{"id":6366,"date":"2022-01-19T12:47:31","date_gmt":"2022-01-19T11:47:31","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6366"},"modified":"2022-09-24T12:13:42","modified_gmt":"2022-09-24T10:13:42","slug":"syn-niemarnotrawny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6366","title":{"rendered":"Syn niemarnotrawny"},"content":{"rendered":"<p>No nie jest weso\u0142o. Zawsze jednak mo\u017ce by\u0107 pi\u0119knie, zw\u0142aszcza gdy spr\u00f3bujemy pocieszy\u0107 si\u0119 muzyk\u0105. Na powr\u00f3t do recenzji operowych trzeba b\u0119dzie jeszcze troch\u0119 poczeka\u0107. W zanadrzu mam kilka p\u0142yt &#8211; ale i to za chwil\u0119. Tymczasem cofnijmy si\u0119 w przesz\u0142o\u015b\u0107 muzyki instrumentalnej, czasem r\u00f3wnie tajemnicz\u0105 i pe\u0142n\u0105 zwrot\u00f3w akcji, jak najlepsze z librett operowych. Ten esej mia\u0142 ukaza\u0107 si\u0119 w programie festiwalu Actus Humanus w 2020 roku. Jak Pa\u0144stwo pami\u0119taj\u0105, sko\u0144czy\u0142o si\u0119 na streamingach w sieci. Oby tym razem by\u0142o inaczej. Jest jeszcze nadzieja.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Dla muzyk\u00f3w i meloman\u00f3w, kt\u00f3rzy wchodzili w \u015bwiat muzyki dawnej jeszcze w ubieg\u0142ym stuleciu, film Alaina Corneau <em>Wszystkie poranki \u015bwiata <\/em>by\u0142 jak grom z jasnego nieba. Na seans w paryskim kinie Cin\u00e9-Beaubourg, w czasach, kiedy nie by\u0142o tam jeszcze multipleksu, wybra\u0142am si\u0119 przede wszystkim z mi\u0142o\u015bci do francuskiego baroku, pe\u0142na nies\u0142usznych obaw, \u017ce film nie pojawi si\u0119 nigdy na ekranach naszych kin. Opowie\u015b\u0107 o zwi\u0105zkach tw\u00f3rczo\u015bci Marina Marais\u2019go z muzyk\u0105 jego mistrza, Jeana de Sainte-Colombe, wirtuoza wioli da gamba, okaza\u0142a si\u0119 jednak czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c filmow\u0105 biografi\u0105. Ju\u017c w pierwszych kadrach przenios\u0142a widz\u00f3w w sceneri\u0119 przywodz\u0105c\u0105 na my\u015bl statyczne pi\u0119kno nocnych obraz\u00f3w Georges\u2019a de la Toura i symbolik\u0119 martwych natur Lubina Baugina. Us\u0142yszeli\u015bmy muzyk\u0119, kt\u00f3ra \u017cyje, oddycha, pulsuje w rytm poryw\u00f3w nami\u0119tno\u015bci, rozpaczy i t\u0119sknoty bohater\u00f3w. Wyszli\u015bmy z sali zachowuj\u0105c w pami\u0119ci do\u015b\u0107, by z miejsca uzna\u0107 <em>Poranki <\/em>za jedno z arcydzie\u0142 XX-wiecznej kinematografii.<\/p>\n<p>Obraz zdoby\u0142 siedem Cezar\u00f3w i sze\u015b\u0107 nominacji do tej nagrody. \u015acie\u017cka d\u017awi\u0119kowa sprzeda\u0142a si\u0119 w liczbie p\u00f3\u0142 miliona egzemplarzy. Francuski barok zaw\u0142adn\u0105\u0142 zbiorow\u0105 wyobra\u017ani\u0105 i wkroczy\u0142 w \u015bwiat popkultury. Wszystko za spraw\u0105 melodramatu z misternie zawi\u0105zan\u0105 intryg\u0105 i burzliw\u0105 gr\u0105 uczu\u0107, kt\u00f3ry w warstwie biograficznej opiera\u0142 si\u0119 prawie wy\u0142\u0105cznie na domniemaniach. Materia\u0142u \u017ar\u00f3d\u0142owego by\u0142o do dyspozycji niewiele: pojedyncze wzmianki z \u00f3wczesnych gazet, anegdoty z <em>Le Parnasse Fran\u00e7ais<\/em> \u00c9vrarda Titona du Tillet, zapiski z kronik parafialnych. Reszt\u0119 dopowiedzia\u0142a wyobra\u017ania Pascala Quignarda, autora powie\u015bci, na kt\u00f3rej re\u017cyser opar\u0142 sw\u00f3j w\u0142asny scenariusz. Corneau ukaza\u0142 dzieje wirtuoza siedmiostrunnej wioli i jego najzdolniejszego ucznia na szerokim tle epoki: umiej\u0119tnie podkre\u015bli\u0142 kontrast <em>aust\u00e9rit\u00e9<\/em> w otoczeniu i sposobie bycia legendarnego mistrza z przepychem <em>Grand Si\u00e8cle\u2019u<\/em>, kt\u00f3remu uleg\u0142 Marais, przede wszystkim za\u015b uwypukli\u0142 motyw bezgranicznej mi\u0142o\u015bci Pana de Sainte-Colombe do przedwcze\u015bnie zmar\u0142ej \u017cony. W jednej z pi\u0119kniejszych scen filmu duch kobiety odwiedza m\u0119\u017ca w jego ogrodowej samotni. Na stole nakrytym niebieskim obrusem stoi kieliszek wina, karafka w wiklinowej plecionce i srebrna tacka z waflami. Pani de Sainte-Colombe, zas\u0142uchana w t\u0119skny \u015bpiew wioli basowej, bierze wafel z tacki, kruszy go i odk\u0142ada na obrus. Nazajutrz wdowiec wzywa malarza; prosi go, by uwieczni\u0142 ten dow\u00f3d obcowania z za\u015bwiatem. Artysta sumiennie odwzorowuje rzeczywisto\u015b\u0107. Ko\u0144czy martw\u0105 natur\u0119, na kt\u00f3rej jest wszystko z wyj\u0105tkiem pokruszonego wafla.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Tous.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-6368\" src=\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Tous-300x162.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"162\" srcset=\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Tous-300x162.jpg 300w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Tous-1024x552.jpg 1024w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Tous-768x414.jpg 768w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Tous.jpg 1208w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Scena &#8222;z waflem&#8221; w filmie <em>Wszystkie poranki \u015bwiata. <\/em>W roli Pana de Sainte-Colombe Jean-Pierre Marielle<\/p>\n<p>Alegoria wierno\u015bci a\u017c po gr\u00f3b i pi\u0119knego uczucia, po kt\u00f3rym zosta\u0142o wspomnienie w osobach dw\u00f3ch pi\u0119knych i utalentowanych c\u00f3rek, Brigide and Fran\u00e7oise? Kim w takim razie by\u0142 Sainte-Colombe le Fils? Czy\u017cby nie\u015blubnym synem starego mistrza? W \u017ar\u00f3d\u0142ach z epoki pozosta\u0142y po nim zaledwie dwie wzmianki, obydwie ju\u017c z czas\u00f3w po \u015bmierci Jeana de Sainte-Colombe. Wiadomo, \u017ce w pierwszej po\u0142owie 1707 roku przebywa\u0142 w Edynburgu, gdzie uczy\u0142 gry na gambie pewn\u0105 szkock\u0105 dam\u0119 nazwiskiem Grizel Baillie. Druga wzmianka pochodzi z londy\u0144skiej gazety i dotyczy koncertu 14 maja 1713 roku, zorganizowanego \u201efor the benefit of Mr. St. Columbe\u201d. Po\u015brednio mo\u017cna si\u0119 domy\u015bla\u0107, \u017ce m\u0142odszy Sainte-Colombe zabawi\u0142 na Wyspach d\u0142u\u017cej: wszystkie przypisywane mu kompozycje s\u0105 przeznaczone na gamb\u0119 sze\u015bciostrunn\u0105, podczas gdy we Francji siedmiostrunna gamba basowa kr\u00f3lowa\u0142a niepodzielnie co najmniej od pocz\u0105tku XVIII wieku. Toussaint R\u00e9mond de Saint-Mard, autor wydanych w 1741 roku <em>R\u00e9flexions sur l\u2019op\u00e9ra<\/em>, utrzymywa\u0142, \u017ce nauczyciel Marina Marais\u2019go mia\u0142 wi\u0119cej syn\u00f3w z nieprawego \u0142o\u017ca \u2013 jednego z nich zna\u0142 pono\u0107 osobi\u015bcie i opisywa\u0142 go jako \u201ecz\u0142eka prostego, pozbawionego wyobra\u017ani i niezdolnego do k\u0142amstwa\u201d.<\/p>\n<p>Ten opis raczej nie pasuje do tw\u00f3rcy sze\u015bciu suit na wiol\u0119 na gamba solo, zebranych i skopiowanych przez Philipa Falle\u2019a, od 1700 roku prebendarza katedry w Durham, gambisty-amatora i by\u0107 mo\u017ce ucznia m\u0142odszego Sainte-Colombe\u2019a. Odkryte w tym zbiorze utwory s\u0105 wprawdzie g\u0142\u0119boko zakorzenione w stylistyce XVII-wiecznej, nie oznacza to jednak, \u017ce zbywa im na oryginalno\u015bci i kunszcie harmonicznym, pod pewnymi wzgl\u0119dami bardziej wyrafinowanym ni\u017c w przypadku starego Pana de Sainte-Colombe. Co bardziej intryguj\u0105ce, w bibliotece katedralnej zachowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce \u0142aci\u0144ski traktat teologiczny, kt\u00f3rego autorem jest niejaki Henri Auger de Sainte-Colombe, urodzony 1 czerwca 1680 roku nieopodal Pau w Akwitanii: syn Marie de Landorte i barona Jeana de Sainte Colome (o ile w akcie urodzenia nie dosz\u0142o do omy\u0142ki, bez litery \u201eb\u201d w nazwisku).<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/4342169267011956c8be49ff765fb622.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-6369\" src=\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/4342169267011956c8be49ff765fb622-300x198.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"198\" srcset=\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/4342169267011956c8be49ff765fb622-300x198.jpg 300w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/4342169267011956c8be49ff765fb622-1024x674.jpg 1024w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/4342169267011956c8be49ff765fb622-768x506.jpg 768w, https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/4342169267011956c8be49ff765fb622.jpg 1200w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p><em>Wszystkie poranki \u015bwiata. <\/em>Guillaume Depardieu jako m\u0142ody Marin Marais<\/p>\n<p>Ameryka\u0144ski gambista Jonathan Dumford wysnu\u0142 st\u0105d ca\u0142kiem przekonuj\u0105cy wniosek, \u017ce tajemniczy kompozytor nie by\u0142 synem Jeana i pochodzi\u0142 z innej, je\u015bli nawet blisko spokrewnionej odnogi rodu Sainte-Colombe. \u015awiadczy\u0142yby o tym tak\u017ce inne tropy: \u017cadna z tych suit nie nosi poetyckiego tytu\u0142u, jakie swoim utworom zwyk\u0142 nadawa\u0107 Jean de Sainte-Colombe. Kompozycje z Durham nie przypominaj\u0105 ich tak\u017ce struktur\u0105 tonaln\u0105, zdecydowanie bli\u017csz\u0105 kompozycjom Marais\u2019go. Z wyj\u0105tkiem ostatniej, trzycz\u0119\u015bciowej <em>Suity nr 6 f-moll <\/em>(z rozbudowan\u0105 pierwsz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 <em>Tombeau pour Mr de Sainte-Colombe le p\u00e8re<\/em>), wszystkie zachowuj\u0105 typowy uk\u0142ad barokowej suity tanecznej, praktykowany zar\u00f3wno w XVII-wiecznej muzyce klawesynowej, jak w partitach na inne instrumenty solowe. Kolejn\u0105 cech\u0105, kt\u00f3ra odr\u00f3\u017cnia je od dzie\u0142 starego mistrza, s\u0105 wyra\u017ane powi\u0105zania tematyczne mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi cz\u0119\u015bciami. Trudno rozstrzygn\u0105\u0107, czy by\u0142by to dow\u00f3d na odci\u0119cie si\u0119 syna od estetyki typowej dla spu\u015bcizny ojca, a tym samym argument za stronniczo\u015bci\u0105 opinii de Saint-Marda, kt\u00f3ry domniemanego b\u0119karta Jeana mia\u0142 za prostaka \u2013 czy te\u017c raczej wskaz\u00f3wka, \u017ceby nie doszukiwa\u0107 si\u0119 pocz\u0105tk\u00f3w Sainte-Colombe\u2019a syna w nieprawym \u0142o\u017cu starszego Pana de Sainte-Colombe. Mimo \u017ce wiele wskazuje, i\u017c wdowiec istotnie nie rozpacza\u0142 latami po \u015bmierci \u017cony, tylko znalaz\u0142 pocieszenie w ramionach rozlicznych kochanek.<\/p>\n<p>Dumford jest przekonany, \u017ce zagadk\u0119 to\u017csamo\u015bci kompozytora, kt\u00f3rego spu\u015bcizn\u0119 sygnujemy dzi\u015b nazwiskiem \u201eSainte-Colombe le Fils\u201d, da si\u0119 z czasem rozwik\u0142a\u0107. Historia Francji obfitowa\u0142a w krwawe wojny i rewolucje: archiwa p\u0142on\u0119\u0142y, rodziny si\u0119 rozdziela\u0142y, \u015blady po przodkach urywa\u0142y si\u0119 bezpowrotnie. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 bibliotek i zbior\u00f3w akt na obszarze Wielkiej Brytanii pozosta\u0142a nietkni\u0119ta. Niewykluczone, \u017ce znajd\u0105 si\u0119 tam kiedy\u015b bardziej szczeg\u00f3\u0142owe informacje o pochodzeniu i \u017cyciowych przypadkach Sainte-Colombe\u2019a, kt\u00f3ry mo\u017ce na imi\u0119 mia\u0142 Jean, mo\u017ce Henri Auger, a mo\u017ce jeszcze inaczej.<\/p>\n<p>Zreszt\u0105 \u2013 czy warto docieka\u0107? Z pewno\u015bci\u0105 znajd\u0105 si\u0119 tacy, kt\u00f3rzy wol\u0105 piel\u0119gnowa\u0107 legend\u0119 mistrza-odludka i jego nie\u015blubnego syna, rzuconego przez los na drugi brzeg kana\u0142u La Manche. Muzyka obydwu \u2013 mimo dziel\u0105cych ich utwory r\u00f3\u017cnic \u2013 wci\u0105\u017c jest kluczem do innego \u015bwiata, wyrazem mijaj\u0105cego czasu, znakiem \u0142\u0105czno\u015bci z absolutem, ekspresj\u0105 \u017calu, po\u017c\u0105dania i nami\u0119tno\u015bci. Czasem pust\u0105 igraszk\u0105, czasem najg\u0142\u0119bszym doznaniem duchowym, czasem jednym i drugim. Tyle\u017c pi\u0119knym, co niepowtarzalnym. Jak ka\u017cda relacja ojca z synem, cho\u0107by ojcostwo mia\u0142o okaza\u0107 si\u0119 tylko duchowe.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>No nie jest weso\u0142o. Zawsze jednak mo\u017ce by\u0107 pi\u0119knie, zw\u0142aszcza gdy spr\u00f3bujemy pocieszy\u0107 si\u0119 muzyk\u0105. Na powr\u00f3t do recenzji operowych trzeba b\u0119dzie jeszcze troch\u0119 poczeka\u0107. W zanadrzu mam kilka p\u0142yt &#8211; ale i to za chwil\u0119. Tymczasem cofnijmy si\u0119 w przesz\u0142o\u015b\u0107 muzyki instrumentalnej, czasem r\u00f3wnie tajemnicz\u0105 i pe\u0142n\u0105 zwrot\u00f3w akcji, jak najlepsze z librett operowych. &#8230; <span class=\"more\"><a class=\"more-link\" href=\"https:\/\/atorod.pl\/?p=6366\">[Read more&#8230;]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6366","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6366","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6366"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6366\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6858,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6366\/revisions\/6858"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6366"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6366"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6366"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}