{"id":6455,"date":"2022-03-14T22:57:01","date_gmt":"2022-03-14T21:57:01","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6455"},"modified":"2022-03-15T11:54:04","modified_gmt":"2022-03-15T10:54:04","slug":"zwiastuny-przelomu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6455","title":{"rendered":"Zwiastuny prze\u0142omu"},"content":{"rendered":"

W pi\u0105tek zmar\u0142 m\u00f3j mistrz Ludwik Erhardt. Wczoraj wspominali\u015bmy Go na antenie Dw\u00f3jki w dawnym redakcyjnym gronie, z Andrzejem Su\u0142kiem i Kacprem Miklaszewskim. Nie czuj\u0119 si\u0119 teraz na si\u0142ach spisywa\u0107 kolejnej komemoracji. W zamian zadedykuj\u0119 Panu Szefowi m\u00f3j kr\u00f3tki esej do programu koncertu, kt\u00f3ry i tak si\u0119 nie odby\u0142. Z Mahlerem bardziej po drodze by\u0142o innemu naszemu koledze, Bohdanowi Pociejowi. Ale Mozartowsk\u0105 Symfoni\u0105 g-moll <\/em>z pewno\u015bci\u0105 by Szef nie pogardzi\u0142.<\/p>\n

***<\/p>\n

Robert Schumann przekonywa\u0142, \u017ce Mozartowska Symfonia <\/em>\u00a0KV 550 emanuje \u201eklasycznie greck\u0105 lekko\u015bci\u0105 i wdzi\u0119kiem\u201d. Beethoven i Schubert nawi\u0105zali do niej w scherzach ze swoich pi\u0105tych symfonii. Donald Tovey, angielski pianista, kompozytor i pisarz muzyczny, autor sze\u015bciotomowych, wydanych w latach 30. ubieg\u0142ego wieku Essays on Musical Analysis<\/em>, dopatrzy\u0142 si\u0119 w Wielkiej <\/em>odniesie\u0144 do gatunku opera buffa. Jego rodak Stanley Sadie, redaktor sz\u00f3stego wydania Grove Dictionary of Music and Musicians<\/em>, uzna\u0142 jej fina\u0142 za najbardziej p\u0142omienn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 symfonii w ca\u0142ym dorobku Wolfganga Amadeusza. Charles Rosen, ameryka\u0144ski r\u00f3wie\u015bnik Sadiego, pisa\u0142 o tym samym finale w swym Stylu klasycznym<\/em>, \u017ce cho\u0107 rozpaczliwy i nami\u0119tny, pod pewnymi wzgl\u0119dami jest jednym z najprostszych i najbardziej rygorystycznych, jakie skomponowa\u0142 Mozart, \u017ce rytm w nim wspaniale p\u0119dzi, ale nie zaskakuje.<\/p>\n

Wszystkie trzy ostatnie symfonie Mozarta pilnie strzeg\u0105 swoich tajemnic i nie poddaj\u0105 si\u0119 \u0142atwej interpretacji. Powsta\u0142y w trudnym, a zarazem \u2013 paradoksalnie \u2013 niezwykle p\u0142odnym okresie tw\u00f3rczo\u015bci kompozytora. Tragedie rodzinne i perturbacje zawodowe trzydziestodwuletniego tw\u00f3rcy zacz\u0119\u0142y powoli splata\u0107 si\u0119 z k\u0142opotami natury finansowej. W czerwcu 1788 roku rodzina Mozart\u00f3w przenios\u0142a si\u0119 z mieszkania w centrum Wiednia do r\u00f3wnie kosztownego, za to obszerniejszego i po\u0142o\u017conego na spokojnych przedmie\u015bciach domu w Alsergrund. Zaledwie kilka tygodni po przeprowadzce zmar\u0142a ich p\u00f3\u0142roczna c\u00f3rka Theresia: trzecie z kolei dziecko po pierworodnym Raimundzie i urodzonym trzy lata p\u00f3\u017aniej Johannie, kt\u00f3remu nie uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107 niemowl\u0119ctwa. Konstancja ci\u0119\u017cko si\u0119 rozchorowa\u0142a, Wolfgang pono\u0107 by\u0142 bliski za\u0142amania nerwowego. A mimo to pracowa\u0142 jak szalony: 26 czerwca, na trzy dni przed \u015bmierci\u0105 Theresii, uko\u0144czy\u0142 Symfoni\u0119 Es-dur<\/em> KV 543. Miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej postawi\u0142 ostatni\u0105 kresk\u0119 taktow\u0105 na partyturze Symfonii g-moll <\/em>KV 550. Dwa nast\u0119pne tygodnie po\u015bwi\u0119ci\u0142 pracy nad Symfoni\u0105 C-dur, <\/em>nazwan\u0105 z czasem Jowiszow\u0105. <\/em>Wbrew sugestiom XIX-wiecznych pisarzy i muzykolog\u00f3w nie przeczuwa\u0142, \u017ce na tych kompozycjach zamknie si\u0119 jego dorobek symfoniczny. Pisa\u0142 w nadziei rych\u0142ego zarobku, bior\u0105c pod uwag\u0119 mo\u017cliwo\u015bci wykonawcze \u00f3wczesnych zespo\u0142\u00f3w, trzymaj\u0105c si\u0119 \u015bci\u015ble klasycznych regu\u0142 formy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Posesja Mozart\u00f3w w Alsergrund na planie Wiednia Josepha Daniela von Hubersa (1778)<\/p>\n

A jednak w przypadku Symfonii g-moll \u2013 <\/em>okre\u015blanej mianem \u201ewielkiej\u201d dla odr\u00f3\u017cnienia od powsta\u0142ej pi\u0119tna\u015bcie lat wcze\u015bniej Symfonii g-moll <\/em>KV 173 \u2013 stworzy\u0142 dzie\u0142o niezwykle oryginalne, zdumiewaj\u0105ce intensywno\u015bci\u0105 kontrast\u00f3w, nag\u0142ych przej\u015b\u0107 chromatycznych i modulacji. Warto przy tym zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce skumulowane w toku narracji nami\u0119tno\u015bci Mozart odda\u0142 jakby z dystansu, \u015brodkami kojarz\u0105cymi si\u0119 raczej z muzyk\u0105 kameraln\u0105: faktura skrajnych cz\u0119\u015bci jest niemal prze\u017aroczysta, pierwszy temat w pocz\u0105tkowym Molto allegro <\/em>wykluwa si\u0119 z niepokoj\u0105cego akompaniamentu niskich smyczk\u00f3w i alt\u00f3wek divisi<\/em>. Zakr\u00f3j ca\u0142o\u015bci jest jednak niew\u0105tpliwie symfoniczny \u2013 zbli\u017cona precyzja rozplanowania formy pojawi si\u0119 dopiero w p\u00f3\u017anych symfoniach Haydna i w muzyce Beethovena. Wielka <\/em>z pewno\u015bci\u0105 wywar\u0142a najwi\u0119kszy wp\u0142yw na tw\u00f3rc\u00f3w nadchodz\u0105cej epoki, cho\u0107 do dzi\u015b trudno rozs\u0105dzi\u0107, czy buzuj\u0105ca pod jej powierzchni\u0105 burza afekt\u00f3w bardziej \u015bwiadczy o nieroz\u0142\u0105cznym zwi\u0105zku klasycyzmu z barokiem, czy te\u017c o wznoszeniu podwalin pod now\u0105 estetyk\u0119 romantyzmu.<\/p>\n

W ka\u017cdym razie nikt ju\u017c nie doszukuje si\u0119 w tej symfonii obrazu \u00f3wczesnych trosk i zgryzot jej tw\u00f3rcy. Geniusz Mozarta si\u0119ga\u0142 znacznie dalej. \u0141\u0105czy\u0142 perspektyw\u0119 jednostki z tym, co uniwersalne; do\u015bwiadczenie doczesne z przeczuciem absolutu. Cz\u0119sto wi\u0105za\u0142 muzyk\u0119 ze s\u0142owem. Gdyby kompozytor do\u017cy\u0142 przynajmniej pi\u0119\u0107dziesi\u0105tki, by\u0107 mo\u017ce si\u0119gn\u0105\u0142by nie tylko po libretta Metastasia i Da Pontego, ale te\u017c po Des Knaben Wunderhorn<\/em> (Czarodziejski r\u00f3g ch\u0142opca<\/em>), <\/em>trzytomow\u0105 antologi\u0119 wyidealizowanych pie\u015bni ludowych, publikowan\u0105 w latach 1805-1808 przez Clemensa Brentano i Ludwiga Achima von Arnima, czo\u0142owych przedstawicieli tak zwanego romantyzmu heidelberskiego. Zbi\u00f3r piosnek mi\u0142osnych, \u017co\u0142nierskich i dzieci\u0119cych sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych ksi\u0105g XIX-wiecznego nacjonalizmu niemieckiego. W 1807 roku Goethe stwierdzi\u0142 p\u00f3\u0142\u017cartem, \u017ce Wunderhorn <\/em>powinien znale\u017a\u0107 si\u0119 w ka\u017cdym gospodarstwie \u2013 obok Pisma \u015awi\u0119tego i ksi\u0105\u017cki kucharskiej, a jeszcze lepiej na pulpicie fortepianu, \u017ceby do woli ubiera\u0107 teksty w melodie. Jego uwaga okaza\u0142a si\u0119 prorocza: z antologii Arnima i Brentano korzystali mi\u0119dzy innymi Weber i Loewe, Mendelssohn i Schumann, Brahms i Ryszard Strauss.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Rycina Philippa Ottona Rungego na stronie tytu\u0142owej II cz\u0119\u015bci Des Knaben Wunderhorn<\/em>, <\/em>Heidelberg, 1808<\/p>\n

Mahler zaczerpn\u0105\u0142 inspiracj\u0119 z Wunderhornu<\/em> ju\u017c w Pie\u015bniach w\u0119drownego czeladnika<\/em>, skomponowanych do tekst\u00f3w w\u0142asnych. Nad orygina\u0142em pochyli\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu lat 80. XIX wieku, tworz\u0105c kilkana\u015bcie utwor\u00f3w na g\u0142os z fortepianem, opublikowanych w trzech zeszytach w 1892 roku i zatytu\u0142owanych przez wydawc\u0119 Pie\u015bni i piosnki z m\u0142odo\u015bci<\/em>. Zach\u0119cony sukcesem, przyst\u0105pi\u0142 do pracy nad kolejnym zestawem, przygotowywanym od pocz\u0105tku w dw\u00f3ch wersjach: z fortepianem i z towarzyszeniem orkiestry. To w\u0142a\u015bnie ten zbi\u00f3r, opublikowany w 1899 roku pod tytu\u0142em Humoreski<\/em>, zyska\u0142 z czasem zwyczajow\u0105, cho\u0107 nieco myl\u0105c\u0105 nazw\u0119 Des Knaben Wunderhorn<\/em>.<\/p>\n

Znalaz\u0142o si\u0119 w nim ostatecznie dwana\u015bcie pie\u015bni, kt\u00f3re nie tworz\u0105 jednorodnego cyklu \u2013 cho\u0107 w wielu wykonaniach daje si\u0119 odczu\u0107 d\u0105\u017cenie do zespolenia ich w sp\u00f3jn\u0105 dramaturgicznie ca\u0142o\u015b\u0107, z podzia\u0142em na dwie role \u2013 m\u0119sk\u0105 i \u017ce\u0144sk\u0105 \u2013 w kilku utworach wchodz\u0105ce mi\u0119dzy sob\u0105 w dialog. Mo\u017cna uk\u0142ada\u0107 z nich r\u00f3\u017cne historie. Ba\u015bniow\u0105 Rheinlegendchen<\/em> (Re\u0144sk\u0105<\/em> powiastk\u0119<\/em>), pie\u015b\u0144 o pier\u015bcieniu wrzuconym niegdy\u015b w nurt Renu, kt\u00f3ry odnalaz\u0142 si\u0119 w brzuchu ryby podanej na kr\u00f3lewski st\u00f3\u0142, zestawi\u0107 z Das irdische Leben<\/em> (\u017byciem doczesnym<\/em>), przejmuj\u0105c\u0105 skarg\u0105 matki, kt\u00f3ra nie zd\u0105\u017cy\u0142a upiec chleba dla umieraj\u0105cego z g\u0142odu dziecka. Tragiczn\u0105 wymow\u0119 tej pie\u015bni z\u0142agodzi\u0107 ch\u0142opsk\u0105 serenad\u0105 pod oknem pi\u0119knej szynkareczki (Wer hat dies Liedlein erdacht?<\/em>), zabawnym sporem o wy\u017cszo\u015b\u0107 \u015bpiewu s\u0142owika nad zewem kuku\u0142ki (Lob des hohen Verstandes<\/em>) albo swawoln\u0105 sprzeczk\u0105 kochank\u00f3w (Verlorne M\u00fch\u2019<\/em>). Zamkn\u0105\u0107 opowie\u015b\u0107 smutn\u0105 pie\u015bni\u0105 \u017co\u0142nierza, pe\u0142nego obaw, czy uda mu si\u0119 ca\u0142o powr\u00f3ci\u0107 z wojny (Wo die sch\u00f6nen Trompeten blasen<\/em>) \u2013 albo ca\u0142kiem czym\u015b innym. Czarodziejski r\u00f3g ch\u0142opca<\/em> Mahlera \u2013 bez wzgl\u0119du na to, w jakim kszta\u0142cie przedstawi\u0107 go publiczno\u015bci \u2013 podobnie wie\u015bci prze\u0142om stuleci, jak wcze\u015bniej Symfonia g-moll <\/em>Mozarta. I te\u017c ma swoje sekrety. I tak samo opiera si\u0119 pr\u00f3bom jednoznacznej interpretacji.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W pi\u0105tek zmar\u0142 m\u00f3j mistrz Ludwik Erhardt. Wczoraj wspominali\u015bmy Go na antenie Dw\u00f3jki w dawnym redakcyjnym gronie, z Andrzejem Su\u0142kiem i Kacprem Miklaszewskim. Nie czuj\u0119 si\u0119 teraz na si\u0142ach spisywa\u0107 kolejnej komemoracji. W zamian zadedykuj\u0119 Panu Szefowi m\u00f3j kr\u00f3tki esej do programu koncertu, kt\u00f3ry i tak si\u0119 nie odby\u0142. Z Mahlerem bardziej po drodze by\u0142o … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-6455","format-standard","category-miscellanea"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6455","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6455"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6455\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6459,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6455\/revisions\/6459"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6455"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6455"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6455"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}