{"id":6533,"date":"2022-04-24T12:00:59","date_gmt":"2022-04-24T10:00:59","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6533"},"modified":"2022-04-24T12:00:59","modified_gmt":"2022-04-24T10:00:59","slug":"raport-z-oblezonego-miasta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6533","title":{"rendered":"Raport z obl\u0119\u017conego miasta"},"content":{"rendered":"

Symfonia Szostakowicza, kt\u00f3rej po\u015bwi\u0119ci\u0142am ten esej, zabrzmia\u0142a 13 stycznia w siedzibie NOSPR, z udzia\u0142em Gospodarzy pod batut\u0105 Paola Bartolameolliego. Dzi\u015b ten koncert spad\u0142by z programu ka\u017cdej polskiej orkiestry – ze s\u0142usznych i oczywistych powod\u00f3w. Tekst jednak zamieszcz\u0119 ju\u017c dzi\u015b, bo nawet w tak strasznych czasach warto mie\u0107 na wzgl\u0119dzie, \u017ce spustoszenie w ludziach i sztuce siej\u0105 nie tylko dzia\u0142ania wojenne, ale te\u017c strach, propaganda i dora\u017ane cele polityczne. Szostakowicza przetr\u0105ci\u0142y na reszt\u0119 \u017cycia. Warto o tym pami\u0119ta\u0107, podobnie jak o jego muzyce.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u201eNa pocz\u0105tku wojny zg\u0142osi\u0142em si\u0119 na ochotnika do Armii Czerwonej. Kazali mi jednak poczeka\u0107. Drugi raz z\u0142o\u017cy\u0142em podanie, kiedy towarzysz Stalin wyg\u0142osi\u0142 przem\u00f3wienie o mobilizacji. Powiedzieli: przyjmiemy was, ale teraz sobie id\u017acie i pracujcie tam, gdzie do tej pory. Pracowa\u0142em wi\u0119c dalej w Konserwatorium. Ko\u0144czy\u0142 si\u0119 rok akademicki. Przyjmowa\u0142em student\u00f3w, promowa\u0142em prace dyplomowe. Urlopu nie wykorzysta\u0142em. Dniami i nocami siedzia\u0142em w Konserwatorium. Trzeci raz poszed\u0142em do jednostki, bo my\u015bla\u0142em, \u017ce o mnie zapomnieli. Powierzyli mi kierownictwo oddzia\u0142u muzycznego w teatrze \u017co\u0142nierskim. Nie by\u0142o \u0142atwo, bo \u017co\u0142nierze umieli gra\u0107 tylko na bajanie. Zn\u00f3w poprosi\u0142em o wcielenie do armii. Komisarz powiedzia\u0142, \u017ce w wojsku mnie nie chc\u0105 i \u017ce powinienem zaj\u0105\u0107 si\u0119 pisaniem muzyki. Potem odwo\u0142ali mnie ze stanowiska kierownika w teatrze i wbrew mojej woli postanowili ewakuowa\u0107 z Leningradu. Uzna\u0142em, \u017ce bardziej si\u0119 przydam w Leningradzie. Nie \u015bpieszy\u0142em si\u0119 z wyjazdem. W mie\u015bcie czu\u0107 by\u0142o ducha walki\u201d \u2013 wspomina\u0142 Szostakowicz wkr\u00f3tce po premierze VII Symfonii<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Szostakowicz na dachu leningradzkiego Konserwatorium<\/p>\n

Armia pa\u0144stw Osi uderzy\u0142a na Zwi\u0105zek Radziecki 22 czerwca 1941 roku. Niespe\u0142na miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej Szostakowicz nakre\u015bli\u0142 pierwsze takty nowej kompozycji. Zacz\u0119\u0142a si\u0119 budowa umocnie\u0144 wok\u00f3\u0142 Leningradu, ruszy\u0142y ewakuacje uprzywilejowanych, mi\u0119dzy innymi muzyk\u00f3w miejscowej Filharmonii. We wrze\u015bniu Niemcy przekroczyli lini\u0119 kolejow\u0105 Moskwa-Leningrad. W kotle utkn\u0119\u0142o ponad dwa i p\u00f3\u0142 miliona cywil\u00f3w, w\u015br\u00f3d nich Szostakowicz, kt\u00f3ry w patriotycznym zapale tak d\u0142ugo ponawia\u0142 starania o przyj\u0119cie do wojska, a\u017c wreszcie, pod koniec sierpnia, doczeka\u0142 si\u0119 w\u0142\u0105czenia do grupy obrony przeciwlotniczej. Dzie\u0144 w dzie\u0144 \u2013 w pe\u0142nym umundurowaniu i w he\u0142mie stra\u017cackim na g\u0142owie \u2013 dy\u017curowa\u0142 na dachu Konserwatorium, wypatruj\u0105c po\u017car\u00f3w od bomb zapalaj\u0105cych. W pierwszych dniach pa\u017adziernika, mimo nieustaj\u0105cych opor\u00f3w moralnych, pozwoli\u0142 si\u0119 ewakuowa\u0107 wraz z rodzin\u0105 do Moskwy, a stamt\u0105d dalej poci\u0105giem a\u017c do Kujbyszewa. W\u0142a\u015bnie w Kujbyszewie, 27 grudnia 1941 roku, uko\u0144czy\u0142 prac\u0119 nad VII Symfoni\u0105<\/em>, w pierwotnym zamy\u015ble po\u015bwi\u0119con\u0105 pami\u0119ci Lenina, ostatecznie dedykowan\u0105 mieszka\u0144com obl\u0119\u017conego miasta i opatrzon\u0105 podtytu\u0142em \u201eLeningradzka\u201d.<\/p>\n

Forma utworu krystalizowa\u0142a si\u0119 stopniowo. Z pocz\u0105tku, jeszcze przed inwazj\u0105 na ZSRR, Szostakowicz my\u015bla\u0142 o symfonii jednocz\u0119\u015bciowej, z ch\u00f3rem i g\u0142osem solowym \u2013 do fragment\u00f3w tekstu dziewi\u0105tego Psalmu Dawidowego o zwyci\u0119stwie dobra nad z\u0142em, gdzie znalaz\u0142 si\u0119 s\u0142ynny werset o \u201em\u015bcicielu krwi\u201d, kt\u00f3ry nie zapomnia\u0142 wo\u0142ania ubogich. Kompozytor szybko zrezygnowa\u0142 z tego pomys\u0142u, obawiaj\u0105c si\u0119 \u2013 zapewne s\u0142usznie \u2013 \u017ce pro\u015bba o wybawienie z r\u0105k wrog\u00f3w zostanie zinterpretowana w kontek\u015bcie stalinowskich czystek z lat trzydziestych. Z planowanej \u201eSymfonii Dawidowej\u201d pozosta\u0142 relikt w postaci instrumentalnego requiem pami\u0119ci poleg\u0142ych. Ca\u0142o\u015b\u0107, uj\u0119ta ostatecznie w schemacie czterech cz\u0119\u015bci, mocno jednak odbiegaj\u0105cych od klasycznych regu\u0142, rozros\u0142a si\u0119 do rozmiar\u00f3w jednej z najd\u0142u\u017cszych symfonii w dziejach muzyki. Z pot\u0119\u017cnym \u0142adunkiem emocji i niecodzienn\u0105 dramaturgi\u0105 utworu odbiorcy musz\u0105 si\u0119 zmierzy\u0107 ju\u017c w pierwszej cz\u0119\u015bci (Allegretto<\/em>), <\/em>w kt\u00f3rej zamiast zwyczajowego przetworzenia pojawia si\u0119 s\u0142ynny \u201eepizod inwazji\u201d \u2013 groteskowe zderzenie arii hrabiego Dani\u0142y z Weso\u0142ej wd\u00f3wki <\/em>Leh\u00e1ra, tematu z w\u0142asnej opery Lady Makbet mce\u0144skiego powiatu <\/em>i kr\u00f3ciutkiego nawi\u0105zania do hymnu Deutschlandlied<\/em>. Zaprzyja\u017aniony z Szostakowiczem krytyk Walerian Bogdanow-Bierezowski, kt\u00f3ry \u015bledzi\u0142 na bie\u017c\u0105co post\u0119py prac nad partytur\u0105, nazwa\u0142 VII Symfoni\u0119 <\/em>dzie\u0142em zdumiewaj\u0105cym, zwierciad\u0142em owego czasu i odbiciem \u00f3wczesnych wypadk\u00f3w; kompozycj\u0105 bogat\u0105 w tre\u015b\u0107 i uj\u0119t\u0105 w niezwykle wyrafinowan\u0105 form\u0119.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Karl Eliasberg dyryguje\u00a0VII Symfoni\u0105\u00a0<\/em>9 sierpnia 1942 roku<\/p>\n

Zanim utw\u00f3r dotar\u0142 do adresat\u00f3w dedykacji, doczeka\u0142 si\u0119 premiery w Kujbyszewie (5 marca 1942 roku pod batut\u0105 Samui\u0142a Samosuda) oraz kolejnych, entuzjastycznie przyj\u0119tych wykona\u0144 w Moskwie, Londynie i Nowym Jorku. Andriej \u017bdanow \u2013 cz\u0142onek Rady Wojennej Frontu Leningradzkiego, a zarazem nieudolny dow\u00f3dca obrony, odpowiedzialny mi\u0119dzy innymi za chaos aprowizacyjny i bez\u0142adn\u0105 ewakuacj\u0119 z rejonu blokady \u2013 dostrzeg\u0142 w symfonii ostatni\u0105 propagandow\u0105 szans\u0119 na podtrzymanie gasn\u0105cego ducha miasta. Koncert z Leningradzk\u0105 <\/em>mia\u0142 sta\u0107 si\u0119 symbolem obywatelskiej dumy i gotowo\u015bci do walki z naje\u017ad\u017ac\u0105. Filharmonik\u00f3w ju\u017c w Leningradzie nie by\u0142o. Zosta\u0142o kilkunastu wyniszczonych instrumentalist\u00f3w Radi\u00f3wki oraz ich dyrygent Karl Eliasberg, zmagaj\u0105cy si\u0119 z zaawansowan\u0105 chorob\u0105 g\u0142odow\u0105. Dosta\u0142 od w\u0142adz rower i je\u017adzi\u0142 od drzwi do drzwi, werbuj\u0105c muzyk\u00f3w do strace\u0144czego zadania. D\u017caudata Ajdarowa dos\u0142ownie wyci\u0105gn\u0105\u0142 z kostnicy, dok\u0105d zajecha\u0142 w desperacji ju\u017c po rozpocz\u0119ciu pr\u00f3b, \u017ceby zweryfikowa\u0107 pog\u0142osk\u0119 o \u015bmierci perkusisty. Kiedy si\u0119 przekona\u0142, \u017ce jeszcze oddycha, odstawi\u0142 go z powrotem do Filharmonii. Muzycy mdleli, kilku naprawd\u0119 umar\u0142o. Zagrali Leningradzk\u0105 <\/em>9 sierpnia 1942: w dniu, w kt\u00f3rym Hitler planowa\u0142 triumfalny bankiet zwyci\u0119stwa w hotelu Astoria. Nikomu nie przeszkadza\u0142o, \u017ce zagrali fatalnie. Owacja trwa\u0142a pono\u0107 godzin\u0119, prawie tyle, co sama symfonia. Cel propagandowy zosta\u0142 osi\u0105gni\u0119ty: po zako\u0144czeniu blokady rz\u0105d radziecki ch\u0119tniej rozpami\u0119tywa\u0142 legendarny koncert ni\u017c \u015bmier\u0107 blisko miliona mieszka\u0144c\u00f3w obl\u0119\u017conego Leningradu.<\/p>\n

Ci z muzyk\u00f3w, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 przetrwa\u0107 wojn\u0119, wzi\u0119li udzia\u0142 we wstrz\u0105saj\u0105cej rekonstrukcji leningradzkiego koncertu 27 stycznia 1964 roku, w obecno\u015bci Szostakowicza. Zn\u00f3w dyrygowa\u0142 Eliasberg, zagra\u0142o 22 cz\u0142onk\u00f3w orkiestry, na pustych krzes\u0142ach po zmar\u0142ych u\u0142o\u017cono osierocone instrumenty. W podobnym wydarzeniu w roku 1992 uczestniczy\u0142o ju\u017c tylko czternastu ocale\u0144c\u00f3w. VII Symfonia <\/em>prze\u017cy\u0142a i po latach wraca do \u0142ask \u2013 w burzliwym XXI wieku, kiedy nie ma ju\u017c Hitlera ani Stalina, za to jest Putin, cierpienia wci\u0105\u017c pod dostatkiem, a ludzie zapominaj\u0105, \u017ce s\u0105 tylko lud\u017ami.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Symfonia Szostakowicza, kt\u00f3rej po\u015bwi\u0119ci\u0142am ten esej, zabrzmia\u0142a 13 stycznia w siedzibie NOSPR, z udzia\u0142em Gospodarzy pod batut\u0105 Paola Bartolameolliego. Dzi\u015b ten koncert spad\u0142by z programu ka\u017cdej polskiej orkiestry – ze s\u0142usznych i oczywistych powod\u00f3w. Tekst jednak zamieszcz\u0119 ju\u017c dzi\u015b, bo nawet w tak strasznych czasach warto mie\u0107 na wzgl\u0119dzie, \u017ce spustoszenie w ludziach i sztuce … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6533","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6533","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6533"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6533\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6536,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6533\/revisions\/6536"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6533"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6533"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6533"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}