{"id":6486,"date":"2022-03-31T11:27:35","date_gmt":"2022-03-31T09:27:35","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6486"},"modified":"2022-03-31T11:27:35","modified_gmt":"2022-03-31T09:27:35","slug":"los-trznadel-i-tajemnica","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6486","title":{"rendered":"Los, trznadel i tajemnica"},"content":{"rendered":"

Jeszcze raz spr\u00f3buj\u0119 wyruszy\u0107 w \u015bwiat – tym razem za Brittenem i w stron\u0119, gdzie jeszcze Upiora nie by\u0142o, mianowicie do Finlandii. Relacja z poprzedniej wyprawy do Bath, a w\u0142a\u015bciwie sylwetka zwi\u0105zanego z tamtym wydarzeniem re\u017cysera, czeka ju\u017c na swoj\u0105 kolej w redakcji „Teatru” i wkr\u00f3tce pojawi si\u0119 tak\u017ce i tutaj. Tymczasem kr\u00f3tki esej o najs\u0142ynniejszym utworze w dziejach muzyki i pewnej nowej kompozycji, wyros\u0142ej z nieoczywistej inspiracji spu\u015bcizn\u0105 jego autora. Koncert NOSPR pod batut\u0105 Dominga Hindoyana odby\u0142 si\u0119 12 grudnia ubieg\u0142ego roku, partie solowe w utworze Gubajduliny wykonali Piotr P\u0142awner, Ivan Monighetti i Klaudiusz Baran.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u017beby czerpa\u0107 pe\u0142n\u0105 przyjemno\u015b\u0107 z lektury Howards End <\/em>E. M. Forstera, warto pozna\u0107 nie tylko angielskie realia epoki. R\u00f3wnie istotn\u0105 rol\u0119 w powie\u015bci odgrywa muzyka, \u015bci\u015blej za\u015b V Symfonia <\/em>Beethovena, kt\u00f3r\u0105 pisarz uczyni\u0142 pot\u0119\u017cnym ko\u0142em zamachowym narracji jednego z rozdzia\u0142\u00f3w. Ju\u017c pierwsze zdanie zapada w pami\u0119\u0107 \u2013 niczym s\u0142ynny czterod\u017awi\u0119kowy motyw otwieraj\u0105cy Beethovenowskie arcydzie\u0142o. \u201eKa\u017cdy chyba przyzna, \u017ce \u00abPi\u0105ta symfonia\u00bb Beethovena jest najwznio\u015blejszym ha\u0142asem, jaki znaj\u0105 ludzkie uszy\u201d. Po nim nast\u0119puje szczeg\u00f3\u0142owy, pe\u0142en humoru i czu\u0142o\u015bci opis symfonii, kt\u00f3ra raduje wszystkich: bieg\u0142ych znawc\u00f3w kontrapunktu i tych, dla kt\u00f3rych muzyka jest po prostu muzyk\u0105; egzaltowanych piewc\u00f3w niemieckiej duszy i pretensjonalne snobki. Kolejne powroty do Howards End<\/em> ods\u0142oni\u0105 przed czytelnikiem zaskakuj\u0105c\u0105 prawd\u0119: \u017ce powie\u015b\u0107 ca\u0142\u0105 struktur\u0105 nawi\u0105zuje do V Symfonii<\/em>, a legendarny \u201emotyw losu\u201d przek\u0142ada si\u0119 w ksi\u0105\u017cce na s\u0142owa \u201epanika i pustka\u201d, odzwierciedlaj\u0105ce l\u0119k jednej z bohaterek przed oczekuj\u0105c\u0105 j\u0105 przysz\u0142o\u015bci\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Nastoletni E. M. Forster przed rodzinnym domem West Hackhurst w Abinger Hammer. Z archiwum King\u2019s College w Cambridge<\/p>\n

Autorzy not programowych w niesko\u0144czono\u015b\u0107 przywo\u0142uj\u0105 anegdot\u0119 Antona Schindlera, sekretarza i biografa Beethovena. Schindler wielbi\u0142 mistrza bezgranicznie i bez mrugni\u0119cia okiem nagina\u0142 rzeczywisto\u015b\u0107 do wyidealizowanej wizji jego tw\u00f3rczo\u015bci. Wyja\u015bniaj\u0105c pochodzenie tajemniczego motywu, kt\u00f3ry uporczywie przewija si\u0119 przez ca\u0142\u0105 symfoni\u0119, przytoczy\u0142 rzekom\u0105 wyk\u0142adni\u0119 Beethovena: \u201eSo pocht das Schicksal an die Pforte\u201d (\u201eTak los puka do drzwi\u201d). Je\u015bli nawet Schindler zmy\u015bla\u0142 i przypisywa\u0142 kompozytorowi wypowiedzi, kt\u00f3re nigdy nie pad\u0142y z jego ust, z regu\u0142y trafnie odczytywa\u0142 jego intencje. Cokolwiek Beethoven mia\u0142 na my\u015bli, p\u00f3\u017aniejsze wywody Carla Czernego, \u017ce motyw jest prostym odzwierciedleniem \u015bpiewu trznadla, jako\u015b nikomu nie trafi\u0142y do przekonania.<\/p>\n

Mo\u017ce i s\u0142usznie, mistrz bowiem komponowa\u0142 V Symfoni\u0119 <\/em>latami, co rusz porzucaj\u0105c rozproszone szkice, \u017ceby zaj\u0105\u0107 si\u0119 prac\u0105 nad innym utworem: Appassionat\u0105, <\/em>pierwsz\u0105 wersj\u0105 Fidelia, Koncertem skrzypcowym<\/em>, lekk\u0105 i beztrosk\u0105 symfoni\u0105 B-dur, znan\u0105 dzi\u015b jako Czwarta<\/em>, wreszcie oznaczon\u0105 numerem sz\u00f3stym Symfoni\u0105 pastoraln\u0105. <\/em>Pierwsze wykonanie Pi\u0105tej <\/em>odby\u0142o si\u0119 w 1808 roku, na nies\u0142awnym koncercie w Theater an der Wien, kt\u00f3ry wystawi\u0142 na ci\u0119\u017ck\u0105 pr\u00f3b\u0119 wszystkich uczestnik\u00f3w: g\u0142uchn\u0105cego kompozytora, nieprzygotowan\u0105 na czterogodzinny maraton orkiestr\u0119 i marzn\u0105cych w nieogrzewanym wn\u0119trzu s\u0142uchaczy. Entuzjastycznych recenzji utw\u00f3r doczeka\u0142 si\u0119 dopiero po wydaniu partytury w roku 1810. Od tamtej pory jego \u201e\u015bwietlisty blask, penetruj\u0105cy w g\u0142\u0105b czarnej nocy, uzmys\u0142awiaj\u0105cy blisko\u015b\u0107 rozko\u0142ysanych cieni, kt\u00f3re niszcz\u0105 w nas wszystko z wyj\u0105tkiem b\u00f3lu dojmuj\u0105cej t\u0119sknoty\u201d \u2013 jak pisa\u0142 E.T.A. Hoffmann na \u0142amach \u201eAllgemeine musikalische Zeitung\u201d \u2013 ja\u015bnieje nieprzerwanie na estradach \u015bwiata. V Symfonia<\/em>, klasyczna w formie, przemawiaj\u0105ca jednak dobitnie do romantyk\u00f3w, kt\u00f3rzy doszukiwali si\u0119 w niej ju\u017c to odniesie\u0144 do osobistych tragedii Beethovena, ju\u017c to metafory przetaczaj\u0105cych si\u0119 przez \u00f3wczesn\u0105 Europ\u0119 wstrz\u0105s\u00f3w politycznych, uros\u0142a do rangi symfonii nad symfoniami, muzycznego ekwiwalentu tragedii Hamleta i u\u015bmiechu Mony Lisy.<\/p>\n

To ona doczeka\u0142a si\u0119 pierwszych rejestracji w historii fonografii, dokonanych mniej wi\u0119cej w tym samym czasie, w kt\u00f3rym toczy si\u0119 akcja powie\u015bci Howards End. <\/em>Najstarsze nagranie z 1910 roku, pod kierunkiem Friedricha Karka, mo\u017cna potraktowa\u0107 jako ciekawostk\u0119; o trzy lata p\u00f3\u017aniejsze, z Filharmonikami Berli\u0144skimi pod batut\u0105 Arthura Nikischa, do dzi\u015b uchodzi za jedno z najbardziej natchnionych uj\u0119\u0107 symfoniki Beethovena. W XX stuleciu pocz\u0105tkowy motyw utworu \u2013 jakkolwiek go nazwa\u0107 \u2013 wdar\u0142 si\u0119 szturmem do wyobra\u017ani zbiorowej: podczas II wojny \u015bwiatowej \u201eprze\u0142o\u017cony\u201d na znak zwyci\u0119stwa, czyli liter\u0119 V w alfabecie Morse\u2019a (trzy kr\u00f3tkie sygna\u0142y i jeden d\u0142ugi), p\u00f3\u017aniej bezlito\u015bnie eksploatowany przez popkultur\u0119. V Symfonia <\/em>wci\u0105\u017c puka do drzwi najlepszych sal koncertowych: jako swoisty probierz umiej\u0119tno\u015bci zespo\u0142u i dyrygenta, arcydzie\u0142o wzbudzaj\u0105ce zachwyt tylko w mistrzowskich interpretacjach, w przeciwnym razie zostawiaj\u0105ce s\u0142uchaczy w poczuciu paniki i pustki.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Sofia Gubajdulina. Fot. Madis Veltman<\/p>\n

Z fascynacji geniuszem z Bonn wyr\u00f3s\u0142 te\u017c Koncert potr\u00f3jny na skrzypce, wiolonczel\u0119, bajan i orkiestr\u0119 <\/em>Gubajduliny, napisany z inspiracji jej przyjaci\u00f3\u0142ki, szwajcarskiej akordeonistki Elsbeth Moser, kt\u00f3rej zamarzy\u0142 si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesny dialog z Beethovenowskim Koncertem potr\u00f3jnym na fortepian, skrzypce i wiolonczel\u0119<\/em>. Miejsce instrumentu klawiszowego zaj\u0105\u0142 w nim uwielbiany przez Moser bajan, rosyjski akordeon z wielorz\u0119dowym uk\u0142adem klawiatur guzikowych. Wykorzystane w jego partii zdarzenia d\u017awi\u0119kowe \u2013 najrozmaitsze przed\u0119cia, tremolanda, efekty szmerowe i klastery \u2013 ewokuj\u0105 atmosfer\u0119 nieustannego napi\u0119cia, podkre\u015blan\u0105 wielowarstwowo\u015bci\u0105 faktury, ekspresj\u0105 frazy, mnogo\u015bci\u0105 kontrast\u00f3w dynamicznych, interwa\u0142owych i skalowych. Z\u0142o\u017conej partii bajanu towarzysz\u0105 r\u00f3wnie wirtuozowskie partie skrzypiec i wiolonczeli, p\u0142yn\u0105ce na tle rozmigotanych smyczk\u00f3w, nag\u0142ych interwencji blachy i niepokoj\u0105cego akompaniamentu perkusji.<\/p>\n

Koncert <\/em>Gubajduliny powsta\u0142 zaledwie pi\u0119\u0107 lat temu i powoli ods\u0142ania sw\u0105 tajemnic\u0119 \u2013 zg\u0142\u0119bian\u0105 zar\u00f3wno przez wykonawc\u00f3w, jak teoretyk\u00f3w i zwyk\u0142ych s\u0142uchaczy. V Symfonia<\/em> Beethovena towarzyszy ludzko\u015bci od dwustu lat z g\u00f3r\u0105 i cz\u0119\u015bci sekret\u00f3w ju\u017c nigdy nie zdradzi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jeszcze raz spr\u00f3buj\u0119 wyruszy\u0107 w \u015bwiat – tym razem za Brittenem i w stron\u0119, gdzie jeszcze Upiora nie by\u0142o, mianowicie do Finlandii. Relacja z poprzedniej wyprawy do Bath, a w\u0142a\u015bciwie sylwetka zwi\u0105zanego z tamtym wydarzeniem re\u017cysera, czeka ju\u017c na swoj\u0105 kolej w redakcji „Teatru” i wkr\u00f3tce pojawi si\u0119 tak\u017ce i tutaj. Tymczasem kr\u00f3tki esej o … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-6486","format-standard","category-miscellanea"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6486","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6486"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6486\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6489,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6486\/revisions\/6489"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6486"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6486"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6486"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}