{"id":6349,"date":"2022-01-11T03:18:05","date_gmt":"2022-01-11T02:18:05","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6349"},"modified":"2022-01-11T12:33:14","modified_gmt":"2022-01-11T11:33:14","slug":"dobranoc-ci-nikolka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6349","title":{"rendered":"Dobranoc ci, Niko\u0142ka"},"content":{"rendered":"

Odszed\u0142 miesi\u0105c temu, 11 grudnia. Spokojnie, w otoczeniu najbli\u017cszych, we w\u0142asnym domu. O \u015bmierci Kazimierza Pustelaka dowiedzieli\u015bmy si\u0119 z medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych, od jego c\u00f3rki Katarzyny, kt\u00f3ra w ostatnich latach niestrudzenie dzieli\u0142a si\u0119 z nami mn\u00f3stwem anegdot rodzinnych i teatralnych – a tak\u017ce wygrzebanymi z ojcowskich archiw\u00f3w nagraniami, zdj\u0119ciami i recenzjami. \u015amier\u0107 legendarnego tenora, przez p\u00f3\u0142 wieku z ok\u0142adem jednego z filar\u00f3w zespo\u0142u Opery Pa\u0144stwowej, Teatru Wielkiego, p\u00f3\u017aniej za\u015b Opery Narodowej w Warszawie, w mediach g\u0142\u00f3wnego nurtu przesz\u0142a na og\u00f3\u0142 bez echa, je\u015bli nie liczy\u0107 kr\u00f3tkich wzmianek i wspomnie\u0144, mi\u0119dzy innymi w radiowym Poranku Dw\u00f3jki. Smutna wiadomo\u015b\u0107 posz\u0142a jednak w \u015bwiat i zosta\u0142a odnotowana przez kilka wa\u017cnych portali muzycznych. Pojedynczy zagraniczni komentatorzy chwalili si\u0119 bia\u0142ymi krukami ze swych kolekcji p\u0142ytowych, w\u015br\u00f3d nich pierwszym kompletnym nagraniem Kr\u00f3la Rogera <\/em>pod batut\u0105 Mieczys\u0142awa Mierzejewskiego \u2013 ze zjawiskow\u0105 kreacj\u0105 Pustelaka w partii Pasterza. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 przeciera\u0142a uszy ze zdumienia, zestawiaj\u0105c wynalezione w sieci pere\u0142ki z interpretacjami wsp\u00f3\u0142czesnych mi\u0119dzynarodowych gwiazd sceny.<\/p>\n

Ma\u0142o kto zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce niezwyk\u0142y g\u0142os, nieprzeci\u0119tna muzykalno\u015b\u0107 i nieskazitelna technika belcantowa nie uczyni\u0142y z Pustelaka gwiazdy tak\u017ce i w Polsce. Zaskarbi\u0142y mu za to podziw i uznanie prawdziwych fachowc\u00f3w. Pustelak by\u0142 jednym z ostatnich tytan\u00f3w tradycyjnego teatru repertuarowego \u2013 instytucji graj\u0105cej niestrudzenie przez sze\u015b\u0107 dni w tygodniu z wyj\u0105tkiem poniedzia\u0142k\u00f3w, opartej na zespole muzyk\u00f3w znaj\u0105cych si\u0119 jak \u0142yse konie, wchodz\u0105cych w role stopniowo i szlifuj\u0105cych je przez dziesi\u0105tki spektakli, w razie choroby b\u0105d\u017a innych wypadk\u00f3w losowych zast\u0119powanych przez koleg\u00f3w z drugiej i trzeciej obsady. Zbyt wybuja\u0142e ambicje trafia\u0142y na szklany sufit \u2013 uwarunkowa\u0144 politycznych, siermi\u0119\u017cnej rzeczywisto\u015bci PRL, przepa\u015bci kulturowej mi\u0119dzy \u00f3wczesnym Zachodem a blokiem komunistycznym. \u015apiewacy \u2013 z regu\u0142y pozbawieni perspektyw \u201eprawdziwej\u201d kariery mi\u0119dzynarodowej \u2013 realizowali si\u0119 w zamkni\u0119tej wsp\u00f3lnocie artystycznej, niewolnej od drobnych intryg i zawi\u015bci, na og\u00f3\u0142 jednak solidarnej i dok\u0142adaj\u0105cej wszelkich stara\u0144, \u017ceby nie przynie\u015b\u0107 teatrowi wstydu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fot. Edward Hartwig<\/p>\n

Inne to by\u0142y czasy i inni ludzie: poranieni wojn\u0105, przej\u0119ci poczuciem misji, spragnieni pi\u0119kna zakl\u0119tego w \u015bwiat operowej u\u0142udy. Opowiadaj\u0105c o swojej edukacji wokalnej, odwo\u0142ywali si\u0119 nieraz do podobnych wspomnie\u0144, jakimi dzieli\u0142 si\u0119 ze swymi rozm\u00f3wcami Kazimierz Pustelak: kt\u00f3ry wychowa\u0142 si\u0119 na wsi, nie mia\u0142 w rodzinie muzyk\u00f3w, po maturze studiowa\u0142 rolnictwo, a \u015bpiewu uczy\u0142 si\u0119 od mistrz\u00f3w, kt\u00f3rzy nie zrobili wielkiej kariery scenicznej, za to byli wy\u015bmienitymi pedagogami. Solidne podstawy w\u0142oskiego belcanta wyni\u00f3s\u0142 z lekcji u Marii \u015awie\u017cawskiej, J\u00f3zefa Gaczy\u0144skiego i Czes\u0142awa Zaremby. To im zawdzi\u0119cza\u0142 swobod\u0119 prowadzenia frazy i pi\u0119knie otwarte g\u00f3ry. Reszt\u0119 zdzia\u0142a\u0142y niestrudzone \u0107wiczenia, osobista wra\u017cliwo\u015b\u0107 i niezwyk\u0142a uroda lirycznego, naznaczonego nieuchwytn\u0105 melancholi\u0105 tenoru. Kto wie, jak potoczy\u0142yby si\u0119 dalsze losy Pustelaka, gdyby po pocz\u0105tkach w Krakowie, kilku sukcesach na zagranicznych konkursach i stypendium w studiu operowym La Scali nie poczu\u0142 si\u0119 zobowi\u0105zany deklaracj\u0105 podpisan\u0105 w Ministerstwie Kultury, \u017ce po dziewi\u0119ciomiesi\u0119cznym pobycie we W\u0142oszech wr\u00f3ci do kraju i podzieli si\u0119 nowo nabytymi umiej\u0119tno\u015bciami z polsk\u0105 widowni\u0105.<\/p>\n

Wr\u00f3ci\u0142 i w 1961 roku zwi\u0105za\u0142 si\u0119 na dobre z Oper\u0105 Warszawsk\u0105. Wyst\u0105pi\u0142 na sto\u0142ecznej scenie dok\u0142adnie 1190 razy i przeszed\u0142 przez wszystkie stopnie wtajemniczenia: od Almavivy w Cyruliku sewilskim<\/em> po s\u0119dziwego cesarza Altouma w Turandot<\/em>, kt\u00f3rego parti\u0119 za\u015bpiewa\u0142 po raz ostatni w 2013, w wieku osiemdziesi\u0119ciu trzech lat. Niezale\u017cnie od kariery scenicznej prowadzi\u0142 intensywn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 pedagogiczn\u0105 \u2013 jako uwielbiany wyk\u0142adowca i dziekan wydzia\u0142u wokalnego PWSM, potem za\u015b profesor UMFC. By\u0142 cenionym wykonawc\u0105 pie\u015bni i repertuaru oratoryjno-kantatowego, nie stroni\u0142 od muzyki wsp\u00f3\u0142czesnej, zje\u017adzi\u0142 p\u00f3\u0142 \u015bwiata z Jutrzni\u0105 <\/em>Pendereckiego.<\/p>\n

Nie wysuwa\u0142 si\u0119 wszak\u017ce przed szereg. Nie pr\u00f3bowa\u0142 rywalizowa\u0107 z kolegami po wokalnym fachu: ani ze starszym o kilkana\u015bcie lat i bardziej predysponowanym do r\u00f3l spinto Bogdanem Paprockim, ani z przebojowym, tryskaj\u0105cym m\u0142odzie\u0144cz\u0105 energi\u0105 Wies\u0142awem Ochmanem. Zna\u0142 swoje miejsce albo tak mu si\u0119 wydawa\u0142o. Niejako mimochodem stworzy\u0142 kilka niezwyk\u0142ych kreacji: wspomnianego ju\u017c Pasterza z Kr\u00f3la Rogera<\/em>, znakomitego Hoffmanna z opery Offenbacha, wzorcowego Stefana ze Strasznego dworu<\/em>. Nigdy jednak nie wcieli\u0142 si\u0119 na warszawskiej scenie w Jontka i t\u0119 utajon\u0105 zadr\u0119 nosi\u0142 chyba w sercu do ko\u0144ca \u017cycia. Wyst\u0105pi\u0142 w Halce <\/em>kilkadziesi\u0105t razy, nie tylko z Paprockim, za ka\u017cdym razem \u015bpiewaj\u0105c male\u0144ki epizod Wie\u015bniaka, do kt\u00f3rego \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 go w 1965 roku Zdzis\u0142aw G\u00f3rzy\u0144ski, szukaj\u0105c na gwa\u0142t dublera za tenora, kt\u00f3ry ostatecznie skrewi\u0142 i nie wzi\u0105\u0142 udzia\u0142u w uznawanym dzi\u015b za kanoniczne nagraniu dla wytw\u00f3rni Muza.<\/p>\n

Koledzy z teatru zapami\u0119tali Pustelaka jako cz\u0142owieka go\u0142\u0119biego serca i wspania\u0142ego, obdarzonego specyficznym poczuciem humoru kompana. Kiedy jako dziesi\u0119ciolatka stawia\u0142am pierwsze kroki w operze, Pustelak \u2013 artysta w sile wieku i u szczytu formy wokalnej \u2013 wzbudza\u0142 we mnie ciel\u0119cy podziw podszyty strachem. Przed wyj\u015bciem na scen\u0119 maksymalnie skupiony i powa\u017cny, z oczami pa\u0142aj\u0105cymi w twarzy pokrytej zastyg\u0142\u0105 skorup\u0105 teatralnego makija\u017cu, sprawia\u0142 wra\u017cenie niedost\u0119pnej istoty z innego \u015bwiata. P\u00f3\u0142 biedy, kiedy obserwowali\u015bmy go z widowni jako Almaviv\u0119 w Cyruliku sewilskim<\/em>. Chodzili\u015bmy na ten spektakl na\u0142ogowo, \u015bmiej\u0105c si\u0119 do b\u00f3lu brzucha ze scenicznych wyg\u0142up\u00f3w W\u0142adka Skoraczewskiego, szefa naszego ch\u00f3ru, kt\u00f3ry w roli Doktora Bartola potrafi\u0142 ukra\u015b\u0107 show wszystkim, Pustelaka nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c. Ilekro\u0107 jednak wybiegali\u015bmy z kulis za Jurodiwym w Borysie Gudunowie, <\/em>robi\u0142o mi si\u0119 mi\u0119kko w nogach. Ba\u0142am si\u0119, \u017ce dostan\u0119 histerii, \u017ce za kt\u00f3rym\u015b razem rozszlocham si\u0119 w g\u0142os, kiedy z miodop\u0142ynnych ust Niko\u0142ki ulec\u0105 s\u0142owa \u201eMiesi\u0105c \u015bwieci, koci\u0105tko p\u0142acze\u201d. Do czasu pami\u0119tnego przedstawienia, w kt\u00f3rym Pustelak jak zwykle ukl\u0105k\u0142, schyli\u0142 g\u0142ow\u0119 \u2013 i \u017ale upi\u0119ta peruka spad\u0142a mu wprost do \u017cebraczej miski. Wy\u0142owi\u0142 j\u0105 stamt\u0105d natychmiast i w\u0142o\u017cy\u0142 posuwistym ruchem na d\u017awi\u0119kach pierwszej frazy swojego lamentu, ale ch\u00f3r i tak si\u0119 ugotowa\u0142. Zamiast przekornego \u201edaj grosz, daj grosz, dzie\u0144 dobry ci, Niko\u0142ka\u201d zabrzmia\u0142 jaki\u015b t\u0142umiony gulgot, kt\u00f3ry po chwili udzieli\u0142 si\u0119 tak\u017ce Jurodiwemu.<\/p>\n

Od tamtej pory nie ba\u0142am si\u0119 ju\u017c Pustelaka. Jego niedawn\u0105 \u015bmier\u0107 przyj\u0119\u0142am z ogromnym smutkiem, ale te\u017c z u\u015bmiechem \u2013 dziwnie przekonana, \u017ce w niebie wytnie jaki\u015b numer anio\u0142om.<\/p>\n

 <\/p>\n