{"id":6626,"date":"2022-06-07T15:36:05","date_gmt":"2022-06-07T13:36:05","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6626"},"modified":"2022-06-07T15:36:05","modified_gmt":"2022-06-07T13:36:05","slug":"piesni-i-tance-pocieszenia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6626","title":{"rendered":"Pie\u015bni i ta\u0144ce pocieszenia"},"content":{"rendered":"

Pierwszy etap czerwcowych podr\u00f3\u017cy ju\u017c za mn\u0105, za kilka dni recenzja, a tymczasem pozwol\u0119 sobie zwr\u00f3ci\u0107 Pa\u0144stwa uwag\u0119 na wyj\u0105tkowo interesuj\u0105cy koncert, kt\u00f3ry odb\u0119dzie si\u0119 pojutrze, 9 czerwca, w siedzibie NOSPR w Katowicach. W programie utwory rzadko b\u0105d\u017a nigdy niewykonywane w Polsce, o kt\u00f3rych w poni\u017cszym eseju. Na estradzie orkiestra Gospodarzy, po\u0142\u0105czone ch\u00f3ry NFM (mieszany pod dyrekcj\u0105 Lionela Sow i ch\u0142opi\u0119cy pod kierunkiem Ma\u0142gorzaty Podzielny), polska mezzosopranistka Karolina Sikora oraz palesty\u0144ski skrzypek Yamen Saadi, koncertmistrz West-Eastern Diwan Orchestra. Ca\u0142o\u015b\u0107 poprowadzi Lawrence Foster – w ge\u015bcie sprzeciwu wobec niesprawiedliwo\u015bci, gniewu i nienawi\u015bci: nieobcych tak\u017ce muzykom w tym okrutnym i coraz bardziej zastraszonym \u015bwiecie. Przybywajcie. Warto.<\/p>\n

***<\/p>\n

Doktor Charles Broadley cieszy\u0142 si\u0119 w Cambridge sympati\u0105. By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce niespecjalne predyspozycje akademickie i jeszcze skromniejsze uzdolnienia tw\u00f3rcze \u0142\u0105czy\u0142 z gotowo\u015bci\u0105 do realizowania swych marze\u0144 z pomoc\u0105 innych, bardziej utalentowanych koleg\u00f3w. Za przys\u0142ugi odwdzi\u0119cza\u0142 si\u0119 hojnie, bo na pieni\u0105dzach akurat mu nie zbywa\u0142o. By\u0142o go sta\u0107 na lekcje muzyki u samego Ignaza Moschelesa, kt\u00f3ry w 1825 roku osiad\u0142 w Londynie, by obj\u0105\u0107 posad\u0119 nauczyciela fortepianu w Royal Academy of Music. \u017bona Moschelesa wspomina\u0142a go jako m\u0119\u017cczyzn\u0119 wielkiej postury, ogarni\u0119tego obsesj\u0105 pisania utwor\u00f3w r\u00f3wnie wielkich jak on sam. Cho\u0107 pomys\u0142y dos\u0142ownie \u201ekipia\u0142y mu spod peruki\u201d, jego pr\u00f3by kompozytorskie ko\u0144czy\u0142y si\u0119 zawsze tak samo: Moscheles uk\u0142ada\u0142 wszystko od nowa po swojemu, a na skierowane do ucznia pytanie, czy o to mu w\u0142a\u015bnie chodzi\u0142o, niezmiennie dostawa\u0142 odpowied\u017a, \u017ce jak najbardziej.<\/p>\n

Jesieni\u0105 1840 roku Broadley stworzy\u0142 rymowan\u0105 parafraz\u0119 Psalmu 13 i poprosi\u0142 mistrza o po\u015brednictwo w kontakcie z Mendelssohnem, przyjacielem Moschelesa jeszcze z czas\u00f3w berli\u0144skich i ojcem chrzestnym jego syna Feliksa, kiedy ca\u0142a rodzina \u2013 ze wzgl\u0119d\u00f3w praktycznych \u2013 zdecydowa\u0142a si\u0119 przej\u015b\u0107 z religii moj\u017ceszowej na anglikanizm. Za skomponowanie stosownej muzyki Broadley zaproponowa\u0142 Mendelssohnowi okr\u0105g\u0142\u0105 sum\u0119 20 gwinei \u2013 wed\u0142ug \u00f3wczesnych standard\u00f3w londy\u0144skich wystarczaj\u0105c\u0105 na roczne utrzymanie domowej s\u0142u\u017c\u0105cej. Mendelssohn przyj\u0105\u0142 zam\u00f3wienie i niemal od r\u0119ki skre\u015bli\u0142 pierwsz\u0105 wersj\u0119 hymnu Why, o Lord, delay for ever<\/em>, przeznaczon\u0105 na alt solo, ch\u00f3r oraz organy i wydan\u0105 jeszcze w tym samym roku w Londynie oraz w Bonn.<\/p>\n

Ekscentryczny mecenas by\u0107 mo\u017ce nie mia\u0142 talentu, ale z pewno\u015bci\u0105 mia\u0142 gust. Zachwycony utworem, kilkana\u015bcie miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do Mendelssohna ponownie, tym razem z pro\u015bb\u0105 o zorkiestrowanie hymnu. Kompozytor zn\u00f3w wyrazi\u0142 zgod\u0119. Mile po\u0142echtany uznaniem Broadleya i jego szczodrobliwo\u015bci\u0105 \u2013 kolejne zam\u00f3wienie zasili\u0142o jego bud\u017cet kwot\u0105 10 gwinei \u2013 postanowi\u0142 uzupe\u0142ni\u0107 trzeci\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kompozycji rozbudowan\u0105 ch\u00f3raln\u0105 fug\u0105, do kwintetu i drzewa w orkiestrze do\u0142\u0105czaj\u0105c tak\u017ce tr\u0105bki i kot\u0142y. W li\u015bcie do Moschelesa podkre\u015bli\u0142, \u017ce jest z niej wyj\u0105tkowo zadowolony i nie zamierza wnosi\u0107 o podwy\u017ck\u0119 honorarium. \u201eNiech Broadley przyjmie j\u0105 ode mnie w prezencie, jak dorzucony do sprawunk\u00f3w pierniczek\u201d. Utw\u00f3r w tym kszta\u0142cie, znany dzi\u015b pod tytu\u0142em Hymne<\/em> albo Drei geistliche Lieder und Fuge<\/em> op. 96, cieszy\u0142 si\u0119 spor\u0105 popularno\u015bci\u0105 do roku 1846, kiedy Moscheles na dobre wyjecha\u0142 z Londynu. P\u00f3\u017aniej popad\u0142 w zapomnienie na przesz\u0142o sto lat. Dzi\u015b wraca do \u0142ask, uwodz\u0105c nie tylko wspania\u0142\u0105 fug\u0105, lecz tak\u017ce subteln\u0105, pe\u0142n\u0105 nietypowych rozwi\u0105za\u0144 orkiestracj\u0105, zw\u0142aszcza w cz\u0119\u015bci drugiej z udzia\u0142em g\u0142osu solowego.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Karolina Sikora. Fot. Kinga Karpati<\/p>\n

W przeciwie\u0144stwie do Mendelssohna, kt\u00f3rego ojciec by\u0142 gor\u0105cym zwolennikiem asymilacji, ochrzci\u0142 dzieci w obrz\u0105dku kalwi\u0144skim i sam p\u00f3\u017aniej dokona\u0142 konwersji, Ernest Bloch piel\u0119gnowa\u0142 przez ca\u0142e \u017cycie sw\u0105 \u017cydowsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 kulturow\u0105. Mo\u017ce by\u0142o w tym co\u015b z buntu: jego przodkowie mieszkali w Szwajcarii od kilku pokole\u0144 i cho\u0107 nigdy nie uda\u0142o im si\u0119 wrosn\u0105\u0107 w tkank\u0119 miejscowej spo\u0142eczno\u015bci, nie dbali o pami\u0119\u0107 swych \u017ar\u00f3de\u0142. W 1916 roku Bloch otworzy\u0142 kolejny rozdzia\u0142 w dziejach rodzinnej w\u0119dr\u00f3wki. Wyjecha\u0142 do Stan\u00f3w Zjednoczonych. W 1920 za\u0142o\u017cy\u0142 i obj\u0105\u0142 kierownictwo muzyczne nowo utworzonego Cleveland Institute of Music, dok\u0105d trzy lata p\u00f3\u017aniej \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 szwajcarskiego skrzypka Andr\u00e9 de Ribaupierre\u2019a. To z my\u015bl\u0105 o nim skomponowa\u0142 suit\u0119 Baal Shem<\/em>, w wersji pierwotnej z 1923 roku przeznaczon\u0105 na skrzypce i fortepian, zorkiestrowan\u0105 szesna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n

Bloch po\u015bwi\u0119ci\u0142 t\u0119 trzycz\u0119\u015bciow\u0105 kompozycj\u0119 zmar\u0142ej matce, zainspirowany postaci\u0105 Izraela Ben Eliezera, zwanego Baal Szem Tow, Mistrzem Dobrego Imienia \u2013 wsp\u00f3\u0142czesnego Bachowi \u201e\u017cydowskiego Lutra\u201d, za\u0142o\u017cyciela chasydyzmu na dawnych ziemiach polskich, sportretowanego mi\u0119dzy innymi na kartach Ksi\u0105g Jakubowych <\/em>Olgi Tokarczuk. Postanowi\u0142 przem\u00f3wi\u0107 do matki w za\u015bwiatach j\u0119zykiem zrozumia\u0142ym dla ka\u017cdego \u017byda, z\u0142\u0105czy\u0107 j\u0105 z Bogiem za po\u015brednictwem muzycznego dziedzictwa pokole\u0144, pocz\u0105wszy od medytacyjnej modlitwy przy wezg\u0142owiu umieraj\u0105cego (Vidui<\/em>), przez ekstatyczny Nigun, <\/em>grupowy \u015bpiew bez s\u0142\u00f3w, umo\u017cliwiaj\u0105cy zespolenie z istot\u0105 wy\u017csz\u0105, a\u017c po \u015bpiewy i ta\u0144ce towarzysz\u0105ce obchodom zako\u0144czenia rocznego cyklu czytania Tory (Simchat Torah<\/em>). Zawar\u0142 w tym kr\u00f3tkim utworze esencj\u0119 swego \u00f3wczesnego stylu: ekstaz\u0119 podszyt\u0105 nut\u0105 melancholii, tonalno\u015b\u0107 \u015bcieraj\u0105c\u0105 si\u0119 ostro z modalno\u015bci\u0105, raptowne skoki interwa\u0142owe, gwa\u0142towne kontrasty dynamiczne i rytmiczne. Chasydzki B\u00f3g \u2013 zapomniany przez przodk\u00f3w kompozytora \u2013 jest w Baal Shem <\/em>r\u00f3wnie wszechobecny, jak w mistycznych naukach cadyka z Mi\u0119dzybo\u017ca, g\u0142osz\u0105cego potrzeb\u0119 celebrowania pe\u0142nej zachwytu rado\u015bci.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Yamen Saadi. Fot. Clara Evens<\/p>\n

Kto wie, czy w kr\u00f3tkim \u017cyciu Franza Waxmana \u2013 a w\u0142a\u015bciwie Wachsmanna \u2013 \u017byda z pruskiego \u015al\u0105ska, nie by\u0142o wi\u0119cej b\u00f3lu ni\u017c p\u00f3\u017aniejszych rado\u015bci i zachwyt\u00f3w, zwi\u0105zanych z jego osza\u0142amiaj\u0105c\u0105 karier\u0105 kompozytora w ameryka\u0144skiej bran\u017cy filmowej. Niewiele brakowa\u0142o, \u017ceby p\u00f3\u017aniejszy zdobywca Oscara za muzyk\u0119 do Bulwaru Zachodz\u0105cego S\u0142o\u0144ca<\/em> w og\u00f3le nie do\u017cy\u0142 doros\u0142o\u015bci: jako trzylatek uleg\u0142 ci\u0119\u017ckiemu wypadkowi i prawie straci\u0142 wzrok. Studia w drezde\u0144skim konserwatorium op\u0142aca\u0142 z ca\u0142onocnych wyst\u0119p\u00f3w w miejscowym jazzbandzie. Z Niemiec uciek\u0142 w 1934 roku, skatowany przez m\u0142odocianych nazist\u00f3w na ulicach Berlina. Tragedi\u0119 swojego narodu obserwowa\u0142 z oddali, przedostawszy si\u0119 do Kalifornii po kr\u00f3tkim pobycie w Pary\u017cu. Zmar\u0142 w m\u0119czarniach na raka, w wieku zaledwie sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu lat.<\/p>\n

W\u0142a\u015bciwie nie wiadomo, z jakich pobudek \u2013 nied\u0142ugo przed \u015bmierci\u0105 \u2013 wzi\u0105\u0142 si\u0119 za komponowanie Pie\u015bni Terezina <\/em>do tekst\u00f3w dzieci\u0119cych poezji z \u201emodelowego\u201d getta w austriackiej twierdzy. Czy\u017cby dostrzeg\u0142 w nich metafor\u0119 w\u0142asnego losu? Odebranych kolor\u00f3w dzieci\u0144stwa, zniweczonych marze\u0144 studenckich, zepchni\u0119tych w cie\u0144 pr\u00f3b ambitnej tw\u00f3rczo\u015bci? Mali autorzy tych wierszy padali ofiar\u0105 chor\u00f3b i chronicznego niedo\u017cywienia, odje\u017cd\u017cali z Theresienstadt w bezpowrotnych transportach do Auschwitz, gin\u0119li bez wie\u015bci. Ci\u0119\u017cko chory Waxman odda\u0142 im ho\u0142d w dziele roziskrzonym barwami, porywaj\u0105cym sw\u0105 neoromantyczn\u0105 stylistyk\u0105 niczym muzyka do nigdy niepowsta\u0142ego filmu, ale zarazem tragicznie p\u0119kni\u0119tym \u2013 jakby tw\u00f3rca nie zdo\u0142a\u0142 ud\u017awign\u0105\u0107 brzemienia Zag\u0142ady tylu ma\u0142ych istnie\u0144.<\/p>\n

Nie ka\u017cdy dost\u0105pi pomocy w smutku, o kt\u00f3r\u0105 wo\u0142a\u0142 Dawid w Psalmie 13. Mendelssohn dosta\u0142 j\u0105 bez pytania, Bloch sam sobie znalaz\u0142, Waxman \u2013 umar\u0142 niepocieszony.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pierwszy etap czerwcowych podr\u00f3\u017cy ju\u017c za mn\u0105, za kilka dni recenzja, a tymczasem pozwol\u0119 sobie zwr\u00f3ci\u0107 Pa\u0144stwa uwag\u0119 na wyj\u0105tkowo interesuj\u0105cy koncert, kt\u00f3ry odb\u0119dzie si\u0119 pojutrze, 9 czerwca, w siedzibie NOSPR w Katowicach. W programie utwory rzadko b\u0105d\u017a nigdy niewykonywane w Polsce, o kt\u00f3rych w poni\u017cszym eseju. Na estradzie orkiestra Gospodarzy, po\u0142\u0105czone ch\u00f3ry NFM (mieszany … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6626","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6626","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6626"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6626\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6629,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6626\/revisions\/6629"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6626"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6626"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6626"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}