{"id":6473,"date":"2022-03-23T12:28:22","date_gmt":"2022-03-23T11:28:22","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6473"},"modified":"2022-03-23T12:28:22","modified_gmt":"2022-03-23T11:28:22","slug":"ucieczka-na-poludnie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6473","title":{"rendered":"Ucieczka na po\u0142udnie"},"content":{"rendered":"

Nied\u0142ugo uciekn\u0119 na p\u00f3\u0142noc i je\u015bli wszystko p\u00f3jdzie zgodnie z planem, podziel\u0119 si\u0119 z Pa\u0144stwem wra\u017ceniami. Tymczasem – dla chwili wytchnienia – przedstawiam kr\u00f3tki esej o dwojgu kompozytor\u00f3w, o kt\u00f3rych by\u0107 mo\u017ce nigdy Pa\u0144stwo nie s\u0142yszeli. A ich utwory mo\u017cna by\u0142o us\u0142ysze\u0107 19 listopada ubieg\u0142ego roku w siedzibie NOSPR. Orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142a Anu Tali.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u201eMoja niania \u015bpiewa\u0142a mi niegdy\u015b dziwne piosenki, kt\u00f3rych pochodzenia szuka\u0142em p\u00f3\u017aniej d\u0142ugo na ca\u0142ym \u015bwiecie\u201d \u2013 wspomina\u0142 pod koniec \u017cycia Ludomir Rogowski, kt\u00f3ry swego miejsca na Ziemi szuka\u0142 r\u00f3wnie d\u0142ugo, jak \u017ar\u00f3de\u0142 przy\u015bpiewek bia\u0142oruskiej piastunki. Urodzi\u0142 si\u0119 w kamienicy Pod Czarnym Or\u0142em, tu\u017c za Bram\u0105 Krakowsk\u0105 w Lublinie, u wylotu gwarnej ulicy, przy kt\u00f3rej t\u0142oczy\u0142y si\u0119 jatki mi\u0119sne i drewniane kramy \u017cydowskich sklepikarzy. Jego ojciec by\u0142 urz\u0119dnikiem celnym, umilaj\u0105cym sobie wolne chwile gr\u0105 na skrzypcach, najch\u0119tniej w duecie z \u017con\u0105, pann\u0105 z dobrego domu, kt\u00f3ra akompaniowa\u0142a m\u0119\u017cowi na fortepianie. Ma\u0142y Ludomir sam nauczy\u0142 si\u0119 czyta\u0107 nuty. Pierwsze pr\u00f3by kompozytorskie podj\u0105\u0142 w wieku lat siedmiu. Zako\u0144czywszy edukacj\u0119 og\u00f3ln\u0105 w miejscowym gimnazjum rosyjskim, wyjecha\u0142 na studia do Instytutu Muzycznego w Warszawie, gdzie kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy innymi u Noskowskiego, Statkowskiego i M\u0142ynarskiego. Dalsze poszukiwania swej artystycznej to\u017csamo\u015bci prowadzi\u0142 mi\u0119dzy innymi w Lipsku, kontynuuj\u0105c studia pod kierunkiem znakomitego dyrygenta Artura Nikischa i wybitnego teoretyka Hugo Riemanna. Stamt\u0105d rzuci\u0142o go do Monachium, gdzie obok pasji muzycznej zacz\u0105\u0142 te\u017c zg\u0142\u0119bia\u0107 swoje zainteresowania okultyzmem, parapsychologi\u0105 i filozofi\u0105 indyjsk\u0105. Po dw\u00f3ch latach sp\u0119dzonych w Rzymie wyl\u0105dowa\u0142 w Wilnie: za\u0142o\u017cy\u0142 pierwsz\u0105 w mie\u015bcie orkiestr\u0119 symfoniczn\u0105 i prowadzi\u0142 tamtejsz\u0105 szko\u0142\u0119 dla organist\u00f3w. W 1911 wybra\u0142 si\u0119 po raz pierwszy do Pary\u017ca \u2013 na nauki do Jana Reszkego, kt\u00f3ry po zako\u0144czeniu kariery scenicznej otworzy\u0142 w stolicy Francji w\u0142asn\u0105 szko\u0142\u0119 \u015bpiewu. Rok p\u00f3\u017aniej Rogowski obj\u0105\u0142 posad\u0119 dyrektora muzycznego w warszawskim Teatrze Nowoczesnym.<\/p>\n

Prawie ca\u0142\u0105 Wielk\u0105 Wojn\u0119 Rogowski zn\u00f3w sp\u0119dzi\u0142 w Pary\u017cu: borykaj\u0105c si\u0119 z trudno\u015bciami natury finansowej, kt\u00f3re pr\u00f3bowa\u0142 przezwyci\u0119\u017cy\u0107, koncertuj\u0105c w salonach miejscowej arystokracji. Zmaga\u0142 si\u0119 te\u017c z narastaj\u0105cym poczuciem trwonienia si\u0142 tw\u00f3rczych. Po wojnie raz jeszcze spr\u00f3bowa\u0142 swych si\u0142 w Warszawie. Wyszydzony i niezrozumiany, w 1926 przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na sta\u0142e do Dubrownika \u2013 jak wie\u015b\u0107 niesie, pod wp\u0142ywem wcze\u015bniejszych wra\u017ce\u0144 z podr\u00f3\u017cy do stolicy \u017cupanii dubrownicko-neretwia\u0144skiej i nocleg\u00f3w w s\u0142ynnym Grand Hotel Imperial, z kt\u00f3rego tarasu podziwia\u0142 zapieraj\u0105c\u0105 dech w piersiach panoram\u0119 miasta. Tam dopracowa\u0142 swoj\u0105 indywidualn\u0105 koncepcj\u0119 muzyki narodowej, tam poczu\u0142 si\u0119 wreszcie w\u015br\u00f3d swoich, \u201ekt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105 j\u0119zykiem zbli\u017conym do polskiego, kt\u00f3rych rozumiem, gdy\u017c s\u0105 bardzo podobni psychik\u0105 do S\u0142owian mojego szczepu\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ludomir Rogowski. Fot. NAC<\/p>\n

Rogowski uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za post\u0119powca. Podobnie jak jego r\u00f3wie\u015bnik Karol Szymanowski d\u0105\u017cy\u0142 do po\u0142\u0105czenia tradycji z nowoczesno\u015bci\u0105, w przeciwie\u0144stwie do niego nie czu\u0142 jednak wi\u0119zi z muzycznym dziedzictwem Europy. Ucieka\u0142 \u201edo s\u0142o\u0144ca\u201d, przed \u201epustk\u0105 ducha, kt\u00f3ra grozi naszej cywilizacji\u201d. Wprowadzi\u0142 do swej tw\u00f3rczo\u015bci ca\u0142y kompleks skal spotykanych w muzyce s\u0142owia\u0144skiej, \u0142\u0105cz\u0105c je ze skal\u0105 ca\u0142otonow\u0105 i \u201eonirycznym\u201d, persko-arabskim wzorcem melodycznym zirefkend<\/em>, bodaj najbardziej znamiennym dla jego dojrza\u0142ej spu\u015bcizny. Chcia\u0142 nie tyle rozszerzy\u0107 system dur-moll, ile ca\u0142kiem go rozsadzi\u0107 \u2013 bez skutku, bo uda\u0142o mu si\u0119 co najwy\u017cej stworzy\u0107 syntez\u0119 europejskich \u015brodk\u00f3w tonalnych ze specyficznie \u201ewschodnim\u201d sposobem pojmowania linii melodycznej utwor\u00f3w. Tym tropem pod\u0105\u017caj\u0105 jego programowe Dubrova\u010dke impresije <\/em>z 1950 roku \u2013 arcydzie\u0142o muzycznej r\u00f3wnowagi, medytacyjnej drogi artysty-samotnika, kt\u00f3ry w ciszy poklasztornej celi, otrzymanej w roku 1939 od w\u0142adz Dubrownika, odnalaz\u0142 wszystko, czego inni odnale\u017a\u0107 nie chcieli: spokojne i kunsztowne spe\u0142nienie.<\/p>\n

Outsiderk\u0105 by\u0142a te\u017c wychowana w zupe\u0142nie innym \u015brodowisku Dora Peja\u010devi\u0107 \u2013 potomkini jednego z najstarszych szlacheckich rod\u00f3w w Chorwacji. Peja\u010deviciowie trz\u0119\u015bli ca\u0142ym krajem: przez wiele lat mieli ostatnie s\u0142owo w dziedzinie polityki, gospodarki, stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych i kultury. Je\u015bli pomin\u0105\u0107 t\u0119 r\u00f3\u017cnic\u0119 jako\u015bciow\u0105, dzieci\u0144stwo Dory przebieg\u0142o w niemal identycznym trybie, jak szczeni\u0119ce lata Rogowskiego. Wzrasta\u0142a w domu muzykalnych rodzic\u00f3w. Pierwsze pr\u00f3by kompozytorskie podj\u0119\u0142a w wieku lat dwunastu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Dora Peja\u010devi\u0107<\/p>\n

Podobnie jak Rogowski, interesowa\u0142a si\u0119 nie tylko muzyk\u0105: zg\u0142\u0119bia\u0142a r\u00f3wnie\u017c tajniki biologii oraz innych nauk \u015bcis\u0142ych. Nauk\u0119 nut traktowa\u0142a w dzieci\u0144stwie jako pyszn\u0105 zabaw\u0119, kt\u00f3rej regu\u0142y lepiej poznawa\u0107 we w\u0142asnym zakresie. Mimo studi\u00f3w muzycznych w Dre\u017anie i Monachium oraz do\u015bwiadcze\u0144 tak formatywnych, jak uczestnictwo w g\u0142o\u015bniej premierze Rosenkavaliera <\/em>Ryszarda Straussa, w gruncie rzeczy do ko\u0144ca \u017cycia pozosta\u0142a samoukiem, udzielaj\u0105cym sobie samej rozwa\u017cnych wskaz\u00f3wek w dziedzinie teorii, kontrapunktu i trudnej sztuki instrumentacji. Podobnie jak polski outsider \u2013 cho\u0107 na zupe\u0142nie innych zasadach \u2013 obraca\u0142a si\u0119 w kr\u0119gach najwybitniejszych postaci \u00f3wczesnego \u017cycia artystycznego i kulturalnego, na czele z Rainerem Mari\u0105 Rilkem i Karlem Krausem, tw\u00f3rc\u0105 wiede\u0144skiej szko\u0142y eseju i kronikarzem zmierzchu cywilizacji europejskiej w kontek\u015bcie wydarze\u0144 I wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n

Swoje najwybitniejsze utwory \u2013 w tym utrzyman\u0105 w p\u00f3\u017anoromantycznym stylu Symfoni\u0119 fis-moll <\/em>op. 41, uchodz\u0105c\u0105 za pierwsze w pe\u0142ni okrzep\u0142e dzie\u0142o chorwackiej symfoniki \u2013 stworzy\u0142a pod wp\u0142ywem do\u015bwiadcze\u0144 wojennych, mi\u0119dzy innymi w charakterze piel\u0119gniarki rannych \u017co\u0142nierzy frontowych. Coraz szerzej ceniona jako kompozytorka, zw\u0142aszcza po lipskim prawykonaniu Symfonii <\/em>pod batut\u0105 Nikischa, kt\u00f3re otworzy\u0142o jej tw\u00f3rczo\u015bci drog\u0119 na estrady w Budapeszcie, Wiedniu, Pradze i Monachium, coraz mocniej odcina\u0142a si\u0119 od swych arystokratycznych korzeni. \u017by\u0142a z dala od w\u0142a\u015bciwego swej klasie blichtru. P\u00f3\u017ano wysz\u0142a za m\u0105\u017c. Zmar\u0142a w wieku zaledwie 37 lat, wskutek komplikacji poporodowych. Wcze\u015bniej zastrzeg\u0142a, \u017ceby nie sk\u0142ada\u0107 jej szcz\u0105tk\u00f3w w rodzinnym mauzoleum i nie przynosi\u0107 na pogrzeb kwiat\u00f3w, tylko wnie\u015b\u0107 datek na rzecz ubogich muzyk\u00f3w.<\/p>\n

\u015awiat zapomnia\u0142 zar\u00f3wno o Rogowskim, jak o Peja\u010devi\u0107. Spu\u015bcizna dwojga kulturowych uciekinier\u00f3w dopiero od niedawna wraca do \u0142ask meloman\u00f3w. Byli obcy w\u015br\u00f3d obcych \u2013 na w\u0142asne \u017cyczenie. By\u0107 mo\u017ce nadszed\u0142 czas, by poczuli si\u0119 bezpiecznie w\u015br\u00f3d otwartych na inno\u015b\u0107 swoich.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nied\u0142ugo uciekn\u0119 na p\u00f3\u0142noc i je\u015bli wszystko p\u00f3jdzie zgodnie z planem, podziel\u0119 si\u0119 z Pa\u0144stwem wra\u017ceniami. Tymczasem – dla chwili wytchnienia – przedstawiam kr\u00f3tki esej o dwojgu kompozytor\u00f3w, o kt\u00f3rych by\u0107 mo\u017ce nigdy Pa\u0144stwo nie s\u0142yszeli. A ich utwory mo\u017cna by\u0142o us\u0142ysze\u0107 19 listopada ubieg\u0142ego roku w siedzibie NOSPR. Orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142a Anu Tali. *** … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-6473","format-standard","category-miscellanea"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6473","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6473"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6473\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6476,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6473\/revisions\/6476"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6473"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6473"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6473"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}