\nNa tym nie koniec: orkiestra Scottish Opera, kt\u00f3rej szefem w maju tego roku zosta\u0142 Stuart Stratford, przez d\u0142u\u017cszy czas funkcjonowa\u0142a bez dyrektora muzycznego. I to jak funkcjonowa\u0142a! Od pocz\u0105tku tego roku wyst\u0105pi\u0142a w trzech nowych produkcjach pod kierunkiem dyrygent\u00f3w go\u015bcinnych: w operze wsp\u00f3\u0142czesnej (utrapieniu wi\u0119kszo\u015bci polskich scen operowych, bo od \u201ewsp\u00f3\u0142czechy\u201d mo\u017cna si\u0119 nabawi\u0107 rozstroju nerwowego), operze barokowej (w Polsce rugowanej z repertuaru normalnych teatr\u00f3w, bo to przecie\u017c robota dla specjalist\u00f3w od wykonawstwa historycznego) i wzmiankowanej ju\u017c Jenufie<\/em> (u nas Janaczka si\u0119 nie wystawia, bo co to za opera bez arii popisowych). Za ka\u017cdym razem zagra\u0142a na poziomie, z jakim rzadko mamy u nas do czynienia; w kraju, gdzie wiele si\u0119 m\u00f3wi o kryzysie \u017cycia muzycznego, wyczerpaniu dawnego modelu orkiestry i konieczno\u015bci zmian w mechanizmach zarz\u0105dzania kultur\u0105.<\/p>\n
Ruari Donaldson, kotlista Scottish Opera, prezentuje werbel ma\u0142emu pacjentowi Yorkhill Hospital w Glasgow. Fot. www.mcopera.com<\/p>\n Czy\u017cby spos\u00f3b dzia\u0142ania szkockiej kooperatywy orkiestrowej s\u0142u\u017cy\u0142 najlepszym dowodem, \u017ce tradycyjnie prowadzone opery, filharmonie i sale koncertowe s\u0105 ju\u017c reliktem przesz\u0142o\u015bci? Nikt nie przeczy, \u017ce coraz trudniej utrzyma\u0107 te dinozaury, te muzealne stwory, \u201eprzybysz\u00f3w z kosmosu, w kt\u00f3rym m\u00f3wi si\u0119 j\u0119zykiem ca\u0142kowicie niezrozumia\u0142ym dla naszego \u015bwiata\u201d \u2013 jak z pewn\u0105 doz\u0105 przekory okre\u015bli\u0142 je angielski dziennikarz muzyczny Paul Morley. Jak traktowa\u0107 ten byt ekonomiczny w rzeczywisto\u015bci nastawionej przede wszystkim na sukces rynkowy i wydajno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105? Jak zwabi\u0107 publiczno\u015b\u0107, kt\u00f3ra nauczy\u0142a si\u0119 s\u0142ucha\u0107 muzyki z p\u0142yt, \u015bci\u0105ga\u0107 j\u0105 z sieci albo kupowa\u0107 w sklepie Apple \u2013 co gorsza, taniej i cz\u0119sto w lepszych wykonaniach ni\u017c te, z kt\u00f3rymi mamy okazj\u0119 obcowa\u0107 w niekt\u00f3rych polskich przybytkach sztuki wysokiej? Emmanuel Pahud i Riu Sangjin, 13-letnia flecistka, kt\u00f3ra spotka\u0142a swojego idola i zagra\u0142a z nim w duecie dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy Filharmonik\u00f3w Berli\u0144skich z fundacj\u0105 „Make-A-Wish”. Fot. Monika Rittershaus.<\/p>\n Przyk\u0142ad\u00f3w takiej postawy wci\u0105\u017c przybywa. Londy\u0144skie Southbank Centre opr\u00f3cz \u201ezwyk\u0142ych\u201d koncert\u00f3w muzyki powa\u017cnej organizuje wieczory jazzowe, przedstawienia taneczne, wystawy sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, rodzinne warsztaty LPO Funharmonics i otwarte zaj\u0119cia ch\u00f3ralne dla amator\u00f3w. Prawie ka\u017cda szanuj\u0105ca si\u0119 opera i filharmonia w Europie (z Berliner Philharmoniker na czele) anga\u017cuje si\u0119 w rozmaite dzia\u0142ania edukacyjne, urz\u0105dza pogadanki, wyk\u0142ady i konferencje, w\u0142\u0105cza si\u0119 w \u017cycie miejscowej spo\u0142eczno\u015bci. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni kompozytorzy pisz\u0105 utwory sceniczne na coraz mniejsze sk\u0142ady albo zast\u0119puj\u0105 „\u017cywe” instrumenty elektronik\u0105. Tymczasem opera bez orkiestry oby\u0107 si\u0119 nie mo\u017ce, co nie zmienia faktu, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 instytucji muzycznych fatalnie sobie radzi z utrzymaniem tych \u017car\u0142ocznych moloch\u00f3w. O przyczynach obecnego kryzysu, kilku chwalebnych wyj\u0105tkach i konieczno\u015bci zmiany sposobu my\u015blenia o powinno\u015bciach orkiestry w XXI … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-637","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/637","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=637"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/637\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":641,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/637\/revisions\/641"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=637"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=637"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=637"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"10498318_899178543442854_7128682024119742680_o\"](\"http:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/10498318_899178543442854_7128682024119742680_o.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\nNajpierw nale\u017ca\u0142oby si\u0119 zastanowi\u0107 nad \u017cywotno\u015bci\u0105 idei dawnych stowarzysze\u0144, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym celem by\u0142o urz\u0105dzanie koncert\u00f3w publicznych. Dynamik\u0119 migracji kultury muzycznej z dwor\u00f3w szlacheckich w \u015bwiat bogatego mieszcza\u0144stwa najlepiej ilustruj\u0105 daty oraz kolejno\u015b\u0107 powstawania takich zrzesze\u0144, pocz\u0105wszy od Lublany (1794), poprzez Boston (1797, The Philo-Harmonic Society), Petersburg (1802), Wiede\u0144 (1812, Gesellschaft der Musikfreunde) i Londyn (1813, Royal Philharmonic Society), a\u017c po Warszaw\u0119, gdzie w 1901 roku otwarto filharmoni\u0119 zorganizowan\u0105 przez zamo\u017cnych mecenas\u00f3w w formie sp\u00f3\u0142ki akcyjnej. Wielkie orkiestry symfoniczne prze\u017cy\u0142y okres najwi\u0119kszej \u015bwietno\u015bci w pocz\u0105tkach XX wieku \u2013 szczodrze finansowane i \u015bwietnie wyszkolone, mog\u0142y bez trudu mierzy\u0107 si\u0119 z trudno\u015bciami i skal\u0105 partytur p\u00f3\u017anoromantycznych, w pe\u0142ni uczestniczy\u0107 w cudzie narodzin fonografii, u\u015bwietnia\u0107 seanse filmowe w epoce arcydzie\u0142 kina niemego, znosi\u0107 cierpliwie dziwactwa i tyrani\u0119 wielkich mistrz\u00f3w batuty.
\nPierwszy powa\u017cny kryzys nadszed\u0142 na prze\u0142omie lat 20. i 30. XX wieku, poci\u0105gaj\u0105c za sob\u0105 radykaln\u0105 zmian\u0119 my\u015blenia o muzyce i modelach jej wykonawstwa. Obok wielkich orkiestr symfonicznych zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 zespo\u0142y mniejsze, bardziej mobilne, nastawione na konkretny rodzaj tw\u00f3rczo\u015bci b\u0105d\u017a specyficznego odbiorc\u0119. Organizowano pierwsze zespo\u0142y muzyki \u201enowej\u201d, rozpowszechni\u0142a si\u0119 moda na orkiestry festiwalowe, kt\u00f3re z czasem da\u0142y pocz\u0105tek orkiestrom kameralnym, p\u00f3\u017aniej za\u015b zespo\u0142om wykonawstwa historycznego. Rosn\u0105ca popularno\u015b\u0107 podr\u00f3\u017cy lotniczych po\u0142o\u017cy\u0142a kres epoce dyrygent\u00f3w przypisanych na ca\u0142e \u017cycie do jednego zespo\u0142u.
\nDawny system finansowania orkiestr przetrwa\u0142 najd\u0142u\u017cej w krajach komunistycznych, gdzie rol\u0119 prywatnych mecenas\u00f3w wzi\u0119\u0142y na siebie instytucje pa\u0144stwowe, \u0142o\u017c\u0105c na utrzymanie gmach\u00f3w, muzyk\u00f3w i pot\u0119\u017cnej infrastruktury zwi\u0105zanej z urz\u0105dzaniem sta\u0142ych koncert\u00f3w symfonicznych. Do p\u0142ynnego funkcjonowania oper i filharmonii przyczyniali si\u0119 tak\u017ce tak zwani s\u0142uchacze abonamentowi \u2013 grupa wiernych meloman\u00f3w, kt\u00f3rzy z pocz\u0105tkiem ka\u017cdego sezonu zaopatrywali si\u0119 w komplet bilet\u00f3w na cykl zwi\u0105zany z okre\u015blon\u0105 form\u0105 muzyczn\u0105, grup\u0105 wykonawc\u00f3w b\u0105d\u017a epok\u0105 w dziejach sztuki kompozytorskiej. Dawnego odbiorc\u0119 mieszcza\u0144skiego zast\u0105pili cz\u0142onkowie elit urz\u0119dniczych, przedstawiciele inteligencji i aspiruj\u0105cej m\u0142odzie\u017cy.
\nK\u0142opoty zacz\u0119\u0142y si\u0119 po przemianach ustrojowych i nadesz\u0142y z dw\u00f3ch \u017ar\u00f3de\u0142. Po pierwsze, do kraj\u00f3w by\u0142ego bloku wschodniego dotar\u0142a rewolucja technologiczna, kt\u00f3ra ju\u017c od pewnego czasu kszta\u0142towa\u0142a wsp\u00f3\u0142czesny model odbioru muzyki. Po drugie, rosn\u0105cy kult gospodarki wolnorynkowej poci\u0105gn\u0105\u0142 za sob\u0105 gwa\u0142town\u0105 pauperyzacj\u0119 dotychczasowej socjety kulturalnej. Ucierpieli na tym przede wszystkim zwykli zjadacze muzyki, kt\u00f3rych nie sta\u0107 by\u0142o nawet na wej\u015bci\u00f3wki, cho\u0107 sale koncertowe cz\u0119sto \u015bwieci\u0142y pustkami.
\nPodobne bol\u0105czki dotkn\u0119\u0142y zas\u0142u\u017cone instytucje muzyczne na ca\u0142ym \u015bwiecie, zw\u0142aszcza w Stanach Zjednoczonych, gdzie pod koniec ubieg\u0142ego stulecia dosz\u0142o do spektakularnego za\u0142amania systemu finansowania orkiestr symfonicznych. Koszty utrzymania tych moloch\u00f3w ros\u0142y w zastraszaj\u0105cym tempie, prywatni mecenasi przestali widzie\u0107 sens dalszego wyrzucania pieni\u0119dzy w b\u0142oto, zw\u0142aszcza \u017ce wysoko\u015b\u0107 inwestycji coraz rzadziej przek\u0142ada\u0142a si\u0119 na wzrost poziomu artystycznego i atrakcyjno\u015b\u0107 oferty programowej. W 2011 roku zbankrutowa\u0142y mi\u0119dzy innymi Orkiestra Filadelfijska, Louisville Orchestra i New Mexico Symphony Orchestra.
\nCo le\u017cy u sedna obecnego kryzysu? Schy\u0142ek tradycyjnego systemu abonament\u00f3w? Rozw\u00f3j innych form rozrywki? Zaniedbanie edukacji muzycznej w programach szk\u00f3\u0142 og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cych? Przemiany spo\u0142eczne? Wszystko razem i ka\u017cde po trochu. Wzrost aktywno\u015bci zawodowej kobiet przyczyni\u0142 si\u0119 do spadku zainteresowania typowo \u201emieszcza\u0144skim\u201d sposobem na sp\u0119dzanie rodzinnych wieczor\u00f3w na koncertach muzyki powa\u017cnej. Zlekcewa\u017cono eksodus m\u0142odej kadry fachowc\u00f3w na przedmie\u015bcia metropolii, sk\u0105d znacznie trudniej wybra\u0107 si\u0119 do filharmonii ni\u017c z centr\u00f3w miast, kt\u00f3re przekszta\u0142caj\u0105 si\u0119 w bezduszne kwarta\u0142y urz\u0119d\u00f3w, biurowc\u00f3w i centr\u00f3w handlowych.
\nCzy\u017cby nie by\u0142o wyj\u015bcia z tego impasu? Osobi\u015bcie zalecam optymizm. Rzesza potencjalnych odbiorc\u00f3w muzyki powa\u017cnej jest dzi\u015b wi\u0119ksza ni\u017c kiedykolwiek, tak\u017ce dzi\u0119ki ekspansji nowych technologii audiowizualnych. Muzycy orkiestrowi s\u0105 bardziej mobilni i znacznie lepiej wyszkoleni ni\u017c kiedy\u015b. Kompozytor\u00f3w przybywa i tylko wzgl\u0119dy ekonomiczne zniech\u0119caj\u0105 ich do tworzenia partytur na wielkie sk\u0142ady orkiestrowe.
\nJak wi\u0119c przeorganizowa\u0107 system funkcjonowania instytucji muzycznych, \u017ceby przesta\u0142o nad nimi wisie\u0107 widmo bankructwa? Wystarczy zmieni\u0107 spos\u00f3b my\u015blenia. Przecie\u017c muzyka jest niezbywalnym elementem naszego dziedzictwa kulturowego, naznaczonym mn\u00f3stwem odniesie\u0144 do innych dziedzin \u017cycia i tw\u00f3rczo\u015bci. Warto wzi\u0105\u0107 przyk\u0142ad ze wspomnianych ju\u017c Szkot\u00f3w i nawi\u0105za\u0107 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z o\u015brodkami promocji sztuki, plac\u00f3wkami edukacyjnymi, organizacjami pozarz\u0105dowymi. C\u00f3\u017c szkodzi wyprowadzi\u0107 muzyk\u0119 z sal koncertowych i wyj\u015b\u0107 z ni\u0105 w miasto, dotrze\u0107 do \u015brodowisk zaniedbanych kulturalnie, do dzielnic zagro\u017conych ub\u00f3stwem, bezrobociem i patologi\u0105 spo\u0142eczn\u0105? Pom\u00f3c melomanom nawi\u0105za\u0107 dialog z artystami, zach\u0119ci\u0107 amator\u00f3w do wsp\u00f3lnego muzykowania z cz\u0142onkami wybitnych zespo\u0142\u00f3w? Przede wszystkim jednak trzeba zrobi\u0107 rewolucj\u0119 w sposobie zarz\u0105dzania wielkimi instytucjami muzycznymi. Sko\u0144czy\u0107 z uk\u0142adaniem program\u00f3w wed\u0142ug sztywnych, mieszcza\u0144skich schemat\u00f3w. Wyj\u015b\u0107 poza ramy tradycyjnych sk\u0142ad\u00f3w: wpu\u015bci\u0107 na estrad\u0119 ansamble muzyki nowej i tradycyjnej, kameralist\u00f3w graj\u0105cych w niespodziewanych konfiguracjach. Stworzy\u0107 wsp\u00f3lnot\u0119 muzyk\u00f3w, kt\u00f3rych nadrz\u0119dnym celem nie b\u0119dzie inkasowanie honorari\u00f3w za kolejne koncerty, lecz kszta\u0142towanie indywidualnego oblicza zespo\u0142u, wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 w wytyczaniu linii programowej i profilowaniu dzia\u0142alno\u015bci ca\u0142ej instytucji.<\/p>\n<\/a><\/p>\n
\n\u0141atwiej wyla\u0107 dziecko z k\u0105piel\u0105, rozpu\u015bci\u0107 orkiestr\u0119 na cztery wiatry, ni\u017c da\u0107 muzykom autonomi\u0119 i nam\u00f3wi\u0107 ich do m\u0105drej wsp\u00f3\u0142pracy. Od grania w remizie stra\u017cackiej jeszcze nikomu korona nie spad\u0142a. A w dniu, kiedy si\u0119 przekonamy, \u017ce nie ma ju\u017c komu zagra\u0107 Beethovena, Mahlera i Szostakowicza, spadnie nam wszystko: pocz\u0105wszy od nastroju, sko\u0144czywszy na produkcie krajowym brutto.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"