{"id":6633,"date":"2022-06-11T23:01:16","date_gmt":"2022-06-11T21:01:16","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6633"},"modified":"2022-06-12T12:21:11","modified_gmt":"2022-06-12T10:21:11","slug":"basn-o-tym-ktory-wyruszyl-w-swiat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6633","title":{"rendered":"Ba\u015b\u0144 o tym, kt\u00f3ry wyruszy\u0142 w \u015bwiat"},"content":{"rendered":"

Z up\u0142ywem lat coraz mniej si\u0119 dziwi\u0119, dlaczego w dzieci\u0144stwie z takim zapa\u0142em rozczytywa\u0142am si\u0119 w ba\u015bniach braci Grimm. Mia\u0142am starszego brata, kt\u00f3ry by\u0142 m\u0105dry, zmy\u015blny i ze wszystkim sobie umia\u0142 poradzi\u0107, utwierdzaj\u0105c mnie w prze\u015bwiadczeniu, \u017ce jestem g\u0142upia i nie potrafi\u0119 niczego poj\u0105\u0107 ani si\u0119 nauczy\u0107. Poniek\u0105d mia\u0142 racj\u0119: do tej pory nie opanowa\u0142am sztuki mierzenia zamiar\u00f3w pod\u0142ug si\u0142, i kiedy Longborough Festival Opera po dw\u00f3ch latach restrykcji pandemicznych zdecydowa\u0142a si\u0119 wej\u015b\u0107 w nowy sezon pe\u0142n\u0105 par\u0105, bez chwili namys\u0142u ruszy\u0142am na wzg\u00f3rza Cotswolds. Do duchowej ojczyzny wraca si\u0119 wbrew wszelkim przeciwno\u015bciom, a tych spi\u0119trzy\u0142o si\u0119 ca\u0142kiem sporo, zwa\u017cywszy na fakt, \u017ce wybra\u0142am si\u0119 na przedstawienie Zygfryda <\/em>akurat w czas obchod\u00f3w platynowego jubileuszu kr\u00f3lowej El\u017cbiety II, kt\u00f3ry zbieg\u0142 si\u0119 z feriami w po\u0142owie ostatniego trymestru nauki w brytyjskich szko\u0142ach. Prostaczkom z ba\u015bni i zapalonym krytykom wszystko si\u0119 w ko\u0144cu udaje. Znalaz\u0142 si\u0119 ostatni bilet na samolot, cudem uda\u0142o si\u0119 zarezerwowa\u0107 miejsce w ulubionym pensjonacie, i zn\u00f3w trafi\u0142am, gdzie zawsze, do miasteczka z XVIII-wiecznych kuplet\u00f3w, \u201ewhere men are fools and women are bold, and many a wicked tale is told\u201d \u2013 kilka kilometr\u00f3w od wioski, o kt\u00f3rej kiedy\u015b m\u00f3wi\u0142o si\u0119 \u017cartem, \u017ce pretenduje do miana angielskiego Bayreuth, a dzi\u015b coraz cz\u0119\u015bciej podnosz\u0105 si\u0119 g\u0142osy, \u017ce na czele przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 z Longborough stoi najwybitniejszy \u2013 cho\u0107 niezmiennie skromny \u2013 specjalista od muzyki Ryszarda Wagnera na \u015bwiecie.<\/p>\n

Nowa inscenizacja Pier\u015bcienia <\/em>pod batut\u0105 Anthony\u2019ego Negusa i w re\u017cyserii Amy Lane mia\u0142a si\u0119 zako\u0144czy\u0107 wielkim podsumowaniem ju\u017c w przysz\u0142ym roku. Pandemia op\u00f3\u017ani\u0142a je co najmniej o rok, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o tym, \u017ce ubieg\u0142oroczna Walkiria <\/em>zosta\u0142a zrealizowana w mocno okrojonym sk\u0142adzie, w wersji p\u00f3\u0142scenicznej, bez udzia\u0142u obserwator\u00f3w z zagranicy, skutecznie wstrzymanych przez obowi\u0105zuj\u0105ca na Wyspach wielodniow\u0105 kwarantann\u0119. O Z\u0142ocie Renu <\/em>pisa\u0142am p\u00f3\u0142 roku przed wybuchem pandemii, o Walkirii <\/em>\u2013 na podstawie streamingu, wielkodusznie udost\u0119pnionego przez zarz\u0105d opery w Longborough. Na Zygfryda <\/em>jecha\u0142am z nadziej\u0105, a zarazem g\u0142ow\u0105 pe\u0142n\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci: nie ukrywam, \u017ce trzeci\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Wagnerowskiej tetralogii wci\u0105\u017c uwa\u017cam za jej najs\u0142absze ogniwo, ust\u0119puj\u0105ce zar\u00f3wno zwarto\u015bci\u0105 dramaturgiczn\u0105, jak i sp\u00f3jno\u015bci\u0105 wizji muzycznej pozosta\u0142ym trzem cz\u0119\u015bciom Ringu<\/em>: brawurowej reinterpretacji dramatu satyrowego w Z\u0142ocie Renu, <\/em>przejmuj\u0105co ludzkiej tragedii Walkirii <\/em>i wystawnej, id\u0105cej w konkury z francusk\u0105 grand op\u00e9ra<\/em> koncepcji cz\u0142onu fina\u0142owego w postaci Zmierzchu bog\u00f3w<\/em>. Najbardziej problematycznym elementem Zygfryda <\/em>wydaje si\u0119 sam bohater tytu\u0142owy, zwiastun nowego modelu cz\u0142owiecze\u0144stwa, heros znik\u0105d, naiwny prostaczek, \u201em\u0142odszy brat g\u0142upi\u201d, kt\u00f3ry zdaje si\u0119 uciele\u015bnia\u0107 ide\u0119 wolno\u015bci przede wszystkim za spraw\u0105 b\u0142ogos\u0142awionego niezrozumienia mechanizm\u00f3w rz\u0105dz\u0105cych nowoczesnym \u015bwiatem. Wagner \u2013 przynajmniej z pozoru \u2013 pope\u0142ni\u0142 b\u0142\u0105d w kszta\u0142towaniu tej postaci, na pierwszy plan wysuwaj\u0105c jej naiwn\u0105, pierwotn\u0105 \u201enieustraszono\u015b\u0107\u201d, co w uj\u0119ciu wi\u0119kszo\u015bci dyrygent\u00f3w interpretuj\u0105cych Zygfryda <\/em>skutkuje uwypukleniem i tak jawnej dysproporcji mi\u0119dzy wychowanym w lesie synem Zygmunta a przejmuj\u0105co \u201eludzk\u0105\u201d, pe\u0142n\u0105 wsp\u00f3\u0142czucia i zdoln\u0105 do prawdziwej mi\u0142o\u015bci Brunhild\u0105, wykl\u0119t\u0105 c\u00f3r\u0105 Wotana.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Adrian Dwyer (Mime) w scenie \u201eVerfluchtes Licht!\u201d. Fot. Matthew Williams-Ellis<\/span><\/p>\n

Jak wszak\u017ce wspomnia\u0142am ju\u017c wcze\u015bniej, to tylko pozory, wynikaj\u0105ce z powszechnej dzi\u015b sk\u0142onno\u015bci do ujmowania postaci Zygfryda w nawias, doszukiwania si\u0119 w nim na si\u0142\u0119 pierwowzoru p\u00f3\u017aniejszego Waltera i Parsifala \u2013 bohater\u00f3w, kt\u00f3rzy w toku narracji nabywaj\u0105 charyzmy i og\u0142ady, by w finale zatriumfowa\u0107 bez reszty jako g\u0142osiciele nowego \u0142adu. Z Zygfrydem sprawa jest znacznie bardziej skomplikowana, a zarazem tragiczna. \u00d3w herold nieodzownej zmiany nigdy nie dojrzeje, nigdy \u2013 chyba \u017ce chwil\u0119 przed \u015bmierci\u0105 w Zmierzchu bog\u00f3w<\/em> \u2013 nie zyska dostatecznej samo\u015bwiadomo\u015bci, by cokolwiek w tym \u015bwiecie zmieni\u0107. \u017beby przedstawi\u0107 histori\u0119 Zygfryda przekonuj\u0105co, nie pr\u00f3buj\u0105c tuszowa\u0107 immanentnych dla niego cech \u2013 bezmy\u015blno\u015bci, niewdzi\u0119czno\u015bci i t\u0119pego okrucie\u0144stwa \u2013 trzeba w t\u0119 ba\u015b\u0144 uwierzy\u0107. Jak wsp\u00f3\u0142czesne dziecko albo XIX-wieczny czytelnik ba\u015bni braci Grimm, rozumuj\u0105cy ca\u0142kiem innymi od dzisiejszych kategoriami, przej\u0119ty odbit\u0105 szerokim echem po ca\u0142ej Europie histori\u0105 Kaspara Hausera, zagadki swoich czas\u00f3w, a zarazem uciele\u015bnienia t\u0119sknot za russowsk\u0105 utopi\u0105 cz\u0142owieka natury.<\/p>\n

Negus w t\u0119 ba\u015b\u0144 wierzy, o czym za chwil\u0119. Rozmaicie natomiast bywa z Amy Lane, kt\u00f3ra \u2013 po ambiwalentnie przyj\u0119tym Z\u0142ocie Renu<\/em> \u00ad\u2013 zdaje si\u0119 coraz bardziej pogr\u0105\u017ca\u0107 w brytyjski teatr \u201edomowy\u201d, jakby nie dowierzaj\u0105c, \u017ce widownia wiejskiej opery w Gloucestershire jest w stanie pod\u0105\u017cy\u0107 bez dalszych wyja\u015bnie\u0144 za \u015bmia\u0142ym skr\u00f3tem scenicznym. \u015apiewacy w Longborough poruszaj\u0105 si\u0119 na niewielkiej przestrzeni, kt\u00f3ra rz\u0105dzi si\u0119 ca\u0142kiem innymi prawami ni\u017c du\u017ce, nowocze\u015bnie wyposa\u017cone sceny w Cardiff albo Londynie. Zb\u0119dne nagromadzenie rekwizyt\u00f3w (scenografia Rhiannon Newman Brown) dzia\u0142a w tym przypadku na niekorzy\u015b\u0107 narracji, nie tylko odwracaj\u0105c uwag\u0119 od tego, co w partyturze istotne, lecz tak\u017ce \u2013 mimowolnie \u2013 skupiaj\u0105c wzrok odbiorcy na siermi\u0119\u017cnych detalach, kt\u00f3re na wi\u0119kszej scenie pozosta\u0142yby ca\u0142kiem niezauwa\u017cone. Paradoksalnie, im dalej w g\u0142\u0105b dzie\u0142a, tym inscenizacja stawa\u0142a si\u0119 czystsza, projekcje tym czytelniejsze (przywodz\u0105ce na my\u015bl niejasne, ale chyba trafne skojarzenia z osjanistycznymi pejza\u017cami z Zielonego Henryka <\/em>Gottfrieda Kellera z 1845 roku, autobiograficznej powie\u015bci o niedosz\u0142ym malarzu, kt\u00f3ry mia\u0142 k\u0142opot z odr\u00f3\u017cnieniem rzeczywisto\u015bci od w\u0142asnych wyobra\u017ce\u0144), i tym mroczniejszy fina\u0142, kt\u00f3ry dopiero w ostatniej scenie zaja\u015bnia\u0142 z\u0142udnym \u015bwiat\u0142em mi\u0142osnego spe\u0142nienia.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Paul Carey Jones (W\u0119drowiec). Fot. Matthew Williams-Ellis<\/span><\/p>\n

Ruch sceniczny pod\u0105\u017ca\u0142 jednak w ka\u017cdym calu za ol\u015bniewaj\u0105c\u0105 wizj\u0105 muzyczn\u0105 Negusa, kt\u00f3ry \u2013 jako si\u0119 rzek\u0142o \u2013 nie tylko wierzy w t\u0119 ba\u015b\u0144 o ch\u0142opcu, kt\u00f3ry wyruszy\u0142 w \u015bwiat, \u017ceby nauczy\u0107 si\u0119 ba\u0107 \u2013 ale te\u017c, swoim zwyczajem, spina j\u0105 w ca\u0142o\u015b\u0107, w kt\u00f3rej nie s\u0142ycha\u0107 fastrygi mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi scenami, gdzie orkiestra nie akompaniuje, tylko na przemian podchwytuje \u015bpiew solist\u00f3w b\u0105d\u017a podrzuca im melodi\u0119, na kt\u00f3rej kanwie wysnuj\u0105 w\u0142asn\u0105 opowie\u015b\u0107, gdzie wszystko pulsuje jak \u017cywy organizm, gada w\u0142asnym g\u0142osem, dopomina si\u0119 uwagi s\u0142uchacza na najdrobniejsze, cz\u0119sto pomijane detale w fakturze. Interpretacje Negusa maj\u0105 t\u0119 niezwyk\u0142\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107, \u017ce potrafi\u0105 przem\u00f3wi\u0107 zar\u00f3wno do pocz\u0105tkuj\u0105cego wagneryty, jak nak\u0142oni\u0107 starego, zaprawionego w s\u0142uchaniu archiwali\u00f3w wyg\u0119 do wg\u0142\u0119bienia si\u0119 w szczeg\u00f3\u0142y dawnych wykona\u0144 \u2013 i zostawi\u0107 go w przekonaniu, \u017ce dyrektor muzyczny LFO jest by\u0107 mo\u017ce jedynym \u017cyj\u0105cym dyrygentem, kt\u00f3remu udaje si\u0119 dotrze\u0107 do sedna intencji Wagnera, mimo podejmowanych od niedawna pr\u00f3b prezentowania jego muzyki z uwzgl\u0119dnieniem instrument\u00f3w z epoki i historycznych praktyk wykonawczych.<\/p>\n

Dowodem na to cho\u0107by dob\u00f3r solist\u00f3w, na czele z australijskim tenorem Bradleyem Daleyem w partii tytu\u0142owej. Daley dysponuje g\u0142osem niezbyt szlachetnym w barwie, niespecjalnie zniuansowanym barwowo, ale przy tym w jaki\u015b pierwotny, czasem wr\u0119cz uwodzicielski spos\u00f3b \u015bwie\u017cym i niezawodnym. W jego \u015bpiewie s\u0142ycha\u0107 dzieci\u0119c\u0105 swobod\u0119, nieokrzesan\u0105 determinacj\u0119 dzikiego sieroty z lasu, kt\u00f3ry znajdzie strach zupe\u0142nie nie tam, gdzie si\u0119 go spodziewa\u0142, a przedtem odkryje ca\u0142kiem inn\u0105, zaniedbywan\u0105 przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 dyrygent\u00f3w emocj\u0119 \u2013 wsp\u00f3\u0142czucie dla Fafnera, poniek\u0105d \u201eubocznej\u201d ofiary jego prawdziwych d\u0105\u017ce\u0144. W partii olbrzyma obr\u00f3conego w smoka nie\u017ale sprawi\u0142 si\u0119 Simon Wilding, znany ju\u017c jako Fafner w Z\u0142ocie Renu. <\/em>Z pozosta\u0142ych cz\u0142onk\u00f3w obsady sprzed trzech lat najwi\u0119ksze wra\u017cenie zrobi\u0142 na mnie Adrian Dwyer (Mime), artysta obdarzony tenorem jasnym, a zarazem mi\u0119sistym, znakomicie prowadzonym, nigdy nie popadaj\u0105cym w karykatur\u0119 tej w sumie tragicznej postaci, cho\u0107 mo\u017ce nie a\u017c tak wyrazistym, jak zdarza\u0142o si\u0119 w przypadku dawnych odtw\u00f3rc\u00f3w tej roli, na czele z nieod\u017ca\u0142owanym Erwinem Wohlfahrtem, znanym cho\u0107by z legendarnego uj\u0119cia Karla B\u00f6hma z 1967 roku na festiwalu w Bayreuth. Mark Stone jako Alberyk wypad\u0142 nieco bladziej ni\u017c poprzednio \u2013 inna rzecz, \u017ce w Zygfrydzie <\/em>odgrywa mniej istotn\u0105 rol\u0119 ni\u017c w Z\u0142ocie Renu<\/em>, co znajduje sw\u00f3j wyraz nie tylko w dramaturgii tego cz\u0142onu tetralogii, lecz i w samej partyturze. W partii Erdy sw\u00f3j miniony sukces zdyskontowa\u0142a Mae Heydorn \u2013 bardziej jednak mezzosopran ni\u017c kontralt, co chwilami da\u0142o si\u0119 s\u0142ysze\u0107 w niezbyt nasyconym dolnym rejestrze. Wspania\u0142ym W\u0119drowcem okaza\u0142 si\u0119 Paul Carey Jones, kt\u00f3rego muzykalno\u015b\u0107 i wra\u017cliwo\u015b\u0107 podziwia\u0142am ju\u017c w Walkirii<\/em>, niemniej dopiero teraz, kiedy \u015bpiewak doszed\u0142 do siebie po przebytej infekcji wirusem, mog\u0142am w pe\u0142ni doceni\u0107 walory jego aksamitnego bas-barytonu. Osobne pochwa\u0142y nale\u017c\u0105 si\u0119 m\u0142odej Kolumbijce Julieth Lozano w partii Le\u015bnego Ptaszka, nareszcie zrealizowanej zmys\u0142owym, roziskrzonym barwami sopranem, nareszcie ustawionej w roli erotycznej \u201ebudzicielki\u201d Zygfryda \u2013 z pewno\u015bci\u0105 zgodnie z intencj\u0105 samego kompozytora, kt\u00f3remu t\u0119 rol\u0119 w Bayreuth wykreowa\u0142a Marie Haupt, uczennica Pauline Viardot i wielokrotna wykonawczyni partii Wenus w Tannh\u00e4userze. <\/em>Fenomenalna pod wzgl\u0119dem postaciowym Lee Bisset (Brunhilda) mia\u0142a chwilami k\u0142opoty z opanowaniem szerokiego wibrata w swoim g\u0119stym, przepi\u0119knym i prawdziwie dramatycznym sopranie \u2013 mam nadziej\u0119, \u017ce przej\u015bciowe, bo z prawdziw\u0105 przyjemno\u015bci\u0105 us\u0142ysz\u0119 j\u0105 w ostatniej cz\u0119\u015bci Ringu<\/em> z Longborough.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Lee Bisset (Brunhilda) i Bradley Daley (Zygfryd). Fot. Matthew Williams-Ellis<\/span><\/p>\n

Wszystkie wspomniane ju\u017c atuty uj\u0119cia ca\u0142o\u015bci pod batut\u0105 Negusa musz\u0119 uzupe\u0142ni\u0107 opisem dw\u00f3ch ol\u015bnie\u0144. Po pierwsze, zapieraj\u0105cego dech w piersiach epizodu \u201eVerfluchtes Licht!\u201d z pierwszego aktu, z udzia\u0142em Mimego \u2013 dzikiej feerii \u015bwiate\u0142 i p\u0142omieni, r\u00f3wnie dobitnej, jak w s\u0142ynnym\u00a0 nagraniu Karajana z Filharmoni\u0105 Berli\u0144sk\u0105 z 1969 roku, znacznie jednak bardziej plastycznej i tr\u00f3jwymiarowej: pierwszego w tym wykonaniu epizodu, kt\u00f3ry kaza\u0142 mi uwierzy\u0107 w t\u0119 ba\u015b\u0144 i zanurzy\u0107 si\u0119 bez reszty w Wagnerowskiej rzeczywisto\u015bci mitycznej. Drugim ol\u015bnieniem, kto wie, czy nie bardziej dojmuj\u0105cym, by\u0142a s\u0142ynna pie\u015b\u0144 Zygfryda o przetapianiu i wykuwaniu od nowa Notunga (\u201eNothung! Nothung! Neidliches Schwert!\u201d), po raz pierwszy od dziesi\u0105tk\u00f3w lat zrealizowana w zgodzie z oryginalnymi wskaz\u00f3wkami kompozytora (\u201eKr\u00e4ftig, doch nicht zu schnell\u201d, \u201eSchwer und kr\u00e4ftig, nicht zu schnell\u201d). Ponowne narodziny Notunga zyska\u0142y wreszcie nale\u017cyty ci\u0119\u017car gatunkowy \u2013 dzi\u0119ki m\u0105drej wsp\u00f3\u0142pracy \u015bpiewaka ze \u015bwiadomym rzeczy dyrygentem. O ekstatycznym finale trzeciego aktu, w kt\u00f3rym Brunhilda \u017cegna stary porz\u0105dek rzeczy i rzuca si\u0119 w obj\u0119cia wyczekiwanego od lat kochanka, nie musz\u0119 nawet wspomina\u0107. Negus udowodni\u0142 ju\u017c nieraz, \u017ce napi\u0119cie potrafi dozowa\u0107 do ostatniego taktu, kt\u00f3ry wybrzmiewa, zacicha i podrywa publiczno\u015b\u0107 do frenetycznej owacji.<\/p>\n

Powt\u00f3rz\u0119 s\u0142owa prostaczka z ba\u015bni braci Grimm: nareszcie wiem, co to strach. Najwa\u017cniejsze jednak, \u017ce w Longborough pozna\u0142am te\u017c, co to mi\u0142o\u015b\u0107 i wsp\u00f3\u0142czucie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z up\u0142ywem lat coraz mniej si\u0119 dziwi\u0119, dlaczego w dzieci\u0144stwie z takim zapa\u0142em rozczytywa\u0142am si\u0119 w ba\u015bniach braci Grimm. Mia\u0142am starszego brata, kt\u00f3ry by\u0142 m\u0105dry, zmy\u015blny i ze wszystkim sobie umia\u0142 poradzi\u0107, utwierdzaj\u0105c mnie w prze\u015bwiadczeniu, \u017ce jestem g\u0142upia i nie potrafi\u0119 niczego poj\u0105\u0107 ani si\u0119 nauczy\u0107. Poniek\u0105d mia\u0142 racj\u0119: do tej pory nie opanowa\u0142am … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6633","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6633","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6633"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6633\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6644,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6633\/revisions\/6644"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6633"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6633"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6633"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}