{"id":6505,"date":"2022-04-08T13:58:41","date_gmt":"2022-04-08T11:58:41","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6505"},"modified":"2022-04-08T13:58:41","modified_gmt":"2022-04-08T11:58:41","slug":"dobry-chlop-z-naszej-wioski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6505","title":{"rendered":"Dobry ch\u0142op z naszej wioski"},"content":{"rendered":"

Za kilka dni recenzja z helsi\u0144skiego przedstawienia Billy’ego Budda<\/em>, a tymczasem anonsuj\u0119, \u017ce w najbli\u017csz\u0105 \u015brod\u0119, 13 kwietnia, rozpoczyna si\u0119 w Gda\u0144sku kolejny festiwal Actus Humanus. Pe\u0142ny program tutaj: http:\/\/www.actushumanus.com\/pl\/resurrectio.html#program<\/a> – w pierwszym, popo\u0142udniowym koncercie w Ratuszu Staromiejskim wyst\u0105pi\u0105 Adam Strug i lirnik Hipolit Wo\u017aniak z polskimi pie\u015bniami wielkopostnymi. W tym roku napisa\u0142am dla Festiwalu cztery eseje programowe (om\u00f3wienia wszystkich koncert\u00f3w trafi\u0105 te\u017c na platform\u0119 Issuu). Udost\u0119pni\u0119 je w swoim czasie – dzi\u015b podziel\u0119 si\u0119 tylko tekstem na marginesie programu przygotowanego przez Struga i Wo\u017aniaka. To esej skierowany do ludzi czuj\u0105cych, kt\u00f3rzy pragn\u0105, \u017ceby kto\u015b „wyj\u0105\u0142 im z tych oczu” nie tylko obraz M\u0119ki Pa\u0144skiej, ale te\u017c Buczy, Borodzianki, Mariupola, Srebrenicy, Kandaharu, Aleppo… Bo te pie\u015bni s\u0105 przede wszystkim o ludzkim b\u00f3lu i cierpieniu.<\/p>\n

***<\/p>\n

W Wielkim Po\u015bcie mozolnie domykaj\u0105 si\u0119 cykle. To czas nawracania \u2013 w znaczeniu dos\u0142ownym i metaforycznym. W \u015arod\u0119 Popielcow\u0105 przypominano wiernym, \u017ce w proch si\u0119 obr\u00f3c\u0105; zach\u0119cano ich do nawr\u00f3cenia z drogi grzechu, zrobienia porz\u0105dk\u00f3w w obej\u015bciu i w\u0142asnej g\u0142owie, \u017ceby tym lepiej zrozumie\u0107 sens m\u0119ki, \u015bmierci i zmartwychwstania Jezusa. Czekano te\u017c na coroczny cud wskrzeszenia natury \u2013 daj\u0105cy nadziej\u0119 nowych plon\u00f3w, nowych bydl\u0105t w oborze i nowych dzieci w rodzinie. \u015awiat klu\u0142 si\u0119 z ziemi, by kiedy\u015b zn\u00f3w do niej powr\u00f3ci\u0107 i tam cierpliwie poczeka\u0107 na odrodzenie.<\/p>\n

Im wcze\u015bniej w roku zaczyna\u0142 si\u0119 post, tym \u0142atwiej by\u0142o odwr\u00f3ci\u0107 ko\u0142o z\u0142ych my\u015bli i prze\u017cy\u0107 Zmartwychwstanie wszystkimi zmys\u0142ami \u2013 wkr\u00f3tce po wiosennej r\u00f3wnonocy, w okolicach \u015awi\u0119ta Zwiastowania, na wschodzie Polski zwanego dniem Matki Boskiej Roztwornej, bo pomaga\u0142a wyj\u015b\u0107 z gruntu robakom, wytrysn\u0105\u0107 strumieniom spod lod\u00f3w, otworzy\u0107 pyski \u017cabom, obudzi\u0107 w ulach pszczo\u0142y i sprowadzi\u0107 bociany do gniazd. Ch\u0142opi wypuszczali trzod\u0119 na pierwsz\u0105, marn\u0105 jeszcze traw\u0119. Symbolicznie zap\u0142adniali ziemi\u0119, siej\u0105c w ni\u0105 groch. Naprawiali bocianie gniazda i podk\u0142adali do nich obrz\u0119dowe ciasta w kszta\u0142cie ptasich \u0142ap, \u017ceby przy\u015bpieszy\u0107 nadej\u015bcie wiosny. Z tego samego ciasta lepiono te\u017c podobizny ludzkich n\u00f3g, rozdawane pannom na wydaniu: \u017ceby jak najszybciej posz\u0142y za m\u0105\u017c za robotnych kawaler\u00f3w.<\/p>\n

W tym momencie roku \u2013 przypadaj\u0105cym z regu\u0142y jeszcze w Wielkim Po\u015bcie \u2013 domyka\u0142 si\u0119 poga\u0144ski kr\u0105g \u017cycia i \u015bmierci, powi\u0105zany z dawnym kultem zmar\u0142ych. Ziemia \u201eroztwiera\u0142a\u201d si\u0119 nie tylko po to, \u017ceby przyj\u0105\u0107 nasiona, ale te\u017c uwolni\u0107 zamkni\u0119te na zim\u0119 dusze przodk\u00f3w. Nowe \u017cycie otaczano szczeg\u00f3ln\u0105 trosk\u0105: nie wolno by\u0142o dotyka\u0107 jaj przeznaczonych do wyl\u0119gu, nasiona zb\u00f3\u017c zostawiano na ten dzie\u0144 w spokoju, babom nie pozwalano prz\u0105\u015b\u0107 ani tka\u0107, obej\u015bcie posypywano makiem, \u017ceby u\u015bpi\u0107 z\u0142e moce. Na oczach prostych ch\u0142op\u00f3w rodzi\u0142 si\u0119 \u015bwiat, w ich my\u015blach Chrystus szykowa\u0142 si\u0119 na m\u0119k\u0119, umiera\u0142 i zmartwychwstawa\u0142 \u2013 jak zaschni\u0119te, niezdradzaj\u0105ce oznak \u017cycia ziarno rzucone w bruzd\u0119 \u2013 daj\u0105c ludziom nadziej\u0119, \u017ce po m\u0119kach g\u0142odu, wojny i choroby przyjdzie im wprawdzie umrze\u0107, ale te\u017c dane im b\u0119dzie zmartwychwsta\u0107. Rok w rok dzia\u0142a si\u0119 magia, wspomagana \u015bpiewem, kt\u00f3ry mia\u0142 si\u0142\u0119 sprawcz\u0105, odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do boskiego cierpienia przez pryzmat ludzkich do\u015bwiadcze\u0144 s\u0142abo\u015bci, niemocy i pogardy. By\u0107 mo\u017ce dlatego najbardziej dojmuj\u0105c\u0105 cech\u0105 polskiej ludowej tradycji wielkopostnej jest jej zbie\u017cno\u015b\u0107 z \u017cywym jeszcze w ko\u0144cu ubieg\u0142ego wieku rytua\u0142em pustej nocy, czuwania w domu zmar\u0142ego po wsp\u00f3lnej modlitwie r\u00f3\u017ca\u0144cowej. Monotonne, wielozwrotkowe \u015bpiewy pustonocne wprowadza\u0142y \u017ca\u0142obnik\u00f3w w koj\u0105cy trans, pozwalaj\u0105cy im godnie op\u0142aka\u0107 blisk\u0105 osob\u0119, a zarazem \u2013 w drodze na tamt\u0105 stron\u0119 \u2013 odnale\u017a\u0107 w niej pokrewie\u0144stwo z um\u0119czonym Jezusem. Analogia jest sk\u0105din\u0105d podw\u00f3jna: \u201eJezus Chrystus B\u00f3g Cz\u0142owiek\u201d z pie\u015bni wielkopostnych jest w nich bardziej Cz\u0142owiekiem ni\u017c Bogiem. Op\u0142akuj\u0105cy jego \u015bmier\u0107 \u017ca\u0142obnicy \u015bpiewaj\u0105 o nim z tak\u0105 rozpacz\u0105, jakby stracili w\u0142asnego brata lub syna. B\u00f3l Marii Panny jest cierpieniem wszystkich matek, tak\u017ce tych, kt\u00f3rym przysz\u0142o pochowa\u0107 martwo urodzone kaleki, dzieci zmar\u0142e na szkarlatyn\u0119, syn\u00f3w wzi\u0119tych na wojn\u0119, c\u00f3rki zmar\u0142e w po\u0142ogu. Polskie pie\u015bni pasyjne s\u0105 swoist\u0105 Bibli\u0105 ubogich, histori\u0105 M\u0119ki Pa\u0144skiej widzian\u0105 oczami pogr\u0105\u017conych w \u017ca\u0142obie dalekich krewnych, nios\u0105cych opowie\u015b\u0107 o Chrystusie, kt\u00f3ry \u201eumiera i boli\u201d, kt\u00f3ry \u201ewo\u0142a i kona, \u0142zy z oczu leje\u201d \u2013 zupe\u0142nie jak nie B\u00f3g, za to ca\u0142kiem jak Cz\u0142owiek. Przera\u017cony, a jednak niez\u0142omny \u2013 cz\u0142onek naszej rodziny, dobry ch\u0142op z naszej wioski.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Najstarszy zapis pie\u015bni B\u0105d\u017a pozdrowion, krzy\u017cu \u015bwi\u0119ty <\/em>(ok. 1500-1530). Fragment Rps 3039 I ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej w Warszawie<\/p>\n

W Polsce \u015bpiewano przez ca\u0142y czas trwania Wielkiego Postu, po domach bo\u017cych i cz\u0142owieczych. Najwcze\u015bniejsze wzmianki o pasjach uj\u0119tych w ramy liturgii Wielkiego Tygodnia, czyli udramatyzowanych fragmentach czterech Ewangelii, wykonywanych w opracowaniu chora\u0142owym podczas nabo\u017ce\u0144stw, pochodz\u0105 z manuskrypt\u00f3w \u015bredniowiecznych, mi\u0119dzy innymi r\u0119kopis\u00f3w wawelskich, przechowywanych w Archiwum i Bibliotece Krakowskiej Kapitu\u0142y Katedralnej. Pierwsze przek\u0142ady \u0142aci\u0144skich pierwowzor\u00f3w hymn\u00f3w i sekwencji pasyjnych pojawi\u0142y si\u0119 dopiero w szesnastowiecznych kancjona\u0142ach protestanckich. W tym samym okresie \u2013 opr\u00f3cz wielog\u0142osowych opracowa\u0144 wcze\u015bniejszych utwor\u00f3w \u2013 upowszechni\u0142y si\u0119 tak zwane pie\u015bni do czytania: medytacyjne w charakterze, pisane na u\u017cytek mo\u017cnych, wykszta\u0142conych, obytych z tradycj\u0105 antyczn\u0105 odbiorc\u00f3w.<\/p>\n

Intensywny rozw\u00f3j paraliturgicznej tw\u00f3rczo\u015bci pasyjnej przypada na wiek XVII i XVIII. \u00d3wczesne kompozycje, w wi\u0119kszo\u015bci anonimowe, dotrwa\u0142y do naszych czas\u00f3w dzi\u0119ki staraniom zapalonych zbieraczy folkloru religijnego, przede wszystkim Micha\u0142a Mioduszewskiego ze Zgromadzenia Ksi\u0119\u017cy Misjonarzy \u015bw. Wincentego a Paulo, kt\u00f3ry w 1838 roku wyda\u0142 s\u0142ynny \u015apiewnik ko\u015bcielny, czyli pie\u015bni nabo\u017cne z melodiami w Ko\u015bciele katolickim u\u017cywane, <\/em>oraz pozna\u0144skiego pedagoga i kompozytora Teofila Klonowskiego (Szczeble do nieba, czyli Zbi\u00f3r pie\u015bni z melodyjami w ko\u015bciele rzymsko-katolickim od najdawniejszych czas\u00f3w u\u017cywanych<\/em>, 1867).<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Strona tytu\u0142owa pierwszego wydania \u015apiewnika <\/em>Mioduszewskiego<\/p>\n

Utwory w\u0142\u0105czone do programu koncertu Adama Struga pojawiaj\u0105 si\u0119 w rozmaitych \u017ar\u00f3d\u0142ach, prawie wszystkie jednak wesz\u0142y w sk\u0142ad Zbioru pie\u015bni nabo\u017cnych <\/em>ksi\u0119dza Szczepana Kellera, urodzonego w 1827 roku w kaszubskim Chmielnie, w rodzinie nauczyciela miejscowej szko\u0142y powszechnej. Pasja i zapa\u0142 moralizatorski towarzyszy\u0142y mu przez ca\u0142e kr\u00f3tkie \u017cycie, zw\u0142aszcza od czasu skierowania na stacj\u0119 misyjn\u0105 w Ostr\u00f3dzie, gdzie katolik\u00f3w by\u0142o niewielu, w dodatku niesk\u0142onnych do zawi\u0105zania jakiejkolwiek wsp\u00f3lnoty i prowadzenia regularnego \u017cycia ko\u015bcielnego. Niestrudzony Keller zorganizowa\u0142 w mie\u015bcie ko\u015bci\u00f3\u0142 z parafi\u0105, porwa\u0142 braci w wierze natchnionymi kazaniami, i w nied\u0142ugim czasie za\u0142o\u017cy\u0142 prywatn\u0105 szko\u0142\u0119 katolick\u0105, w kt\u00f3rej naucza\u0142 przez siedem lat. Kiedy przeniesiono go do parafii w Pog\u00f3dkach, zainicjowa\u0142 tygodnik religijny \u201ePielgrzym\u201d, na kt\u00f3rego \u0142amach spe\u0142nia\u0142 si\u0119 nie tylko jako redaktor, ale i \u017carliwy publicysta, podpisuj\u0105cy cz\u0119\u015b\u0107 tekst\u00f3w wymy\u015blonym jeszcze w czasach studenckich pseudonimem Ch\u0142op z mirachowskiej ziemi.<\/p>\n

Keller edukowa\u0142 dziewcz\u0119ta, zajadle walczy\u0142 z pija\u0144stwem, sprzeciwia\u0142 si\u0119 planom germanizacyjnym zaborc\u00f3w i wyst\u0119powa\u0142 w obronie polsko\u015bci Kaszub, mi\u0142ej tej strony porannej, gdzie s\u0142oneczko wschodzi, ale milszej tej ka\u017cdemu, gdzie si\u0119 kto urodzi \u2013 jak wychwala\u0142 sw\u00f3j kraj rodzinny w wierszu, chyba mniej natchnionym ni\u017c jego kazania, niemniej zapadaj\u0105cym w ucho i pami\u0119\u0107. Zapisa\u0142 si\u0119 w historii nie tylko imponuj\u0105c\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 misyjn\u0105, lecz tak\u017ce os\u0142awionym starciem z Florianem Ceynow\u0105, ch\u0142opem z puckiej ziemi, dzi\u0119ki niepoj\u0119tej determinacji wykszta\u0142conym na lekarza, pierwszym dzia\u0142aczem na rzecz odr\u0119bno\u015bci Kaszub, nie bez powodu nazwanym kaszubskim \u201ebudzicielem\u201d. Keller sprzeciwi\u0142 si\u0119 uznaniu odr\u0119bno\u015bci Kaszub\u00f3w, podepta\u0142 ich dum\u0119, zdyskredytowa\u0142 ich j\u0119zyk, nazywaj\u0105c go mow\u0105 posp\u00f3lstwa, uw\u0142aczaj\u0105c\u0105 Naj\u015bwi\u0119tszej Ofierze. Doradzi\u0142 Ceynowie, \u017ceby pracowa\u0142 \u201ew duchu polskim, bo Kaszubi Polacy\u201d i nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej zmar\u0142 na zawa\u0142, w wieku zaledwie 45 lat, nie przekonawszy budziciela do zmiany stanowiska. Ceynowa sam wyda\u0142 kilka \u015bpiewnik\u00f3w, katechizm lutera\u0144ski i zbi\u00f3r porad lekarskich. Starszy od Kellera o dziesi\u0119\u0107 lat, prze\u017cy\u0142 go o blisko dekad\u0119. Jego te\u017c zabi\u0142 zawa\u0142 serca \u2013 odszed\u0142 w nies\u0142awie, do ostatnich dni oczerniany i atakowany przez katolicko-narodowych publicyst\u00f3w.<\/p>\n

Zrz\u0105dzeniem losu r\u00f3wnie niepoj\u0119tym, jak determinacja Ceynowy, tradycja pustonocnych \u015bpiew\u00f3w najd\u0142u\u017cej przetrwa\u0142a w\u0142a\u015bnie na Kaszubach. Zapewne i do niej, by\u0107 mo\u017ce instynktownie, odwo\u0142uje si\u0119 Adam Strug \u2013 w ch\u0142opskiej, szczerej do b\u00f3lu interpretacji tych pro\u015bciutkich, a wstrz\u0105saj\u0105cych pie\u015bni, rzadko przekraczaj\u0105cych ambitus oktawy, w przebiegu linii melodycznych opartych na ruchu sekundowym, czasem tylko zak\u0142\u00f3conym skokiem o kwart\u0119, kwint\u0119 b\u0105d\u017a mniej ju\u017c oczywisty interwa\u0142 seksty. W jego \u015bpiewie jest m\u0119ka, cierpienie i ch\u0142opska nadzieja zmartwychwstania z ziemi, w kt\u00f3rej przed zim\u0105 pochowano szcz\u0105tki poprzedniego \u017cycia. \u017beby co\u015b si\u0119 urodzi\u0142o, co\u015b musi umrze\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Za kilka dni recenzja z helsi\u0144skiego przedstawienia Billy’ego Budda, a tymczasem anonsuj\u0119, \u017ce w najbli\u017csz\u0105 \u015brod\u0119, 13 kwietnia, rozpoczyna si\u0119 w Gda\u0144sku kolejny festiwal Actus Humanus. Pe\u0142ny program tutaj: http:\/\/www.actushumanus.com\/pl\/resurrectio.html#program – w pierwszym, popo\u0142udniowym koncercie w Ratuszu Staromiejskim wyst\u0105pi\u0105 Adam Strug i lirnik Hipolit Wo\u017aniak z polskimi pie\u015bniami wielkopostnymi. W tym roku napisa\u0142am dla Festiwalu … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6505","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6505","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6505"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6505\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6509,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6505\/revisions\/6509"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6505"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6505"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6505"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}