{"id":6396,"date":"2022-02-04T12:59:37","date_gmt":"2022-02-04T11:59:37","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6396"},"modified":"2022-02-04T12:59:37","modified_gmt":"2022-02-04T11:59:37","slug":"sztuka-nasladowania","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6396","title":{"rendered":"Sztuka na\u015bladowania"},"content":{"rendered":"

Zaczyna si\u0119 weekend, Upi\u00f3r zn\u00f3w rusza w \u015bwiat, ale nie zostawi Czytelnik\u00f3w z pustymi r\u0119kami. Oto kr\u00f3tki esej na marginesie koncertu NOSPR 6 czerwca ubieg\u0142ego roku. Orkiestra Gospodarzy wyst\u0105pi\u0142a przed widowni\u0105 zape\u0142nion\u0105 w po\u0142owie, parti\u0119 klarnetu w utworze Rossiniego wykona\u0142 Andrzej Ciepli\u0144ski, ca\u0142o\u015b\u0107 poprowadzi\u0142 Yaron Traub.<\/p>\n

***<\/p>\n

Podobno oryginalno\u015b\u0107 to nic wi\u0119cej, jak niewykryty plagiat. Co\u015b musi by\u0107 na rzeczy, skoro t\u0119 z\u0142ot\u0105 my\u015bl przypisywano co najmniej kilkunastu autorom, od Woltera pocz\u0105wszy, sko\u0144czywszy na Ralphie Inge\u2019u, \u201epos\u0119pnym dziekanie\u201d londy\u0144skiej katedry \u015bw. Paw\u0142a. Literaturoznawcy wci\u0105\u017c nie potrafi\u0105 rozstrzygn\u0105\u0107, kt\u00f3re z nowo\u017cytnych uj\u0119\u0107 mitu o Edypie nawi\u0105zuj\u0105 do Sofoklesa, kt\u00f3re za\u015b do Seneki M\u0142odszego. Sam Seneka ubolewa\u0142 p\u00f3\u0142\u017cartem, \u017ce urodzi\u0142 si\u0119 zbyt p\u00f3\u017ano: gdyby przyszed\u0142 na \u015bwiat wcze\u015bniej, potomni zrzynaliby z niego, a nie na odwr\u00f3t. Les\u0142aw \u0141ukaszewicz, galicyjski historyk i wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Ludu, w Pami\u0119tniku naukowym <\/em>z 1837 roku z\u017cyma\u0142 si\u0119 na francuskich dramatopisarzy: \u201eNic nie dowodzi wi\u0119kszego wyniszczenia i niep\u0142odno\u015bci, jak owa ch\u0119tka, wsp\u00f3lna we wszystkich epokach przesyconych u\u017cyciem, ubiegania si\u0119 za nowo\u015bci\u0105 drog\u0105 na\u015bladownictwa i roszczenia sobie prawa do oryginalno\u015bci, nie umiej\u0105c, jak tylko kopiowa\u0107 i t\u0142umaczy\u0107. Ani aktorowie, ani dyrektorowie dla odrodzenia sceny francuskiej w tych ostatnich czasach nie mieli tej uwagi, aby wgl\u0105dn\u0105\u0107 w obyczaje tegoczesne, w wyobra\u017cenia Francji i ca\u0142\u0105 tera\u017aniejszo\u015b\u0107; daleko wygodniej im by\u0142o kopiowa\u0107 sceny z Szekspira, przyswaja\u0107 kawa\u0142ki z Szyllera, lub pomys\u0142y z Goethego\u201d. I do dzi\u015b nie wiadomo, ile w tym w\u0142asnej refleksji \u0141ukaszewicza, ile za\u015b zapo\u017cycze\u0144 z t\u0119\u017cszych umys\u0142\u00f3w epoki.<\/p>\n

Nie inaczej jest z muzyk\u0105. Ostro\u017cniejsi badacze wstrzymuj\u0105 si\u0119 przed ostatecznym rozstrzygni\u0119ciem, czy Introdukcja i temat z wariacjami <\/em>\u2013 jedno z najbardziej popisowych dzie\u0142 w repertuarze klarnetowym \u2013 w og\u00f3le wysz\u0142a spod pi\u00f3ra Rossiniego. Autorstwo jego wcze\u015bniejszych, m\u0142odzie\u0144czych wariacji z 1809 roku (na klarnet i ma\u0142\u0105 orkiestr\u0119) nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, cho\u0107by dlatego, \u017ce ukaza\u0142y si\u0119 drukiem jeszcze za \u017cycia kompozytora. Introduzione, tema e variazioni <\/em>czeka\u0142y na publikacj\u0119 a\u017c do roku 1968, cho\u0107 i to nie jest pewne: niewykluczone, \u017ce muzykologom po prostu umkn\u0119\u0142o jakie\u015b XIX-wieczne wydanie. Jakkolwiek b\u0105d\u017a, utw\u00f3r powsta\u0142 nie wcze\u015bniej ni\u017c w 1819 roku, nawi\u0105zuje bowiem do arii z dw\u00f3ch oper Rossiniego: Moj\u017cesza w Egipcie<\/em>, wystawionego w neapolita\u0144skim Teatro San Carlo w 1818 roku, oraz Dziewicy z jeziora, <\/em>kt\u00f3ra mia\u0142a swoj\u0105 prapremier\u0119 w tym samym miejscu, ale dopiero w pa\u017adzierniku roku 1819. Albo Rossini uciek\u0142 si\u0119 do powszechnej w epoce metody recyklingu w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci, albo kto\u015b inny wykorzysta\u0142 jego inwencj\u0119, po mistrzowsku przek\u0142adaj\u0105c na mo\u017cliwo\u015bci klarnetu istot\u0119 w\u0142oskiego belcanta, w kt\u00f3rym na pierwszym miejscu sta\u0142y elegancja frazy, p\u0142ynno\u015b\u0107 prowadzenia melodii oraz gi\u0119tko\u015b\u0107 i ruchliwo\u015b\u0107 ludzkiego g\u0142osu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Felix Henri Giacomotti, portret m\u0142odego Bizeta, pocz\u0105tek lat 60. XIX wieku. Muzeum Carnavalet w Pary\u017cu.<\/p>\n

Prac\u0119 nad Symfoni\u0105 C-dur <\/em>Bizet rozpocz\u0105\u0142 cztery dni po swoich siedemnastych urodzinach, uko\u0144czy\u0142 za\u015b niespe\u0142na miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej, w ostatnich dniach listopada 1855 roku. Musia\u0142 si\u0119 \u015bpieszy\u0107, bo wiele wskazuje, \u017ce napisa\u0142 j\u0105 w ramach domowego zadania z kompozycji, podczas studi\u00f3w u Gounoda w Konserwatorium Paryskim. Bizet nie d\u0105\u017cy\u0142 ani do prawykonania, ani do publikacji utworu. Ani s\u0142owem nie zaj\u0105kn\u0105\u0142 si\u0119 o nim w korespondencji, cho\u0107 nie raz i nie dwa zwierza\u0142 si\u0119 z m\u0105k tw\u00f3rczych, jakich do\u015bwiadcza\u0142 przez jedena\u015bcie lat komponowania i rewidowania materia\u0142u do kolejnej symfonii Roma<\/em>, zaprezentowanej w wersji ostatecznej dopiero po jego \u015bmierci. O istnieniu Symfonii C-dur <\/em>wiedzia\u0142a chyba tylko Genevi\u00e8ve Hal\u00e9vy, wdowa po Bizecie, kt\u00f3ra wkr\u00f3tce po I wojnie \u015bwiatowej przekaza\u0142a partytur\u0119 na r\u0119ce Reynaldo Hahna, jednego z ostatnich uczni\u00f3w Gounoda. Hahn zlekcewa\u017cy\u0142 r\u0119kopis i odda\u0142 go do biblioteki Konserwatorium. Symfonia wydosta\u0142a si\u0119 z mroku dopiero w po\u0142owie lat trzydziestych, dzi\u0119ki dw\u00f3m muzykologom i biografom Bizeta, kt\u00f3rzy zainteresowali ni\u0105 austriackiego dyrygenta Felixa Weingartnera. Sp\u00f3\u017anione prawykonanie odby\u0142o si\u0119 w Bazylei, 26 lutego 1935 roku.<\/p>\n

Utw\u00f3r z miejsca okrzykni\u0119to m\u0142odzie\u0144czym arcydzie\u0142em i zacz\u0119to snu\u0107 domys\u0142y, czemu Bizet nie chcia\u0142 si\u0119 do niego przyzna\u0107. Najbardziej prawdopodobna zdaje si\u0119 hipoteza, \u017ce klasyczna, czterocz\u0119\u015bciowa symfonia nie znalaz\u0142aby uznania w\u015br\u00f3d \u00f3wczesnych paryskich s\u0142uchaczy, dla kt\u00f3rych prawdziw\u0105 miar\u0105 kompozytorskiego talentu by\u0142a umiej\u0119tno\u015b\u0107 poradzenia sobie z form\u0105 operow\u0105. S\u0105 jednak i tacy, kt\u00f3rych zdaniem Bizet zbyt gorliwie stara\u0142 si\u0119 przypodoba\u0107 swemu mistrzowi \u2013 jak bowiem inaczej wyt\u0142umaczy\u0107 \u0142udz\u0105ce podobie\u0144stwo stylu, melodii, rozwi\u0105za\u0144 harmonicznych i og\u00f3lnego kolorytu orkiestrowego Symfonii C-dur <\/em>do powsta\u0142ej w tym samym roku I Symfonii <\/em>Gounoda? Je\u015bli nawet, szacowny profesor poczyta\u0142 sobie za tytu\u0142 do chwa\u0142y, \u017ce jego dzie\u0142o znalaz\u0142o tak zr\u0119cznego na\u015bladowc\u0119 w nastoletnim studencie z jego klasy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

R\u0119kopis Wariacji B-dur <\/em>w wersji na dwa fortepiany. Ze zbior\u00f3w muzycznych Wiener Stadt- & Landesbibliothek<\/p>\n

Ziarno Brahmsowskich Wariacji B-dur <\/em>zosta\u0142o posiane w 1870 roku, kiedy Carl Ferdinand Pohl \u2013 kompozytor, bibliotekarz Gesellschaft der Musikfreunde w Wiedniu i biograf klasyk\u00f3w wiede\u0144skich \u2013 trafi\u0142 na nieznany r\u0119kopis sze\u015bciu partit na instrumenty d\u0119te i uzna\u0142 je za dzie\u0142o Haydna. Dumny ze swego odkrycia, podzieli\u0142 si\u0119 nim z Brahmsem, kt\u00f3ry natychmiast zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na prost\u0105, eleganck\u0105 melodi\u0119 z Partity b-moll<\/em>, oznaczon\u0105 w partyturze jako \u201echora\u0142 \u015bw. Antoniego\u201d. Zanotowa\u0142 j\u0105 w swoim kajecie i powr\u00f3ci\u0142 do niej trzy lata p\u00f3\u017aniej, komponuj\u0105c na jej podstawie cykl o\u015bmiu wariacji z fina\u0142em \u2013 w dw\u00f3ch r\u00f3wnoleg\u0142ych wersjach, na dwa fortepiany, oznaczonej dzi\u015b numerem opusowym 56b, oraz uko\u0144czonej kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej wersji na orkiestr\u0119 op. 56a. Wersj\u0119 fortepianow\u0105 Brahms grywa\u0142 cz\u0119sto z Clar\u0105 Schumann, premier\u0119 orkiestrowej \u2013 w wykonaniu Filharmonik\u00f3w Wiede\u0144skich \u2013 poprowadzi\u0142 osobi\u015bcie 2 listopada 1873 roku.<\/p>\n

Wariacje na temat Haydna <\/em>przesz\u0142y do historii jako pierwsze w pe\u0142ni dojrza\u0142e dzie\u0142o symfoniczne Brahmsa, niezwyk\u0142y w tamtej epoce popis kontrapunktu, mistrzowski uk\u0142on w stron\u0119 wielkiego klasyka. Dopiero w XX wieku wysz\u0142o na jaw, \u017ce odkryte przez Pohla partity nie s\u0105 dzie\u0142em Haydna, a melodia, kt\u00f3r\u0105 Brahms wybra\u0142 na temat do dalszych przekszta\u0142ce\u0144, jest tradycyjn\u0105 pie\u015bni\u0105 p\u0105tnicz\u0105, powsta\u0142\u0105 w czasach nawet dla Haydna zamierzch\u0142ych.<\/p>\n

W Introdukcji i temacie z wariacjami <\/em>Rossini skopiowa\u0142 samego siebie b\u0105d\u017a kto inny skopiowa\u0142 Rossiniego, by udowodni\u0107, \u017ce klarnet \u015bpiewa czasem bardziej przejmuj\u0105co ni\u017c cz\u0142owiek. M\u0142odzie\u0144cza symfonia Bizeta chwilami przypomina pastisz Symfonii D-dur <\/em>Gounoda, a jako\u015b bardziej chwyta za serce. Brahms chcia\u0142 z\u0142o\u017cy\u0107 ho\u0142d Papie Haydnowi, a niechc\u0105cy prze\u015bcign\u0105\u0142 Bacha. Prawdziwej oryginalno\u015bci nie zaszkodzi nawet wykryty plagiat.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zaczyna si\u0119 weekend, Upi\u00f3r zn\u00f3w rusza w \u015bwiat, ale nie zostawi Czytelnik\u00f3w z pustymi r\u0119kami. Oto kr\u00f3tki esej na marginesie koncertu NOSPR 6 czerwca ubieg\u0142ego roku. Orkiestra Gospodarzy wyst\u0105pi\u0142a przed widowni\u0105 zape\u0142nion\u0105 w po\u0142owie, parti\u0119 klarnetu w utworze Rossiniego wykona\u0142 Andrzej Ciepli\u0144ski, ca\u0142o\u015b\u0107 poprowadzi\u0142 Yaron Traub. *** Podobno oryginalno\u015b\u0107 to nic wi\u0119cej, jak niewykryty plagiat. … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6396","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6396","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6396"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6396\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6399,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6396\/revisions\/6399"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6396"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6396"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6396"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}