{"id":6436,"date":"2022-03-03T23:12:58","date_gmt":"2022-03-03T22:12:58","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6436"},"modified":"2022-03-17T22:35:53","modified_gmt":"2022-03-17T21:35:53","slug":"w-oku-cyklonu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6436","title":{"rendered":"W oku cyklonu"},"content":{"rendered":"

Kiedy niespe\u0142na dwa tygodnie temu lecia\u0142am okr\u0119\u017cn\u0105 drog\u0105 do Berlina, nad Europ\u0105 zbiera\u0142y si\u0119 ju\u017c czarne chmury wojny. Tamtego dnia ca\u0142a moja uwaga skupi\u0142a si\u0119 wszak\u017ce na orkanie Eunice i obawach, \u017ce wichura pokrzy\u017cuje moje recenzenckie plany. Na miejsce dotar\u0142am szcz\u0119\u015bliwie i przed wypraw\u0105 na pierwszy spektakl zd\u0105\u017cy\u0142am si\u0119 jeszcze wda\u0107 w dyskusj\u0119 z berli\u0144skimi przyjaci\u00f3\u0142mi, podczas kt\u00f3rej snuli\u015bmy rozmaite prognozy \u2013 jak si\u0119 okaza\u0142o, wszystkie nietrafione \u2013 jak si\u0119 potocz\u0105 wypadki za nasz\u0105 wschodni\u0105 granic\u0105. Podsk\u00f3rny niepok\u00f3j narasta\u0142, na razie jednak mia\u0142am w perspektywie dwa przedstawienia Wagnerowskie w Deutsche Oper, kt\u00f3re w repertuarze teatru utrzymuj\u0105 si\u0119 ju\u017c od d\u0142u\u017cszego czasu, a z kt\u00f3rymi, jakim\u015b dziwnym zrz\u0105dzeniem losu, nie mia\u0142am okazji zapozna\u0107 si\u0119 wcze\u015bniej.<\/p>\n

Obydwa powsta\u0142y w do\u015b\u0107 szczeg\u00f3lnym momencie dziej\u00f3w tej sceny. Tannh\u00e4user <\/em>w re\u017cyserii Kirsten Harms wszed\u0142 na afisz w 2008 roku, mniej wi\u0119cej w \u015brodku jej kadencji na stanowisku dyrektor generalnej Opery \u2013 dwa lata po s\u0142ynnej aferze z zawieszeniem Idomenea<\/em> w inscenizacji Hansa Neuenfelsa, po sygna\u0142ach ze strony policji i Ministerstwa Spraw Wewn\u0119trznych, \u017ce dodany przez re\u017cysera epilog ze \u015bci\u0119tymi g\u0142owami Posejdona, Buddy, Chrystusa i Mahometa mo\u017ce si\u0119 przyczyni\u0107 do powa\u017cnych niepokoj\u00f3w w mie\u015bcie. Bezprecedensowy akt autocenzury postawi\u0142 teatr w ogniu krytyki, wkr\u00f3tce jednak za\u017cegnanej pod wp\u0142ywem zmiany decyzji oraz wielu p\u00f3\u017aniejszych osi\u0105gni\u0119\u0107 mened\u017cerskich i artystycznych Harms. Za jej rz\u0105d\u00f3w wzros\u0142y zar\u00f3wno frekwencja, jak i dochody Deutsche Oper, kt\u00f3rej repertuar wzbogaci\u0142 si\u0119 o szereg muzycznych rarytas\u00f3w i dzie\u0142 kompozytor\u00f3w uciszonych przez histori\u0119. Po odej\u015bciu Harms scena wesz\u0142a w ponad roczny etap bezkr\u00f3lewia, w kt\u00f3rego ko\u0144cowej fazie, w kwietniu 2012 roku, nied\u0142ugo przed obj\u0119ciem dyrekcji przez Dietmara Schwarza, odby\u0142a si\u0119 premiera Lohengrina<\/em> w re\u017cyserii Kaspera Holtena, \u015bwie\u017co upieczonego szefa Royal Opera House w Londynie.<\/p>\n

W pierwszych sezonach egzystencji scenicznej znacznie przychylniejsze recenzje zebra\u0142 Tannh\u00e4user <\/em>w uj\u0119ciu Harms. Lohengrin <\/em>Holtena musia\u0142 si\u0119 zmierzy\u0107 z legend\u0105 uwielbianej przez berli\u0144czyk\u00f3w koncepcji G\u00f6tza Friedricha z 1990 roku \u2013 i w pierwszym starciu z ni\u0105 poleg\u0142. Pr\u00f3ba czasu okaza\u0142a si\u0119 jednak \u0142askawsza dla Lohengrina<\/em>, przedstawienia obarczonego pewnymi wadami, niemniej sp\u00f3jnego i zwracaj\u0105cego uwag\u0119 na niepokoj\u0105ce aspekty tej opowie\u015bci \u2013 by\u0107 mo\u017ce nies\u0142usznie lekcewa\u017cone przez wcze\u015bniejszych realizator\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Tannh\u00e4user<\/em> w DOB. Fot. Bettina St\u00f6\u00df<\/p>\n

Minimalistyczny i do\u015b\u0107 konwencjonalny Tannh\u00e4user <\/em>razi przede wszystkim brakiem osi spajaj\u0105cej narracj\u0119. Jedyny trop, kt\u00f3ry zdaje si\u0119 dok\u0105dkolwiek prowadzi\u0107 \u2013 sk\u0105din\u0105d w zgodzie z zamys\u0142em kompozytora \u2013 to po\u0142\u0105czenie w jedno, tak\u017ce w obsadzie, postaci Wenus i El\u017cbiety. W uj\u0119ciu Harms nic z tego jednak nie wynik\u0142o. Konflikt si\u0119 nie rozwi\u0105za\u0142, szala nie przechyli\u0142a si\u0119 na \u017cadn\u0105 stron\u0119 kobiecej natury, ba, nawet w finale pozosta\u0142o niejasne, z czyim obrazem w my\u015blach umiera Tannh\u00e4user i czy w og\u00f3le umiera \u2013 mo\u017ce tylko si\u0119 budzi z ci\u0105gu majak\u00f3w, prze\u015bladuj\u0105cych w r\u00f3wnej mierze protagonist\u0119, jak i publiczno\u015b\u0107. Ca\u0142a poezja teatru umyka po pierwszej scenie, w kt\u00f3rej zakuty w zbroj\u0119 statysta zanurza si\u0119 powoli w otch\u0142a\u0144 groty Wenus. Dalej s\u0105 ju\u017c tylko obrazy, niekiedy spektakularne (scenografia, \u015bwiat\u0142a i kostiumy Bernd Damovsky), ale ogl\u0119dnie rzecz ujmuj\u0105c, lu\u017ano powi\u0105zane z akcj\u0105, librettem i partytur\u0105. Dlaczego ch\u00f3r pielgrzym\u00f3w w I akcie sma\u017cy si\u0119 w piekle, otoczony zgraj\u0105 demon\u00f3w \u017cywcem wyj\u0119tych z ilustracji Gustave\u2019a Dor\u00e9 do Raju utraconego <\/em>Miltona? Dlaczego w III akcie wszyscy p\u0105tnicy wyl\u0105dowali w lazarecie, jakby pielgrzymka do Rzymu wyra\u017anie im zaszkodzi\u0142a? Dlaczego turniej \u015bpiewaczy w II akcie wygl\u0105da jak skrzy\u017cowanie Jabberwocky <\/em>Terry\u2019ego Gilliama z o\u017cywionymi miniaturami z Kodeksu Manesse? Nie oceniam samych pomys\u0142\u00f3w, kt\u00f3re z pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna by \u201eogra\u0107\u201d na scenie brawurowo \u2013 gdyby re\u017cyserka mia\u0142a cho\u0107 odrobin\u0119 poczucia humoru i dystansu wobec materii dzie\u0142a. Mam zreszt\u0105 wra\u017cenie, \u017ce przekonania do koncepcji Harms zabrak\u0142o te\u017c ekipie technicznej teatru, kt\u00f3ra ani nie zadba\u0142a, \u017ceby ci\u0105gane na k\u00f3\u0142kach atrapy koni nie zag\u0142usza\u0142y muzyki w scenie polowania, ani nie zainterweniowa\u0142a, gdy jeden z kilkudziesi\u0119ciu podwieszonych u nadscenia dmuchanych rycerzy zacz\u0105\u0142 si\u0119 ra\u017ano obraca\u0107 z prawa na lewo i z powrotem.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Tannh\u00e4user,\u00a0<\/em>scena z II aktu. Fot. Bettina St\u00f6\u00df<\/p>\n

Minimalizm Holtenowskiego Lohengrina <\/em>od pocz\u0105tku ma czemu\u015b s\u0142u\u017cy\u0107 i tym bardziej podkre\u015bla widowiskowo\u015b\u0107 kluczowych scen dramatu, mi\u0119dzy innymi pojawienia si\u0119 Rycerza \u0141ab\u0119dzia oraz jego p\u00f3\u017aniejszych za\u015blubin z Elz\u0105. To ponury, mroczny spektakl o wojnie \u2013 nie o wyprawie Henryka Ptasznika na W\u0119gr\u00f3w, tylko o wojnie per se<\/em>, zawsze takiej samej, zasugerowanej kostiumami i scenografi\u0105 Steffena Aarfinga, kt\u00f3re w r\u00f3wnej mierze odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do bajecznego \u015bredniowiecza, jak do wojny du\u0144skiej 1864 roku i wcze\u015bniejszych konflikt\u00f3w w p\u00f3\u0142nocnej Europie. To tak\u017ce spektakl o wojennej manipulacji, rozpaczliwym poszukiwaniu przyw\u00f3dcy, kt\u00f3rego zgn\u0119bieni ludzie witaj\u0105 z otwartymi ramionami: cho\u0107by by\u0142 przybyszem znik\u0105d, cho\u0107by stawia\u0142 absurdalne warunki i traktowa\u0142 instrumentalnie wszystkich, w\u0142\u0105cznie z czekaj\u0105c\u0105 na tajemniczego wybawiciela Elz\u0105 z Brabantu. Holten \u2013 zamiast udzieli\u0107 \u0142atwych odpowiedzi na pytania w tej kryminalnej zagadce z Godfrydem w tle \u2013 jeszcze bardziej spi\u0119trzy\u0142 tajemnice. Pozostawi\u0142 nas w niepewno\u015bci, czyj\u0105 ofiar\u0105 pad\u0142 brat Elzy i czy rzeczywi\u015bcie zmieni\u0142 si\u0119 w \u0142ab\u0119dzia. \u0141ab\u0119dziem-uzurpatorem jest sam Lohengrin, paraduj\u0105cy z przyprawionymi skrzyd\u0142ami, fa\u0142szywy zbawca archanio\u0142, kt\u00f3ry w opowie\u015bci o Graalu gor\u0105czkowo przewraca kartki, jakby do ostatniej chwili nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 zdecydowa\u0107, kt\u00f3r\u0105 wersj\u0105 wydarze\u0144 omami\u0107 naiwnych wyznawc\u00f3w. Jest w tym przedstawieniu kilka obraz\u00f3w pami\u0119tnych: \u201epolicyjny\u201d obrys zw\u0142ok, kt\u00f3ry od pierwszych scen sugeruje, \u017ce Godfryd nigdy ju\u017c nie powr\u00f3ci, ma\u0142\u017ce\u0144skie \u0142o\u017ce, kt\u00f3re oka\u017ce si\u0119 \u017ca\u0142obnym katafalkiem, niesplamione \u015bladami nocy po\u015blubnej prze\u015bcierad\u0142o, kt\u00f3re w III akcie okryje zw\u0142oki Telramunda. Zn\u00f3w nikt nie umrze w finale, ale tu\u017c przed zapadni\u0119ciem kurtyny ch\u00f3r zatrzyma Lohengrina, nie pozwoli mu odej\u015b\u0107 do mniemanego Monsalvat. Nie wiadomo, co stanie si\u0119 dalej \u2013 poza dobitn\u0105 sugesti\u0105, \u017ce machina wojenna toczy si\u0119 tym samym trybem od zarania dziej\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Lohengrin.<\/em> Fot. Bettina St\u00f6\u00df<\/p>\n

Jak na ironi\u0119, pod wzgl\u0119dem muzycznym obydwa spektakle stan\u0119\u0142y w kontra\u015bcie z koncepcj\u0105 sceniczn\u0105. Wstrz\u0105saj\u0105cy Lohengrin<\/em>, prowadzony ci\u0119\u017ck\u0105 r\u0119k\u0105 Donalda Runniclesa, wyzuty z energii, z kulminacjami pojawiaj\u0105cymi si\u0119 w najmniej spodziewanych momentach partytury, zawi\u00f3d\u0142 tak\u017ce pod wzgl\u0119dem wokalnym. Wyra\u017anie tego dnia niedysponowany David Butt Philip chyba zbyt wcze\u015bnie podszed\u0142 do partii tytu\u0142owej. Nie wystarczy mocny, urodziwy tenor o barytonowym odcieniu, \u017ceby odda\u0107 wielowarstwowy charakter postaci, przede wszystkim za\u015b m\u0105drze roz\u0142o\u017cy\u0107 si\u0142y na trzy zdradliwe akty tej opery. Obdarzona \u0142adnym sk\u0105din\u0105d sopranem Jennifer Davis (Elza) niemal przez ca\u0142y czas \u015bpiewa\u0142a pod d\u017awi\u0119kiem, Ain Anger dysponuje basem zbyt pospolitym i ubogim w alikwoty do roli Henryka, Ir\u00e9ne Theorin (Ortruda) za cz\u0119sto musia\u0142a pokrywa\u0107 mankamenty zm\u0119czonego g\u0142osu przesadzonym aktorstwem. Jedynym jasnym punktem obsady okaza\u0142 si\u0119 Jordan Shanahan w partii Telramunda \u2013 jego pe\u0142ny, zdrowy baryton w pe\u0142ni ud\u017awign\u0105\u0142 wymagania tej prawdziwie tragicznej roli: cz\u0142owieka gotowego na ka\u017cd\u0105 pod\u0142o\u015b\u0107 w obronie u\u015bwi\u0119conych tradycj\u0105 regu\u0142 przodk\u00f3w.<\/p>\n

Tymczasem blady, chwilami groteskowy teatralnie Tannh\u00e4user <\/em>porwa\u0142 publiczno\u015b\u0107 sam\u0105 muzyk\u0105, barwn\u0105, nami\u0119tn\u0105, t\u0119tni\u0105c\u0105 \u017cywym pulsem pod batut\u0105 m\u0142odego Australijczyka Nicholasa Cartera. Stephen Gould nie jest mo\u017ce \u015bpiewakiem porywaj\u0105cym si\u0142\u0105 wyrazu, niemniej parti\u0119 tytu\u0142ow\u0105 ma dopracowan\u0105 w najdrobniejszych szczeg\u00f3\u0142ach i wci\u0105\u017c potrafi przekaza\u0107 j\u0105 g\u0142osem pewnym, prowadzonym \u015bwiadomie i w ca\u0142kowitej zgodzie z intencjami tw\u00f3rcy. Camilla Nylund, dysponuj\u0105ca sopranem \u015bwietlistym i znakomicie postawionym, brawurowo wcieli\u0142a si\u0119 w podw\u00f3jn\u0105 rol\u0119 Wenus i El\u017cbiety. Markus Br\u00fcck, spadkobierca starej, dobrej niemieckiej szko\u0142y \u015bpiewu barytonowego, okaza\u0142 si\u0119 jednym z najlepszych Wolfram\u00f3w, jakich mia\u0142am okazj\u0119 s\u0142ysze\u0107 ostatnimi laty. S\u0142owa uznania nale\u017c\u0105 si\u0119 tak\u017ce Ante Jerkunicy, kt\u00f3rego ciep\u0142y, naznaczony leciutkim \u201egroszkiem\u201d bas tchn\u0105\u0142 mn\u00f3stwo czu\u0142o\u015bci i liryzmu w parti\u0119 landgrafa Hermanna.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Lohengrin<\/em>, scena z III aktu. Fot. Bettina St\u00f6\u00df<\/p>\n

A jednak to Lohengrin <\/em>zapad\u0142 mi w pami\u0119\u0107 po tej kr\u00f3tkiej, wych\u0142ostanej wiatrem i deszczem wizycie w Berlinie. Wraca\u0142am do Polski, by nacieszy\u0107 si\u0119 s\u0142o\u0144cem. Trzy dni p\u00f3\u017aniej zacz\u0119\u0142a si\u0119 wojna: taka sama jak u Holtena, kt\u00f3ry w jakim\u015b proroczym natchnieniu ujawni\u0142 jej mniej oczywiste mechanizmy w berli\u0144skim spektaklu. Ale chyba i on nie przewidzia\u0142, \u017ce w pierwszym dniu rosyjskiej inwazji na Ukrain\u0119 Lohengrin <\/em>wr\u00f3ci po stu latach nieobecno\u015bci na scen\u0119 Teatru Wielkiego w Moskwie. Obawiam si\u0119, \u017ce z mniej wieloznacznym przes\u0142aniem ni\u017c u Holtena. Tam jeszcze wierz\u0105 rycerzom znik\u0105d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy niespe\u0142na dwa tygodnie temu lecia\u0142am okr\u0119\u017cn\u0105 drog\u0105 do Berlina, nad Europ\u0105 zbiera\u0142y si\u0119 ju\u017c czarne chmury wojny. Tamtego dnia ca\u0142a moja uwaga skupi\u0142a si\u0119 wszak\u017ce na orkanie Eunice i obawach, \u017ce wichura pokrzy\u017cuje moje recenzenckie plany. Na miejsce dotar\u0142am szcz\u0119\u015bliwie i przed wypraw\u0105 na pierwszy spektakl zd\u0105\u017cy\u0142am si\u0119 jeszcze wda\u0107 w dyskusj\u0119 z berli\u0144skimi … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6436","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6436","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6436"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6436\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6468,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6436\/revisions\/6468"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6436"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6436"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6436"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}