci\u00e9t\u00e9 nationale de musique, kt\u00f3rej nadrz\u0119dnym celem by\u0142a promocja rodzimych tw\u00f3rc\u00f3w i muzyki francuskiej. Doskonale przyj\u0119ta przez krytyk\u0119 i publiczno\u015b\u0107 Symphonie espagnole <\/em>\u2013 wbrew tytu\u0142owi nie tyle symfonia, ile koncert skrzypcowy z rozbudowan\u0105 parti\u0105 orkiestry, napisany dla Pabla Sarasatego i wykonany po raz pierwszy w lutym 1875 roku, w ramach Concerts Populaires orkiestry Julesa Pasdeloupa \u2013 nie tylko przysporzy\u0142a Lalo s\u0142awy, ale te\u017c ugruntowa\u0142a szerz\u0105c\u0105 si\u0119 we Francji mod\u0119 na muzyczn\u0105 \u201ehiszpa\u0144szczyzn\u0119\u201d.<\/p>\n

Popularna po dzi\u015b dzie\u0144 skrzypcowa espa\u00f1olada <\/em>niesprawiedliwie przy\u0107mi\u0142a inne arcydzie\u0142o Lalo: powsta\u0142y niespe\u0142na dwa lata p\u00f3\u017aniej Koncert wiolonczelowy<\/em>, z dedykacj\u0105 dla belgijskiego wirtuoza Adolphe\u2019a Fischera, ucznia wielkiego Adrien-Fran\u00e7oisa Servaisa. Utw\u00f3r ten w niczym nie ust\u0119puje Symfonii hiszpa\u0144skiej<\/em>, a pod kilkoma wzgl\u0119dami nawet j\u0105 przewy\u017csza: pewno\u015bci\u0105, z jak\u0105 kompozytor utrzymuje wiolonczel\u0119 na pierwszym planie, przejmuj\u0105cym liryzmem partii solowej, oraz wyj\u0105tkowo przejrzyst\u0105 orkiestracj\u0105, kt\u00f3ra z jednej strony uwypukla celno\u015b\u0107 nawi\u0105za\u0144 do hiszpa\u0144skich rytm\u00f3w i motyw\u00f3w, z drugiej za\u015b podkre\u015bla retoryk\u0119 dzie\u0142a, inspirowan\u0105 dzie\u0142ami mistrz\u00f3w niemieckich, przede wszystkim uwielbianego od lat Beethovena.<\/p>\n

Zami\u0142owanie do hiszpa\u0144skiej tradycji muzycznej Lalo odziedziczy\u0142 pono\u0107 po odleg\u0142ych przodkach. Manuel de Falla wyssa\u0142 je z mlekiem katalo\u0144skiej matki, kt\u00f3ra udziela\u0142a mu pierwszych lekcji gry na fortepianie. Otoczony muzyk\u0105 od dziecka, w odruchu nastoletniego buntu postanowi\u0142 nawet zosta\u0107 dziennikarzem. Na szcz\u0119\u015bcie zmieni\u0142 zdanie jeszcze przed wyjazdem z rodzinnego Kadyksu. W 1900 roku, kiedy pa\u0144stwo de Falla przeprowadzili si\u0119 do Madrytu, m\u0142ody Manuel wst\u0105pi\u0142 do Real Conservatorio de M\u00fasica y Declamaci\u00f3n i opanowa\u0142 siedmioletni program studi\u00f3w w zaledwie trzy lata, zdobywaj\u0105c szlify w klasie fortepianu u Jos\u00e9 Trag\u00f3, przyjaciela Alb\u00e9niza, oraz w klasie kompozycji Felipa Pedrella, znakomitego gitarzysty i muzykologa, badacza hiszpa\u0144skiego renesansu. By\u0107 mo\u017ce dlatego de Falla zacz\u0105\u0142 od pisania zarzueli, formy wywiedzionej z XVI-wiecznej rozrywki dworskiej, kt\u00f3ra z czasem obros\u0142a szeregiem nawi\u0105za\u0144 do muzyki andaluzyjskich Gitanos<\/em>. Pierwsze pr\u00f3by kompozytorskie posz\u0142y w k\u0105t, zosta\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107 do szorstkiego, zapalczywego flamenco: z jego polimetri\u0105, akompaniamentem otwartych akord\u00f3w gitarowych, kastaniet\u00f3w oraz rytmicznego tupania i klaskania.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Manuel de Falla w madryckiej kawiarni, rok 1915<\/p>\n

De Falla z\u0142apa\u0142 wiatr w \u017cagle dopiero w 1905 roku, kiedy La vida breve<\/em>, jedyna opera w jego dorobku, otrzyma\u0142a nagrod\u0119 Real Academia de Bellas Artes. O jej wystawienie musia\u0142 zabiega\u0107 d\u0142ugo (premiera odby\u0142a si\u0119 ostatecznie w Nicei, w roku 1913), sp\u0119dzi\u0142 jednak ten czas produktywnie, skorzystawszy z hojnego stypendium kr\u00f3la Hiszpanii, kt\u00f3re pozwoli\u0142o mu na zbieranie dalszych do\u015bwiadcze\u0144 artystycznych w Europie. Siedmioletni pobyt w Pary\u017cu i zawarte tam znajomo\u015bci \u2013 mi\u0119dzy innymi ze Strawi\u0144skim, Debussym i Ravelem \u2013 przyczyni\u0142y si\u0119 dobitnie do rozwoju stylu muzycznego de Falli.<\/p>\n

O wej\u015bciu w dojrza\u0142y okres tw\u00f3rczo\u015bci zadecydowa\u0142 wszak\u017ce \u015blepy los. Wybuch Wielkiej Wojny zagna\u0142 kompozytora z powrotem do Madrytu, tam za\u015b czeka\u0142o na niego zam\u00f3wienie od Pastory Imperio, legendarnej tancerki flamenco. Pomys\u0142 na kolejn\u0105 andaluzyjsk\u0105 gitaneri\u0119<\/em> rozwin\u0105\u0142 si\u0119 wkr\u00f3tce w krwist\u0105 opowie\u015b\u0107 o kobiecie prze\u015bladowanej przez ducha zmar\u0142ego m\u0119\u017ca, kt\u00f3ra za spraw\u0105 kolejnych rytua\u0142\u00f3w zdo\u0142a si\u0119 wreszcie po\u0142\u0105czy\u0107 ze swym prawdziwym ukochanym \u2013 do scenariusza Gregoria Sierry na motywach cyga\u0144skich legend przekazanych Pastorze przez jej r\u00f3wnie s\u0142ynn\u0105 matk\u0119, Rosario la Mejorana. Utw\u00f3r w pierwotnej wersji na \u015bpiewaczk\u0119 flamenco, aktor\u00f3w i orkiestr\u0119 kameraln\u0105 zosta\u0142 przedstawiony w madryckim Teatro Lara 15 kwietnia 1915 roku. I poniek\u0105d na szcz\u0119\u015bcie okaza\u0142 si\u0119 pora\u017ck\u0105.<\/p>\n

Rok p\u00f3\u017aniej kompozytor zabra\u0142 si\u0119 do gruntownych przer\u00f3bek El amor brujo<\/em>. Skr\u00f3ci\u0142 partytur\u0119, usun\u0105\u0142 dialogi, parti\u0119 \u015bpiewan\u0105 ograniczy\u0142 do trzech kr\u00f3tkich pie\u015bni przeznaczonych na mezzosopran i znacz\u0105co rozbudowa\u0142 sk\u0142ad orkiestry. Nowa wersja doczeka\u0142a si\u0119 premiery w marcu 1916 roku. De Falla wci\u0105\u017c jednak nie by\u0142 zadowolony: nad ostatecznym kszta\u0142tem Czarodziejskiej mi\u0142o\u015bci <\/em>pracowa\u0142 a\u017c do roku 1925, kiedy zdecydowa\u0142 si\u0119 zaprezentowa\u0107 sw\u00f3j \u201eballet pantom\u00edmico\u201d przed parysk\u0105 publiczno\u015bci\u0105. Dopiero w tej wersji ujawni\u0142 si\u0119 w pe\u0142ni najwi\u0119kszy talent kompozytora: do kreowania sugestywnej aury d\u017awi\u0119kowej ca\u0142kiem nieoczywistymi \u015brodkami. W partyturze baletu nie ma ani klaskania, ani tupania, ani kastaniet\u00f3w, ani nawet gitary. A jednak wystarczy przymkn\u0105\u0107 oczy, \u017ceby to wszystko us\u0142ysze\u0107 \u2013 dzi\u0119ki mistrzowskiemu po\u0142\u0105czeniu specyficznych barw smyczk\u00f3w, instrument\u00f3w d\u0119tych, perkusji i fortepianu.<\/p>\n

Manuel de Falla wkr\u00f3tce potem wycofa\u0142 si\u0119 z czynnego \u017cycia muzycznego: mniej wi\u0119cej w tym samym wieku, w kt\u00f3rym \u00c9douard Lalo zacz\u0105\u0142 odnosi\u0107 pierwsze sukcesy kompozytorskie. Obaj, niczym dwa kapry\u015bne drzewa, wydali dojrza\u0142e owoce w okolicach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tki. Widocznie tyle trzeba czeka\u0107 na plon czarodziejskiej mi\u0142o\u015bci do Hiszpanii.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u015b \u015bwi\u0119to Epifanii, w Polsce zwane potocznie i czule \u015bwi\u0119tem Trzech Kr\u00f3li. Nie wiem, czy nios\u0119 Pa\u0144stwu mirr\u0119, kadzid\u0142o, czy z\u0142oto – a mo\u017ce jeszcze co\u015b innego – niemniej prosz\u0119 o przyj\u0119cie skromnego podarku w postaci eseju, kt\u00f3ry towarzyszy\u0142 porankowi NOSPR 30 maja ubieg\u0142ego roku. Orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142 Domingo Hindoyan, parti\u0119 solow\u0105 w Koncercie Lalo … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6342","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6342","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6342"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6342\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6347,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6342\/revisions\/6347"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6342"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6342"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6342"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}