{"id":6416,"date":"2022-02-13T16:08:28","date_gmt":"2022-02-13T15:08:28","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6416"},"modified":"2022-02-13T16:13:26","modified_gmt":"2022-02-13T15:13:26","slug":"potyczki-z-konwencja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6416","title":{"rendered":"Potyczki z konwencj\u0105"},"content":{"rendered":"

Ju\u017c wkr\u00f3tce recenzje z prawdziwych przedstawie\u0144 operowych w Warszawie, Brnie i Berlinie, a tymczasem \u017cegnamy si\u0119 ostatecznie z minionym sezonem w NOSPR. Oto esej na marginesie wieczoru, kt\u00f3ry tak\u017ce mia\u0142 wiele wsp\u00f3lnego z oper\u0105. Na koncercie fina\u0142owym 16 czerwca ubieg\u0142ego roku orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142 Lawrence Foster, w estradowym wykonaniu III aktu Rigoletta <\/em>wyst\u0105pili Aleksandra Kubas-Kruk (Gilda), Mirouslava Yordanova (Maddalena), Tadeusz Szlenkier (Ksi\u0105\u017c\u0119 Mantui), Lester Lynch (partia tytu\u0142owa) oraz Karol Skwara (Sparafucile).<\/p>\n

***<\/p>\n

Przyrodnicy ju\u017c w XIX wieku pr\u00f3bowali ocali\u0107 zszargan\u0105 opini\u0119 sroki. T\u0142umaczyli, \u017ce krukowate \u201ekradn\u0105\u201d i ukrywaj\u0105 po k\u0105tach nie tyle b\u0142yskotki, ile przedmioty, kt\u00f3re w jakikolwiek spos\u00f3b odcinaj\u0105 si\u0119 od t\u0142a. Mo\u017ce z ciekawo\u015bci, mo\u017ce w ramach \u0107wiczenia pami\u0119ci, \u017ceby nauczy\u0107 si\u0119 zbiera\u0107 prawdziwe zapasy: odk\u0142adane na p\u00f3\u017aniej kawa\u0142ki zdobyczy, kt\u00f3re sroka potrafi schowa\u0107 do wydziobanego do\u0142ka, starannie przykry\u0107 ziemi\u0105 i mchem, a czasem nawet przyniesionymi sk\u0105din\u0105d li\u015b\u0107mi i ga\u0142\u0105zkami. Pionier etologii Oskar Heinroth przekonywa\u0142, \u017ce gdyby ptak wypatrzy\u0142 kawa\u0142ek torfu w skrzyni pe\u0142nej klejnot\u00f3w, z pewno\u015bci\u0105 porwa\u0142by czarn\u0105 bry\u0142k\u0119, a skarb zostawi\u0142 w spokoju. Kilka lat temu obserwacje niemieckiego zoologa potwierdzili \u2013 przynajmniej cz\u0119\u015bciowo \u2013 badacze z Uniwersytetu w Exeter. W\u015br\u00f3d ulubionych przez sroki orzech\u00f3w porozrzucali \u015brubki, pier\u015bcionki i przedmioty malowane jaskrawymi farbami. Sroki tylko przez chwil\u0119 okazywa\u0142y zainteresowanie nietypowymi obiektami, po czym spokojnie przyst\u0119powa\u0142y do uczty.<\/p>\n

S\u0142u\u017c\u0105ce z ubogich dom\u00f3w od wiek\u00f3w pada\u0142y ofiar\u0105 podejrze\u0144 o kradzie\u017c w domach swoich pa\u0144stwa. W epoce Rossiniego g\u0142o\u015bno by\u0142o o dziewczynie z podparyskiego miasteczka Palaiseau, kt\u00f3r\u0105 skazano na \u015bmier\u0107 za przyw\u0142aszczenie kilku sreber z serwisu sto\u0142owego. Ju\u017c po egzekucji zaginione przedmioty odnaleziono w gnie\u017adzie sroki. \u017beby zado\u015b\u0107uczyni\u0107 krzywdzie s\u0142u\u017c\u0105cej, gmina uchwali\u0142a fundusz na doroczn\u0105 msz\u0119 za spok\u00f3j jej duszy, zwan\u0105 odt\u0105d przez mieszka\u0144c\u00f3w messe de pie<\/em>, czyli srocz\u0105 msz\u0105. Ta smutna historia pos\u0142u\u017cy\u0142a za kanw\u0119 dramatu Jean-Marie-Th\u00e9odore\u2019a Badouina d\u2019Aubigny\u2019ego i Louis-Charlesa Caigneza Sroka z\u0142odziejka, <\/em>wystawionego z sukcesem w Pary\u017cu w roku 1815.<\/p>\n

Obydwa stereotypy \u2013 kradn\u0105cego b\u0142yskotki ptaka i niewinnie oskar\u017canej s\u0142u\u017c\u0105cej \u2013 w\u0142oski librecista Giovanni Gherardini uzupe\u0142ni\u0142 kolejnym schematem my\u015blowym, pasuj\u0105cym jak ula\u0142 do modnej w\u00f3wczas konwencji opery semiseria: wpl\u00f3t\u0142 w akcj\u0119 dramatu elementy komiczne i okrasi\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwym zako\u0144czeniem. Rzecz od pocz\u0105tku mia\u0142a trafi\u0107 na scen\u0119 mediola\u0144skiej La Scali. Napisanie muzyki do Sroki z\u0142odziejki <\/em>zlecono Ferdinandowi Paerowi, kompozytorowi starszemu od Rossiniego o ca\u0142e pokolenie, cenionemu nie tylko we W\u0142oszech za bogat\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 operow\u0105 i oratoryjn\u0105. Paer z niejasnych przyczyn zerwa\u0142 umow\u0119 niespe\u0142na trzy miesi\u0105ce przed premier\u0105, planowan\u0105 na koniec maja 1817 roku. Zdesperowana dyrekcja teatru w ostatniej chwili pozyska\u0142a do przedsi\u0119wzi\u0119cia 25-letniego Rossiniego, kt\u00f3rego Kopciuszek <\/em>zacz\u0105\u0142 niedawno \u015bwi\u0119ci\u0107 triumfy w Rzymie. M\u0142ody Gioacchino i tak skomponowa\u0142 oper\u0119 w zawrotnym tempie, z uwertur\u0105 jednak nie zd\u0105\u017cy\u0142. Wie\u015b\u0107 niesie, \u017ce dyrygent Alessandro Rolla zamkn\u0105\u0142 go na poddaszu La Scali, w towarzystwie czterech stra\u017cnik\u00f3w, kt\u00f3rzy niemal do momentu podniesienia kurtyny wyrzucali kopi\u015bcie przez okno kolejne gotowe karty. Premiera okaza\u0142a si\u0119 jednym z najwi\u0119kszych wydarze\u0144 sezonu \u2013 tak\u017ce za spraw\u0105 \u017cywio\u0142owej, roziskrzonej barwami uwertury, z pami\u0119tnym, majestatycznym tremolo werbli przed pierwszym wej\u015bciem orkiestry.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Kolorowana akwatinta Angela Biasioliego wed\u0142ug szkicu Alessandra Sanquirico, tw\u00f3rcy scenografii do premierowego przedstawienia Sroki z\u0142odziejki<\/em>, 1817. Ze zbior\u00f3w Francuskiej Biblioteki Narodowej<\/p>\n

Ta uwielbiana przez s\u0142uchaczy i dyrygent\u00f3w pere\u0142ka od lat uchodzi za najlepsz\u0105 Rossiniowsk\u0105 uwertur\u0119 \u2013 rzecz jasna, je\u015bli nie liczy\u0107 wst\u0119pu do Wilhelma Tella<\/em>, ostatniej opery w dorobku kompozytora, najprawdziwszej grand op\u00e9ra<\/em> w stylu francuskim, gdzie nacisk pada na s\u0142owo, nie za\u015b na jego kunsztown\u0105 opraw\u0119 muzyczn\u0105; dzie\u0142a na wskro\u015b oryginalnego, pe\u0142nego wyszukanych symboli, kt\u00f3rego przes\u0142anie polityczne okaza\u0142o si\u0119 a\u017c nadto czytelne ju\u017c w chwili premiery, 3 sierpnia 1829 roku w Pary\u017cu, na d\u0142ugie lata zamykaj\u0105c mu dost\u0119p do w\u0142oskich teatr\u00f3w operowych.<\/p>\n

Hector Berlioz, kt\u00f3ry nigdy nie zdo\u0142a\u0142 si\u0119 przekona\u0107 do kunsztu Rossiniego, uwertur\u0119 poprzedzaj\u0105c\u0105 Tella <\/em>nazwa\u0142 z\u0142o\u015bliwie \u201esymfoni\u0105 w czterech cz\u0119\u015bciach\u201d. Kilkunastominutowy utw\u00f3r pod wzgl\u0119dem formalnym nie ma jednak nic wsp\u00f3lnego z symfoni\u0105. Celniej by\u0142oby go nazwa\u0107 muzyczn\u0105 scenk\u0105 rodzajow\u0105 z \u017cycia Alp Szwajcarskich, pocz\u0105wszy od niezwyk\u0142ego preludium, odmalowuj\u0105cego \u015bwit w g\u00f3rach brzmieniem wiolonczel i kontrabas\u00f3w, poprzez \u017cywio\u0142owy obraz burzy i melodyjny zew zwo\u0142uj\u0105cych trzody rog\u00f3w pasterskich, a\u017c po s\u0142ynne Allegro vivace<\/em>, symbol alpejskiej rewolty, popularny przede wszystkim za spraw\u0105 autor\u00f3w ilustracji muzycznych do kresk\u00f3wek i film\u00f3w z Dzikiego Zachodu, kt\u00f3rzy skojarzyli nieub\u0142agane moto perpetuo <\/em>tej cz\u0119\u015bci z t\u0119tentem cwa\u0142uj\u0105cych koni. Kr\u0105\u017cy\u0142 nawet dowcip, \u017ce intelektualista to cz\u0142owiek, kt\u00f3remu uwertura do Wilhelma Tella<\/em> nie przywo\u0142uje przed oczy sylwetki samotnego je\u017ad\u017aca znik\u0105d.<\/p>\n

Pomi\u0119dzy dwiema bez w\u0105tpienia dojrza\u0142ymi uwerturami w Katowicach zabrzmia\u0142a Sonata a quattro Es-dur<\/em>, pi\u0105ta z sze\u015bciu skomponowanych przez 12-letniego Rossiniego podczas pobytu w Rawennie, w domu zapalonego kontrabasisty Agostiniego Triossiego. Te wdzi\u0119czne i ambitne, cho\u0107 miejscami jeszcze niewprawne juwenilia kryj\u0105 ju\u017c w sobie zapowied\u017a talentu, kt\u00f3ry za kilkana\u015bcie lat ujawni si\u0119 z ca\u0142\u0105 moc\u0105 w Tankredzie, Otellu <\/em>i Kopciuszku<\/em>. Dopiero jednak wspomniana ju\u017c Sroka z\u0142odziejka <\/em>wyznaczy nowy prze\u0142om w karierze kompozytorskiej Rossiniego: w przeciwie\u0144stwie do poprzednich oper b\u0119dzie to opowie\u015b\u0107 o ludziach zwyk\u0142ych, toruj\u0105ca drog\u0119 mi\u0119dzy innymi p\u00f3\u017aniejszej o dziesi\u0119ciolecia trilogia popolare<\/em> \u2013 trzem arcydzie\u0142om Verdiego, kt\u00f3re spo\u015br\u00f3d wszystkich jego dzie\u0142 najg\u0142\u0119biej trafi\u0142y do serc XIX-wiecznej publiczno\u015bci.<\/p>\n

Pierwszym ogniwem tej nieformalnej triady, do kt\u00f3rej zalicza si\u0119 tak\u017ce Trubadura <\/em>i Traviat\u0119<\/em>, by\u0142 Rigoletto <\/em>z librettem Francesca Marii Piavego, na motywach s\u0142ynnego dramatu Victora Hugo Kr\u00f3l si\u0119 bawi<\/em>, wystawiony w weneckim Teatro La Fenice 11 marca 1851 roku. Z trzyaktowej opowie\u015bci o powszechnie znienawidzonym, garbatym b\u0142a\u017anie ksi\u0119cia Mantui, kt\u00f3ry podejmie nieudan\u0105 pr\u00f3b\u0119 uchronienia swej c\u00f3rki Gildy przed ha\u0144b\u0105 i zepsuciem, us\u0142yszeli\u015bmy akt trzeci i ostatni \u2013 kulminacj\u0119 m\u015bciwej intrygi Rigoletta, kt\u00f3ra ostatecznie doprowadzi do \u015bmierci ukochanej jedynaczki.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Roberto Focosi, ilustracja na stronie tytu\u0142owej wyci\u0105gu fortepianowego\u00a0Rigoletta<\/em> z 1852 roku, przedstawiaj\u0105ca scen\u0119 z kwartetu \u201eBella figlia dell\u2019 amore\u201d. Ze zbior\u00f3w Harvard Library<\/p>\n

Verdi postanowi\u0142 uzyska\u0107 g\u0142\u0119bi\u0119 psychologiczn\u0105 postaci \u015brodkami czysto muzycznymi, zrywaj\u0105c z dotychczasow\u0105 przewidywalno\u015bci\u0105 operowych charakter\u00f3w. Rigoletto \u2013 odra\u017caj\u0105co brzydki, czyli zgodnie z \u00f3wczesn\u0105 konwencj\u0105 \u201ez\u0142y\u201d, \u015bpiewaj\u0105cy kojarzonym z g\u0142osami \u0142otr\u00f3w barytonem \u2013 w najmniej spodziewanym momencie mia\u0142 wzruszy\u0107 widowni\u0119 do \u0142ez. Mi\u0119dzy innymi dlatego Verdi od pocz\u0105tku poprowadzi\u0142 jego parti\u0119 w stylu deklamacyjnym, u\u0142atwiaj\u0105cym podkre\u015blenie tragicznego p\u0119kni\u0119cia w mrocznej duszy b\u0142azna. Z\u0142owrogi wdzi\u0119k i perfidia ksi\u0119cia Mantui przebijaj\u0105 spod z\u0142udnej miodop\u0142ynno\u015bci jego konwencjonalnych arii, jakby \u017cywcem wyj\u0119tych z dawnego \u015bwiata bel canto<\/em>. \u015apiew Gildy stopniowo ewoluuje: od staro\u015bwieckiej wirtuozerii w mi\u0142osnych westchnieniach naiwnej dziewczyny, a\u017c po dramatyczn\u0105 bezpo\u015brednio\u015b\u0107 w wypowiedziach zrozpaczonej kobiety, kt\u00f3ra podejmie decyzj\u0119, by po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 za ukochanego.<\/p>\n

Przewrotna gra Verdiego z operow\u0105 konwencj\u0105 osi\u0105ga apogeum w s\u0142ynnym kwartecie \u201eBella figlia dell\u2019 amore\u201d, w kt\u00f3rym czworo protagonist\u00f3w \u2013 ksi\u0105\u017c\u0119 Mantui, jego nowa kochanka Maddalena, zdradzona Gilda i Rigoletto \u2013 \u015bpiewaj\u0105 razem, ale ka\u017cde z osobna. Liryzm partii tenorowej \u015bciera si\u0119 z szorstko\u015bci\u0105 deklamacyjnej partii barytonu, radosny bana\u0142 altowego \u015bpiewu Maddaleny z canto spezzato <\/em>Gildy: urywanym sopranowym szlochem, w kt\u00f3rym rozpada si\u0119 serce dziewczyny i jej nadzieja na mi\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Stereotypy s\u0105 po to, \u017ceby je w arcydzie\u0142ach \u0142ama\u0107: bez wzgl\u0119du na to, czy chodzi o sroki z\u0142odziejki i nies\u0142usznie oskar\u017cane o kradzie\u017c ubogie s\u0142u\u017c\u0105ce, czy te\u017c o tragicznych, rozdartych wewn\u0119trznie intrygant\u00f3w i ich ukochane c\u00f3rki, kt\u00f3re zap\u0142ac\u0105 najwy\u017csz\u0105 cen\u0119 za pod\u0142o\u015b\u0107 tego \u015bwiata.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ju\u017c wkr\u00f3tce recenzje z prawdziwych przedstawie\u0144 operowych w Warszawie, Brnie i Berlinie, a tymczasem \u017cegnamy si\u0119 ostatecznie z minionym sezonem w NOSPR. Oto esej na marginesie wieczoru, kt\u00f3ry tak\u017ce mia\u0142 wiele wsp\u00f3lnego z oper\u0105. Na koncercie fina\u0142owym 16 czerwca ubieg\u0142ego roku orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142 Lawrence Foster, w estradowym wykonaniu III aktu Rigoletta wyst\u0105pili Aleksandra Kubas-Kruk … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6416","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6416","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6416"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6416\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6420,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6416\/revisions\/6420"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6416"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6416"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6416"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}