{"id":661,"date":"2015-07-31T19:28:15","date_gmt":"2015-07-31T17:28:15","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=661"},"modified":"2016-01-27T15:19:24","modified_gmt":"2016-01-27T14:19:24","slug":"szeherezad-i-jego-historie-prawdziwe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=661","title":{"rendered":"Szeherezad i jego historie prawdziwe"},"content":{"rendered":"

Ka\u017cde (no, mo\u017ce nie ka\u017cde) dziecko wie, \u017ce Tysi\u0105c i jedna noc<\/em> ma sw\u00f3j pierwowz\u00f3r w literaturze perskiej, \u015bci\u015blej w zbiorze tysi\u0105ca opowie\u015bci Haz\u0101r Afs\u0101n<\/i>. Cho\u0107 same historie s\u0105 jeszcze starsze i pochodz\u0105 z rozmaitych \u017ar\u00f3de\u0142, tam w\u0142a\u015bnie po raz pierwszy pojawia si\u0119 posta\u0107 Szeherezady – wra\u017cliwej i piekielnie inteligentnej ksi\u0119\u017cniczki, kt\u00f3ra zostaje kolejn\u0105 wybrank\u0105 su\u0142tana Szahrijara, okrytego z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0105 okrutnika, kt\u00f3ry ma brzydki zwyczaj \u015bcinania swoich \u017con nazajutrz po \u015blubie. \u017beby unikn\u0105\u0107 losu poprzedniczek, Szeherezada po ka\u017cdej skonsumowanej nocy snuje swoj\u0105 ba\u015b\u0144 w odcinkach. Przerywa j\u0105 w najciekawszym momencie, czym podsyca ciekawo\u015b\u0107 su\u0142tana, kt\u00f3ry darowuje jej \u017cycie na drug\u0105 noc, i kolejn\u0105, i setn\u0105, a\u017c wreszcie…<\/p>\n

Uczy\u0142am si\u0119 kiedy\u015b perskiego. Z up\u0142ywem lat prawie wszystko uciek\u0142o mi z g\u0142owy i musia\u0142abym si\u0119 solidnie przy\u0142o\u017cy\u0107, \u017ceby przeprowadzi\u0107 cho\u0107by najprostsz\u0105 rozmow\u0119 w tym \u015bpiewnym j\u0119zyku. Dw\u00f3ch rzeczy jednak nie mog\u0119 zapomnie\u0107. Po pierwsze tego, \u017ce trzeba si\u0119 nie\u017ale napoci\u0107, \u017ceby powiedzie\u0107 cokolwiek po persku w czasie tera\u017aniejszym. Najpierw trzeba wyodr\u0119bni\u0107 z czasownika temat (uwaga: dla czasu tera\u017aniejszego zupe\u0142nie inny ni\u017c dla przesz\u0142ego), nast\u0119pnie poprzedzi\u0107 go specjalnym przedrostkiem i dopiero wtedy zabra\u0107 si\u0119 do koniugacji. A to dopiero pocz\u0105tek, bo ten schemat odnosi si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do czasownik\u00f3w regularnych, kt\u00f3rych w perszczy\u017anie jest zdecydowana mniejszo\u015b\u0107. Jak sobie z tym radz\u0105 rdzenni u\u017cytkownicy j\u0119zyka? Bardzo prosto: unikaj\u0105 czasu tera\u017aniejszego jak ognia i potrafi\u0105 wyrazi\u0107 nieomal wszystko w trybach i aspektach czasu przesz\u0142ego.<\/p>\n

Po drugie, perskich wyra\u017ce\u0144 grzeczno\u015bciowych, tak zwanych ta\u0101<\/i>rof<\/em>, kt\u00f3re s\u0105 nie tylko zwierciad\u0142em dobrych manier, ale i pozycji w hierarchii spo\u0142ecznej. Nieprzestrzeganie tych skomplikowanych kod\u00f3w uczyni z ciebie ostatniego gbura, cho\u0107 racjonalny zachodni umys\u0142 a\u017c si\u0119 burzy w starciu z wymian\u0105 perskich uprzejmo\u015bci. Kiedy usi\u0105dziesz do kogo\u015b ty\u0142em (na przyk\u0142ad w operze), powiniene\u015b go za to przeprosi\u0107. Zwyczajowa odpowied\u017a brzmi mniej wi\u0119cej tak: „kwiat nie ma przodu ani ty\u0142u”. Konwersacj\u0119 nale\u017cy zako\u0144czy\u0107 pe\u0142nym galanterii stwierdzeniem: „a za tym kwiatem siedzi s\u0142owik”.<\/p>\n

Ba\u015bniowy \u015bwiat opery, o kt\u00f3rym snuje sw\u0105 opowie\u015b\u0107 Piotr Kami\u0144ski, autor wznowionego w\u0142a\u015bnie przez PWM przewodnika Tysi\u0105c i jedna opera<\/em>, nosi wszelkie znamiona perszczyzny. Jest zanurzony po pas w czasie przesz\u0142ym i pos\u0142uguje si\u0119 niezmiernie z\u0142o\u017conym systemem kod\u00f3w, kt\u00f3re w dos\u0142ownej interpretacji sprawiaj\u0105 r\u00f3wnie krety\u0144skie wra\u017cenie, jak przytoczony powy\u017cej dialog o kwiatkach i s\u0142owikach. Nasz Szeherezad dok\u0142ada jednak wszelkich stara\u0144, \u017ceby zapozna\u0107 czytelnika z t\u0105 i\u015bcie orientaln\u0105 w swym przepychu konwencj\u0105: rozpoczyna od podstawowych informacji o dziele, wraz z obsad\u0105 prapremiery, potem streszcza libretto, nast\u0119pnie serwuje nam pi\u0119knie napisan\u0105 histori\u0119 utworu, dodaje do niej w\u0142asny komentarz, podsuwa czytelnikowi wybran\u0105 dyskografi\u0119… I tu nas ma, zupe\u0142nie jak c\u00f3rka wezyra swojego su\u0142tana, bo zaintrygowany czytelnik, zamiast \u015bci\u0105\u0107 Kami\u0144skiego (czyli cisn\u0105\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 w k\u0105t), p\u0119dzi do sklepu p\u0142ytowego, rzuca si\u0119 do YouTube’a albo serwisu Spotify, i ods\u0142uchuje te skarby cho\u0107by we fragmentach. A potem siada i sprawdza, co b\u0119dzie dalej. I tak przez tysi\u0105c i jedn\u0105 noc, tysi\u0105c i jedn\u0105 oper\u0119 – rachuba nie jest istotna, bo tytu\u0142 s\u0142ynnego zbioru ba\u015bni oznacza po prostu, \u017ce by\u0142o ich mn\u00f3stwo za bardzo.<\/p>\n

\"11060927_1022359011122406_3295745837958717903_n\"<\/a><\/p>\n

Fot. Magdalena Roma\u0144ska.<\/p>\n

Kami\u0144ski przypomina mi Helen Vendler, s\u0142ynn\u0105 ameryka\u0144sk\u0105 literaturoznawczyni\u0119, zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 przede wszystkim krytyk\u0105 poezji. Vendler pisze klarownym, wolnym od pseudonaukowego be\u0142kotu j\u0119zykiem. Opiera si\u0119 wszelkim modom. Guzik j\u0105 obchodzi, jak\u0105 teori\u0119 nosi si\u0119 w danym sezonie w \u015brodowiskach akademickich. Wierzy przede wszystkim w tekst. Kiedy kole\u017canka po fachu zarzuci\u0142a Helen, \u017ce ma zbyt w\u0105skie horyzonty, ta odpar\u0142a: „no c\u00f3\u017c, istotnie, zajmuj\u0119 si\u0119 male\u0144kim wyrywkiem tw\u00f3rczo\u015bci. Raptem od Szekspira po czasy wsp\u00f3\u0142czesne”. A przecie\u017c chodzi\u0142o o to, \u017ce Vendler ma gdzie\u015b strukturalizm, dekonstrukcj\u0119, zagadnienia zwi\u0105zane z p\u0142ci\u0105, przynale\u017cno\u015bci\u0105 rasow\u0105 i etniczn\u0105. Vendler czyta. Kami\u0144ski s\u0142ucha. Oboje zdaj\u0105 sobie spraw\u0119, \u017ce moc ich pisania wynika nie tylko z dog\u0142\u0119bnej znajomo\u015bci przedmiotu i celno\u015bci zmys\u0142u analitycznego, ale te\u017c z prostego faktu, \u017ce oni t\u0119 swoj\u0105 poezj\u0119 i oper\u0119 ch\u0142on\u0105 od dziecka z ca\u0142ym dobrodziejstwem inwentarza. Metafora poetycka, podobnie jak narracja muzyczna, maj\u0105 w\u0142asny porz\u0105dek i \u0142ad. Nie trzeba do nich dorabia\u0107 \u017cadnej ideologii.<\/p>\n

Rzecz jasna, mo\u017cna si\u0119 z tym nie zgadza\u0107. Mo\u017cna g\u0142osi\u0107 drug\u0105, trzeci\u0105 i czwart\u0105 \u015bmier\u0107 opery, mo\u017cna j\u0105 odrze\u0107 z pierwotnego kontekstu w celu „przybli\u017cenia” wsp\u00f3\u0142czesnemu odbiorcy, mo\u017cna opatrzy\u0107 tak\u0105 etykiet\u0105 szereg nowo powsta\u0142ych kompozycji, kt\u00f3re nie mieszcz\u0105 si\u0119 w \u015bcis\u0142ej definicji formy. W og\u00f3le wszystko mo\u017cna. Tyle \u017ce Kami\u0144ski nie chce. Dlatego niekt\u00f3rzy zarzucaj\u0105 mu subiektywizm wyboru, nadmiern\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do oper francuskich, zw\u0142aszcza barokowych, rozmy\u015blne ignorowanie dorobku polskich kompozytor\u00f3w oraz tw\u00f3rczo\u015bci najnowszej. Inni z\u017cymaj\u0105 si\u0119 na zapalczyw\u0105 krytyk\u0119 rewizjonistycznych pomys\u0142\u00f3w interpretacyjnych, po kt\u00f3re z upodobaniem si\u0119gaj\u0105 luminarze Regieoper. Tyle \u017ce Kami\u0144skiemu wolno. Wszystkie jego opinie i komentarze s\u0105 pochodn\u0105 rzetelnej wiedzy, celnych analiz i mr\u00f3wczej pracy. Jego mi\u0142o\u015b\u0107 do opery jest mi\u0142o\u015bci\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego Galahada, kt\u00f3ry w dzisiejszych pr\u00f3bach dekonstrukcji formy nie widzi przejaw\u00f3w zderzenia cywilizacji, tylko zapowied\u017a najazdu barbarzy\u0144c\u00f3w. Gdyby kto\u015b mnie spyta\u0142, czym r\u00f3\u017cni si\u0119 Kami\u0144ski od tak zwanych post\u0119powc\u00f3w, zn\u00f3w odwo\u0142a\u0142abym si\u0119 do orientalnej m\u0105dro\u015bci, tym razem odrobin\u0119 sparafrazowanej. Post\u0119powiec rzuca si\u0119 na oper\u0119 z no\u017cem. Kami\u0144ski wpierw j\u0105 zapyta o zdrowie. I w jego przypadku nie jest to jedynie ta\u0101<\/i>rof<\/em>.<\/p>\n

\"1512173_514033375365052_7309249514455534409_o\"<\/a><\/p>\n

Szeherezad opowiada. Fot. Grzegorz \u015aled\u017a.<\/p>\n

Podobnie jak wszyscy, podziwiam erudycj\u0119 Kami\u0144skiego. Bardziej mnie jednak ujmuje cecha, kt\u00f3r\u0105 z nim dziel\u0119. S\u0142uchanie i s\u0142yszenie inaczej – w tym sensie, \u017ce oboje (i kilku jeszcze opr\u00f3cz nas wariat\u00f3w) odbieramy dzie\u0142o operowe z ufno\u015bci\u0105 dziecka podziwiaj\u0105cego akrobat\u00f3w w cyrku. Opera jest najczystszym zwierciad\u0142em naszych w\u0142asnych emocji, tych prze\u017cytych naprawd\u0119 i tych, kt\u00f3rych pragn\u0119liby\u015bmy do\u015bwiadczy\u0107. My si\u0119 w tym teatrze naprawd\u0119 \u015bmiejemy, naprawd\u0119 boimy i naprawd\u0119 wzruszamy. Ba, zdarza nam si\u0119 rozklei\u0107 tak\u017ce w innych okoliczno\u015bciach, cho\u0107by podczas pami\u0119tnych obrad P\u0142ytowego Trybuna\u0142u Dw\u00f3jki, kiedy walczyli\u015bmy ze \u0142zami, s\u0142uchaj\u0105c „Look! Through the port comes…” z Billy’ego Budda<\/em> w wykonaniu Simona Keenlyside’a i LSO pod Richardem Hickoksem. Kiedy si\u0119 k\u0142\u00f3cimy, gniew nasz jak w operach H\u00e4ndla. Kiedy si\u0119 potem godzimy, pojednanie nasze jak u Janaczka. Streszczenie Czarodziejskiego fletu<\/em> w uj\u0119ciu Kami\u0144skiego mo\u017cna czyta\u0107 dzieciom zamiast bajki na dobranoc. Lektur\u0119 streszczenia Petera Grimesa<\/em> mo\u017cna okupi\u0107 kilkudniowym infernalnym do\u0142em.<\/p>\n

Bo to rzecz na ka\u017cdy dzie\u0144 w roku, tylko trzeba umiej\u0119tnie wybra\u0107 fragment do czytania z Ksi\u0119gi. Moja przyjaci\u00f3\u0142ka pochwali\u0142a si\u0119 wczoraj na Facebooku, \u017ce dosta\u0142a Tysi\u0105c i jedn\u0105 oper\u0119<\/em> w prezencie od matki. I opatrzy\u0142a zdj\u0119cie podpisem: „Holy Bible na moim stole”. Kiedy s\u0142ysz\u0119 z s\u0105siedniego pokoju rozpaczliwy okrzyk: „Gdzie jest B\u00f3g Ojciec?!”, to nie znaczy, \u017ce m\u0105\u017c prze\u017cywa kolejny kryzys wiary. Po prostu jest w\u015bciek\u0142y, \u017ce nie odstawi\u0142am Kami\u0144skiego na miejsce. Bo to istotnie jest \u015bwi\u0119ta ksi\u0119ga operoman\u00f3w. Napisana przez \u017carliwego ewangelist\u0119, kt\u00f3ry znakomicie czuje styl i konwencj\u0119 formy operowej i umie j\u0105 po mistrzowsku opisa\u0107. W og\u00f3le jest wybornym stylist\u0105, co daje si\u0119 odczu\u0107 tak\u017ce w prywatnej korespondencji. Ilekro\u0107 na przyk\u0142ad pr\u00f3buje przywr\u00f3ci\u0107 mi wiar\u0119 w siebie, pisze do mnie Kiplingiem. I wie, \u017ce ja wiem, \u017ce on wie, \u017ce ja wiem.<\/p>\n

To ja mo\u017ce przypomn\u0119, \u017ce su\u0142tan Szachrijar by\u0142 cz\u0142owiekiem bardzo nieszcz\u0119\u015bliwym. Mordowa\u0142 swoje \u017cony w nieutulonym \u017calu po zdradzie, jakiej do\u015bwiadczy\u0142 od w\u0142asnego brata i najukocha\u0144szej ze swoich poprzednich wybranek. Szeherezada pomog\u0142a mu swoj\u0105 opowie\u015bci\u0105 zwalczy\u0107 poczucie krzywdy i obudzi\u0142a w nim na powr\u00f3t ludzkie cechy. Podobnej przemiany mo\u017cna dozna\u0107 podczas lektury Tysi\u0105ca i jednej opery<\/em>. Bo gdyby te historie zapisa\u0107 ig\u0142\u0105 w k\u0105ciku oka, by\u0142yby przestrog\u0105 dla tego, kto wzi\u0105\u0142by je sobie za przyk\u0142ad.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ka\u017cde (no, mo\u017ce nie ka\u017cde) dziecko wie, \u017ce Tysi\u0105c i jedna noc ma sw\u00f3j pierwowz\u00f3r w literaturze perskiej, \u015bci\u015blej w zbiorze tysi\u0105ca opowie\u015bci Haz\u0101r Afs\u0101n. Cho\u0107 same historie s\u0105 jeszcze starsze i pochodz\u0105 z rozmaitych \u017ar\u00f3de\u0142, tam w\u0142a\u015bnie po raz pierwszy pojawia si\u0119 posta\u0107 Szeherezady – wra\u017cliwej i piekielnie inteligentnej ksi\u0119\u017cniczki, kt\u00f3ra zostaje kolejn\u0105 wybrank\u0105 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-661","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/661","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=661"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/661\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1056,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/661\/revisions\/1056"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=661"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=661"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=661"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}