{"id":6512,"date":"2022-04-14T02:44:17","date_gmt":"2022-04-14T00:44:17","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6512"},"modified":"2022-04-14T10:21:59","modified_gmt":"2022-04-14T08:21:59","slug":"wojen-sie-nie-wygrywa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6512","title":{"rendered":"Wojen si\u0119 nie wygrywa"},"content":{"rendered":"

Fi\u0144ska Opera Narodowa ma prawdziwe szcz\u0119\u015bcie. Po kilku niez\u0142ych latach pod batut\u0105 Patricka Fournilliera, dyrygenta sprawnego i rzetelnego, kt\u00f3ry w sezonie 2020\/21 obj\u0105\u0142 funkcj\u0119 dyrektora artystycznego warszawskiego TW-ON, odda\u0142a sw\u00f3j zesp\u00f3\u0142 w r\u0119ce muzycznego wizjonera, i to w dodatku obecnego na miejscu. Hannu Lintu wsp\u00f3\u0142pracuje z Oper\u0105 w Helsinkach od lat, a w ka\u017cdym razie od czasu obj\u0119cia w 2013 roku pieczy nad Fi\u0144sk\u0105 Radi\u00f3wk\u0105 z siedzib\u0105 w nowym gmachu Helsingin musiikkitalo, po\u0142o\u017conym w p\u00f3\u0142 drogi mi\u0119dzy legendarnym Finlandia-talo wed\u0142ug projektu Alvara Aalto a p\u00f3\u017aniejszym o dwadzie\u015bcia kilka lat budynkiem muzeum sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej Kiasma. Jako g\u0142\u00f3wny dyrygent Suomen Kansallisooppera \u2013 odleg\u0142ej od wszystkich wymienionych instytucji o kilkaset metr\u00f3w spaceru parkiem wzd\u0142u\u017c malowniczej zatoki T\u00f6\u00f6l\u00f6nlahti \u2013 stan\u0105\u0142 za pulpitem w styczniu tego roku, wkr\u00f3tce po znakomicie przyj\u0119tym wznowieniu Lataj\u0105cego Holendra<\/em>, kt\u00f3rym zadebiutowa\u0142 w paryskiej Op\u00e9ra Bastille.<\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie Lintu by\u0142 g\u0142\u00f3wnym powodem mojej wyprawy do Helsinek \u2013 na spektakl Billy\u2019ego Budda <\/em>w re\u017cyserii Annilese Miskimmon, koprodukcj\u0119 norwesko-polsko-fi\u0144sk\u0105, kt\u00f3rej premiera w Warszawie odby\u0142a si\u0119 w 2019 roku. Fi\u0144ski dyrygent przyku\u0142 moj\u0105 uwag\u0119 ju\u017c przy okazji nagra\u0144 Gier weneckich <\/em>i wszystkich symfonii Witolda Lutos\u0142awskiego dla wytw\u00f3rni Ondine, ze swym poprzednim zespo\u0142em. Interpretacje Lintu \u2013 od Sibeliusa, Rautavaary i Saariaho a\u017c po zjawiskowe odczytania partytur Beethovena, Wagnera i Mahlera \u2013 s\u0105 jednocze\u015bnie zdyscyplinowane i pe\u0142ne t\u0119tni\u0105cych gdzie\u015b w g\u0142\u0119bi emocji, nacechowane niezwyk\u0142\u0105 trosk\u0105 o detal, a zarazem umiej\u0119tno\u015bci\u0105 wydobycia z tego detalu zaskakuj\u0105co istotnych tre\u015bci. Drugim, pod pewnymi wzgl\u0119dami r\u00f3wnie istotnym dla mnie powodem by\u0142 debiut Petera Wedda w partii Kapitana Vere\u2019a \u2013 zw\u0142aszcza \u017ce w ostatnich latach mia\u0142am do czynienia z dwoma wybitnymi, cho\u0107 skrajnie odmiennymi wcieleniami tej tragicznej postaci, w osobach Alana Oke\u2019a i Toby\u2019ego Spence\u2019a. Nie spodziewa\u0142am si\u0119 jednak, \u017ce za spraw\u0105 Lintu chwyci mnie za gard\u0142o ca\u0142kiem inna scena ni\u017c zwykle, \u017ce dyrygent wykorzysta najwi\u0119ksze atuty Wedda do swoistego podsumowania swej niecodziennej i odkrywczej interpretacji arcydzie\u0142a Brittena.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Tuomas Miettola (Nowicjusz) i Ville Rusanen (Billy Budd). Fot. Heikki Tuuli<\/span><\/p>\n

Ale o tym za chwil\u0119. Zaczn\u0119 od inscenizacji, kt\u00f3ra po latach okaza\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie atrakcyjna wizualnie (scenografia Annemarie Woods) i r\u00f3wnie niedopracowana pod wzgl\u0119dem re\u017cyserskim, jak wcze\u015bniej w Warszawie i w Oslo. Przypomn\u0119, \u017ce Miskimmon postanowi\u0142a dodatkowo uwypukli\u0107 wra\u017cenie niemo\u017cno\u015bci ucieczki z okr\u0119tu \u201ezagubionego w niesko\u0144czono\u015bci morza\u201d, przenosz\u0105c Billy\u2019ego Budda<\/em> w rok 1940, do wn\u0119trza \u0142odzi podwodnej uczestnicz\u0105cej w operacji zniszczenia francuskich jednostek po kapitulacji Francji wobec III Rzeszy. Zabieg okaza\u0142 si\u0119 ma\u0142o skuteczny pod wzgl\u0119dem dramaturgicznym, a chwilami wr\u0119cz absurdalny w skutkach. Wci\u0105\u017c na przyk\u0142ad nie rozumiem, dlaczego \u201eprzekl\u0119ta mg\u0142a\u201d mia\u0142aby w jakikolwiek spos\u00f3b wp\u0142yn\u0105\u0107 na celno\u015b\u0107 ataku torpedowego. Wszystkie komendy \u017ceglarskie, kt\u00f3rymi E.M. Forster i Eric Crozier naszpikowali libretto, a kt\u00f3rym Britten zapewni\u0142 godny ekwiwalent muzyczny w partyturze, na pok\u0142adzie jednostki podwodnej pada\u0142y w pr\u00f3\u017cni\u0119. O takich drobiazgach, jak pomys\u0142, \u017ceby Billy\u2019ego powiesi\u0107 gdzie\u015b na zewn\u0105trz wynurzonego okr\u0119tu \u2013 w ferworze morskich dzia\u0142a\u0144 wojennych \u2013 nawet nie warto wspomina\u0107. Miskimmon, zaj\u0119tej uwsp\u00f3\u0142cze\u015bnianiem akcji, nie starczy\u0142o energii na poprowadzenie postaci. Ta historia jest poniek\u0105d alegori\u0105 i sama si\u0119 nie opowie \u2013 trzeba umiej\u0119tnie rozrysowa\u0107 z\u0142owieszczy, na\u0142adowany erotyzmem tr\u00f3jk\u0105t, w kt\u00f3rym Kapitan Vere \u2013 z pozoru niewzruszony str\u00f3\u017c wojennego porz\u0105dku \u2013 zajmuje niejasn\u0105 pozycj\u0119 mi\u0119dzy nieludzkim w swym zepsuciu Claggartem i nieludzkim w swej doskona\u0142o\u015bci Buddem, awersem i rewersem tego samego medalu. Sp\u00f3jna, nabrzmiewaj\u0105ca jak zropia\u0142y wrz\u00f3d tragedia zmieni\u0142a si\u0119 u Miskimmon w szereg lu\u017ano powi\u0105zanych i paradoksalnie \u2013 mimo cz\u0119stej bieganiny na scenie \u2013 statycznych epizod\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena zbiorowa z II aktu. Fot. Tuomo Manninen<\/span><\/p>\n

Za to pod wzgl\u0119dem muzycznym fi\u0144ski Billy Budd <\/em>przeszed\u0142 moje naj\u015bmielsze oczekiwania. Wielkim zbiorowym bohaterem okaza\u0142 si\u0119 ch\u00f3r, znakomicie przygotowany przez Marge Mehilane i Marca Ozbi\u010da, doskonale podaj\u0105cy tekst, a zarazem czujnie reaguj\u0105cy na batut\u0119 Lintu, kt\u00f3ry umiej\u0119tnie podkre\u015bli\u0142 nieub\u0142agan\u0105 motoryk\u0119 tej partii, jej bolesne nieraz szorstko\u015bci harmoniczne i zaskakuj\u0105ce bogactwo odcieni brzmieniowych. Gromk\u0105 i w pe\u0142ni zas\u0142u\u017con\u0105 owacj\u0119 dosta\u0142 Ville Rusanen w partii tytu\u0142owej \u2013 \u015bpiewak obdarzony niezbyt urodziwym, za to wstrz\u0105saj\u0105co \u201eludzkim\u201d g\u0142osem barytonowym, buduj\u0105cy sw\u0105 rol\u0119 z przenikliwo\u015bci\u0105 rasowego aktora dramatycznego. Jego Billy by\u0142 sercem mocniejszy ni\u017c strach, instynktem mocniejszy ni\u017c wola przetrwania, duchem silniejszy ni\u017c \u015bmier\u0107 \u2013 prawdziwy bo\u017cy prostaczek, jedyny w tej wojennej matni, kt\u00f3ry umia\u0142 pogodzi\u0107 si\u0119 z tym, co nieuchronne. Rozczarowa\u0142 mnie Timo Olavi Riihonen, po cz\u0119\u015bci z winy re\u017cyserki, kt\u00f3ra nie mia\u0142a \u017cadnego rozs\u0105dnego pomys\u0142u na posta\u0107 Claggarta, po cz\u0119\u015bci z przyczyn obiektywnych: jego pi\u0119kny, okr\u0105g\u0142y bas nie mia\u0142 w sobie nic demonicznego, chwilami brzmia\u0142 wr\u0119cz dobrodusznie. W obsadzie r\u00f3l drugoplanowych w\u0142a\u015bciwie nie by\u0142o s\u0142abych punkt\u00f3w, warto jednak odnotowa\u0107 wyst\u0119p dysponuj\u0105cego d\u017awi\u0119cznym, urodziwym i \u015bwietnie prowadzonym barytonem Jussiego Merikanto (Mr. Redburn), kt\u00f3ry uwiarygodni\u0142 swego bohatera nie tylko znakomitym aktorstwem, lecz przede wszystkim \u015brodkami muzycznymi.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Peter Wedd (Kapitan Vere). Fot. Heikki Tuuli<\/span><\/p>\n

Pora si\u0119 wyt\u0142umaczy\u0107 z zapowiedzianego na wst\u0119pie ol\u015bnienia. Ot\u00f3\u017c Lintu, dyrygent wra\u017cliwy na szczeg\u00f3\u0142 i umiej\u0105cy czyta\u0107 mi\u0119dzy wierszami partytury, wydoby\u0142 w swej interpretacji co\u015b, co umyka uwagi wielu innych mistrz\u00f3w batuty. Zrozumia\u0142am dopiero w epilogu, dlaczego jego Billy Budd <\/em>jest \u201ebrudniejszy\u201d, bardziej okrutny, chwilami wr\u0119cz bezlitosny w warstwie orkiestrowej, dlaczego tak ma\u0142o w nim oczywistego pi\u0119kna. Peter Wedd z pewno\u015bci\u0105 nie jest klasycznym tenorem brittenowskim, parti\u0119 Kapitana Vere\u2019a ma jeszcze wyra\u017anie \u201enieu\u0142o\u017con\u0105\u201d, niedostatecznie zniuansowan\u0105 dynamicznie, zbyt ci\u0119\u017cko \u015bpiewan\u0105 w g\u00f3rnym rejestrze. Swoim zwyczajem zachowa\u0142 jednak wszystko, co potrafi najlepiej, na fina\u0142owy monolog \u2013 nieziemsko pi\u0119kn\u0105 kantylen\u0119, eteryczne piana, forte, w kt\u00f3rym kryje si\u0119 rozpacz ca\u0142ego \u015bwiata. Ze struktury dzie\u0142a wynika, \u017ce Vere pod koniec pr\u00f3buje udzieli\u0107 sobie odpowiedzi na pytanie, kt\u00f3re nurtowa\u0142o go w monologu pocz\u0105tkowym. Hannu Lintu podkre\u015bla dobitnie, \u017ce tej odpowiedzi nie znajdzie. W jego uj\u0119ciu Kapitan tylko z pozoru osi\u0105ga spok\u00f3j ducha, bezskutecznie szukaj\u0105c oparcia w orkiestrze, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c go zwodzi, nie zapewnia mu podstawy harmonicznej, co chwila zag\u0142usza jego my\u015bli odg\u0142osami wojny (do dzi\u015b d\u017awi\u0119cz\u0105 mi w uszach twarde, nieust\u0119pliwe uderzenia kot\u0142\u00f3w i wielkiego b\u0119bna). W ostatniej frazie, na s\u0142owach \u201ecenturies ago, when I, Edward Fairfax Vere, commanded the Indomitable\u201d, Kapitan poddaje si\u0119 w tej nier\u00f3wnej walce. Orkiestra zamiera, g\u0142os Vere\u2019a zamiera, wszystko rozpada si\u0119 w nico\u015b\u0107.<\/p>\n

Tak wstrz\u0105saj\u0105cego zako\u0144czenia Billy\u2019ego Budda <\/em>nie s\u0142ysza\u0142am jeszcze nigdy w \u017cyciu. I dawno nie widzia\u0142am tak wstrz\u0105\u015bni\u0119tej widowni. W tej upiornej, zdezintegrowanej frazie zabrzmia\u0142a czytelna dla wszystkich przestroga. Oby si\u0119 nie zi\u015bci\u0142a.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fi\u0144ska Opera Narodowa ma prawdziwe szcz\u0119\u015bcie. Po kilku niez\u0142ych latach pod batut\u0105 Patricka Fournilliera, dyrygenta sprawnego i rzetelnego, kt\u00f3ry w sezonie 2020\/21 obj\u0105\u0142 funkcj\u0119 dyrektora artystycznego warszawskiego TW-ON, odda\u0142a sw\u00f3j zesp\u00f3\u0142 w r\u0119ce muzycznego wizjonera, i to w dodatku obecnego na miejscu. Hannu Lintu wsp\u00f3\u0142pracuje z Oper\u0105 w Helsinkach od lat, a w ka\u017cdym razie … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6512","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6512","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6512"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6512\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6518,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6512\/revisions\/6518"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6512"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6512"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6512"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}