{"id":6608,"date":"2022-05-30T14:20:37","date_gmt":"2022-05-30T12:20:37","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6608"},"modified":"2022-05-30T15:47:34","modified_gmt":"2022-05-30T13:47:34","slug":"labedzi-spiew-zywych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6608","title":{"rendered":"\u0141ab\u0119dzi \u015bpiew \u017cywych"},"content":{"rendered":"

Zapowiada si\u0119 bardzo pracowity czerwiec: ju\u017c wkr\u00f3tce pierwsza w tym roku wyprawa do ukochanego Longborough, a potem kilka niespodzianek, o kt\u00f3rych b\u0119d\u0119 sukcesywnie donosi\u0107. Tymczasem zapraszam do lektury eseju na marginesie koncertu, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 3 lutego w siedzibie NOSPR. Parti\u0119 solow\u0105 w Koncercie <\/em>Elgara wykona\u0142 \u0141ukasz Frant, orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142 Antonello Manacorda.<\/p>\n

***<\/p>\n

Po rozpocz\u0119ciu walk nad Somm\u0105 \u2013 jednego z najkrwawszych star\u0107 w dziejach ludzko\u015bci \u2013 Elgar pisa\u0142 w li\u015bcie do przyjaciela, \u017ce \u201etyle pi\u0119kna i wznios\u0142o\u015bci dawnego \u015bwiata ginie bezpowrotnie i nic nie przychodzi w zamian. Bo\u017ce, serce mi p\u0119ka\u201d. Rozmiar tamtej tragedii istotnie przechodzi\u0142 ludzkie poj\u0119cie. Przez ca\u0142\u0105 drug\u0105 wojn\u0119 bursk\u0105 zgin\u0119\u0142y dwadzie\u015bcia dwa tysi\u0105ce \u017co\u0142nierzy brytyjskich. Tylko w pierwszym dniu bitwy nad Somm\u0105, 1 lipca 1916 roku, Imperium straci\u0142o prawie sze\u015b\u0107dziesi\u0105t tysi\u0119cy ludzi \u2013 w wi\u0119kszo\u015bci ochotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy dali si\u0119 ponie\u015b\u0107 fali patriotycznych uniesie\u0144. Do 18 pa\u017adziernika, kiedy szala zwyci\u0119stwa przechyli\u0142a si\u0119 ostatecznie na stron\u0119 Brytyjczyk\u00f3w, liczba ofiar po ich stronie uros\u0142a do blisko czterystu tysi\u0119cy. W\u015br\u00f3d poleg\u0142ych byli te\u017c koledzy Elgara, mi\u0119dzy innymi m\u0142odszy o wi\u0119cej ni\u017c pokolenie kompozytor George Butterworth. Jego cia\u0142a nigdy nie odnaleziono.<\/p>\n

Elgar, kt\u00f3ry z pocz\u0105tku te\u017c uleg\u0142 wojennym nastrojom, zmaga\u0142 si\u0119 z rosn\u0105cymi wyrzutami sumienia. Cierpia\u0142 na niemoc tw\u00f3rcz\u0105, podupada\u0142 na zdrowiu. W marcu 1918 przeszed\u0142 powik\u0142any zabieg usuni\u0119cia migda\u0142k\u00f3w. Przez kilka dni zwija\u0142 si\u0119 z b\u00f3lu. Po czym kt\u00f3rego\u015b ranka, nie wstaj\u0105c z \u0142\u00f3\u017cka, poprosi\u0142 o papier nutowy, \u017ceby nakre\u015bli\u0107 szkic wst\u0119pu do p\u00f3\u017aniejszego Koncertu<\/em>. I na tym poprzesta\u0142. W maju wr\u00f3ci\u0142 do Brinkwells, wiejskiego domu w hrabstwie Sussex, gdzie zamieszka\u0142 wraz z rodzin\u0105 w 1917 roku. Tam zacz\u0105\u0142 odzyskiwa\u0107 wiar\u0119 we w\u0142asne si\u0142y kompozytorskie \u2013 koj\u0105c oczy szafirowym b\u0142\u0119kitem kwitn\u0105cych hiacyntowc\u00f3w, ws\u0142uchuj\u0105c si\u0119 w \u015bwiergot gnie\u017cd\u017c\u0105cych si\u0119 w \u017cywop\u0142otach szczyg\u0142\u00f3w i karmi\u0105c \u0142ab\u0119dzie nad rzek\u0105 Rother, nieopodal zajazdu o wymownej nazwie Swan. W sierpniu za\u017c\u0105da\u0142 sprowadzenia do Brinkwells fortepianu. Kolejne miesi\u0105ce po\u015bwi\u0119ci\u0142 przede wszystkim pracy nad trzema utworami kameralnymi: Sonat\u0105 skrzypcow\u0105, Kwintetem fortepianowym <\/em>i Kwartetem smyczkowym<\/em>. Przyjaciele dostrzegli w nich co\u015b, co uznali za zal\u0105\u017cek nowego stylu: oszcz\u0119dniejszego, bardziej introwertycznego, w miejsce patosu naznaczonego melancholi\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Edward Elgar i jego Troje Muszkieter\u00f3w: spaniel Marco oraz terierki Meg i Mina. Zdj\u0119cie z ko\u0144ca lat 20. ubieg\u0142ego wieku<\/p>\n

Wszystko to \u2013 tylko w dobitniejszej postaci \u2013 znalaz\u0142o si\u0119 w partyturze Koncertu<\/em>, dzie\u0142a szczeg\u00f3lnie intymnego i bliskiego sercu Elgara. Kompozytor pisa\u0142 je etapami, pozwala\u0142 my\u015blom dojrzewa\u0107 w spokoju: a\u017c do chwili, kiedy zaprezentowa\u0142 szkice wiolonczeli\u015bcie Feliksowi Salmondowi, kt\u00f3ry w maju 1919 roku uczestniczy\u0142 w prawykonaniach Kwintetu <\/em>i Kwartetu<\/em>. Uskrzydlony jego entuzjazmem, rzuci\u0142 si\u0119 w wir pracy. Pod koniec lipca utw\u00f3r by\u0142 got\u00f3w. Elgar uj\u0105\u0142 go w nietypow\u0105, czterocz\u0119\u015bciow\u0105 form\u0119. Wiolonczela jest w nim zar\u00f3wno narratorem, jak i protagonist\u0105 \u2013 snuje sw\u0105 podw\u00f3jn\u0105 opowie\u015b\u0107 w subtelnym dialogu z orkiestr\u0105, ewokuj\u0105c wszelkie mo\u017cliwe nastroje tych burzliwych czas\u00f3w, od rozpaczy, przez czu\u0142e reminiscencje minionej przesz\u0142o\u015bci, a\u017c po gwa\u0142towne starcie emocji, do kt\u00f3rego dochodzi dopiero w cz\u0119\u015bci czwartej. Po muzycznej bitwie nast\u0119puje rozbudowana kadencja solowa, nios\u0105ca obietnic\u0119 pojednania \u2013 jak si\u0119 okazuje, z\u0142udn\u0105. Narracja zwalnia, zacicha, wiolonczela przywo\u0142uje \u015bpiewny temat Adagia<\/em>, ostatecznie jednak wraca do lamentu z cz\u0119\u015bci pierwszej. Jej przenikliwy, \u017ca\u0142obny krzyk podejmuje orkiestra, ko\u0144cz\u0105c utw\u00f3r r\u00f3wnie raptownie, jak sko\u0144czy\u0142 si\u0119 \u015bwiat w okopach.<\/p>\n

Dzi\u015b trudno uwierzy\u0107, \u017ce prawykonanie 19 pa\u017adziernika \u2013 z udzia\u0142em Salmonda i LSO pod batut\u0105 kompozytora \u2013 przesz\u0142o niemal\u017ce bez echa. Reszt\u0105 programu dyrygowa\u0142 Albert Coates, kt\u00f3ry przed\u0142u\u017ca\u0142 swoje pr\u00f3by z orkiestr\u0105 kosztem czasu przeznaczonego na dopracowanie nowego dzie\u0142a Elgara. Koncert<\/em>, wprawdzie doceniony przez fachowc\u00f3w, nie zyska\u0142 szerszego uznania za \u017cycia tw\u00f3rcy. Renesans zawdzi\u0119cza m\u0142odziutkiej Jacqueline du Pr\u00e9, kt\u00f3ra w roku 1965 nagra\u0142a go z t\u0105 sam\u0105 orkiestr\u0105, ale pod kierunkiem Johna Barbirollego \u2013 w 1919 roku jej r\u00f3wnolatka, kt\u00f3ry w Queen\u2019s Hall uczestniczy\u0142 w premierze utworu przy jednym z pulpit\u00f3w wiolonczel.<\/p>\n

W chwili wybuchu tamtej wojny Wielkie Ksi\u0119stwo Finlandii wchodzi\u0142o w sk\u0142ad Imperium Rosyjskiego. Nie mia\u0142o w\u0142asnej armii ani nawet obowi\u0105zku s\u0142u\u017cby wojskowej, boryka\u0142o si\u0119 jednak z innymi problemami, z kt\u00f3rych na pierwszy plan wysun\u0119\u0142a si\u0119 kwestia rosn\u0105cych obci\u0105\u017ce\u0144 finansowych. Wie\u015b\u0107 o zamachu w Sarajewie dosi\u0119g\u0142a Sibeliusa w podr\u00f3\u017cy powrotnej z Ameryki. Zanim dotar\u0142 do kraju, w\u0142adze zablokowa\u0142y mu dost\u0119p do wp\u0142yw\u00f3w z zagranicznych tantiem. Lata wojenne kompozytor sp\u0119dzi\u0142 w Finlandii, zarabiaj\u0105c na \u017cycie pisaniem kr\u00f3tkich, niewiele znacz\u0105cych utwor\u00f3w. Na pocz\u0105tku 1915 roku rz\u0105d z\u0142o\u017cy\u0142 mu zam\u00f3wienie na symfoni\u0119, kt\u00f3rej wykonanie w Helsinkach mia\u0142o u\u015bwietni\u0107 narodowe obchody pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych urodzin kompozytora.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jean Sibelius przed swoim domem Ainola. Lata trzydzieste<\/p>\n

Tak jak Elgar szuka\u0142 utraconego natchnienia w Brinkwells, tak Sibelius \u2013 kt\u00f3ry wci\u0105\u017c nie m\u00f3g\u0142 doj\u015b\u0107 do \u0142adu z niezbyt przychylnym przyj\u0119ciem jego poprzedniej, IV Symfonii<\/em> \u2013 pr\u00f3bowa\u0142 odnale\u017a\u0107 inspiracj\u0119 w swym le\u015bnym domu Ainola nad brzegiem jeziora Tuusula. W kwietniu zapisa\u0142 w dzienniku, \u017ce czuje si\u0119, jakby B\u00f3g zrzuci\u0142 mu z nieba kawa\u0142ki mozaiki i kaza\u0142 z\u0142o\u017cy\u0107 je w ca\u0142o\u015b\u0107. Ol\u015bnienie nadesz\u0142o kilka dni p\u00f3\u017aniej, kiedy wyszed\u0142 przed dom i ujrza\u0142 kr\u0105\u017c\u0105ce mu nad g\u0142ow\u0105 stado \u0142ab\u0119dzi. Kr\u0105\u017cy\u0142y d\u0142ugo. \u201eZnik\u0142y w s\u0142onecznej po\u015bwiacie jak srebrna wst\u0105\u017cka\u201d. Obudzi\u0142y melodi\u0119, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 podstaw\u0105 s\u0142ynnego \u0141ab\u0119dziego Hymnu w Misterioso <\/em>z ostatniej cz\u0119\u015bci V Symfonii<\/em> \u2013 pot\u0119\u017cnego ostinato blachy, kt\u00f3re ewokuje nie tyle g\u0142os ptak\u00f3w, ile ludzki zachwyt nad doskona\u0142o\u015bci\u0105 podpatrzonego w naturze ptasiego wzorca.<\/p>\n

Utw\u00f3r przeszed\u0142 dwukrotn\u0105 rewizj\u0119, zanim Sibelius nada\u0142 mu ostateczn\u0105, trzycz\u0119\u015bciow\u0105 form\u0119, w kt\u00f3rej toku narracja zatacza coraz cia\u015bniejsze kr\u0119gi wok\u00f3\u0142 my\u015bli centralnej, a ca\u0142o\u015b\u0107 zmierza do zaskakuj\u0105cego fina\u0142u z sze\u015bciu kr\u00f3tkich, przedzielonych cisz\u0105 akord\u00f3w. Pierwotna, czterocz\u0119\u015bciowa wersja, przyj\u0119ta owacj\u0105 na koncercie urodzinowym 8 grudnia 1915 roku, rozczarowa\u0142a samego tw\u00f3rc\u0119. Druga, o rok p\u00f3\u017aniejsza, nie przypad\u0142a do gustu krytykom. Premiera trzeciej, w roku 1919, zadowoli\u0142a wszystkich, tak\u017ce Sibeliusa, kt\u00f3ry do tego czasu zd\u0105\u017cy\u0142 zn\u00f3w si\u0119 rozpi\u0107 i schud\u0142 dwadzie\u015bcia kilogram\u00f3w.<\/p>\n

Zar\u00f3wno Koncert wiolonczelowy <\/em>Elgara, jak i V Symfonia <\/em>Sibeliusa uchodz\u0105 za ostatnie wybitne osi\u0105gni\u0119cia w dorobku swych tw\u00f3rc\u00f3w. Obaj wkr\u00f3tce potem przestali komponowa\u0107. Obydwu na staro\u015b\u0107 dopad\u0142 demon smutku. Sibelius mia\u0142 jednak wi\u0119cej szcz\u0119\u015bcia: na dwa dni przed \u015bmierci\u0105 ujrza\u0142 nad Ainol\u0105 klucz dawno niewidzianych \u017curawi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zapowiada si\u0119 bardzo pracowity czerwiec: ju\u017c wkr\u00f3tce pierwsza w tym roku wyprawa do ukochanego Longborough, a potem kilka niespodzianek, o kt\u00f3rych b\u0119d\u0119 sukcesywnie donosi\u0107. Tymczasem zapraszam do lektury eseju na marginesie koncertu, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 3 lutego w siedzibie NOSPR. Parti\u0119 solow\u0105 w Koncercie Elgara wykona\u0142 \u0141ukasz Frant, orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142 Antonello Manacorda. *** Po … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6608","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6608","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6608"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6608\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6612,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6608\/revisions\/6612"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6608"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6608"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6608"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}