{"id":6661,"date":"2022-06-23T23:36:38","date_gmt":"2022-06-23T21:36:38","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6661"},"modified":"2022-06-25T01:10:35","modified_gmt":"2022-06-24T23:10:35","slug":"carmen-w-objeciach-psychopaty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6661","title":{"rendered":"Carmen w obj\u0119ciach psychopaty"},"content":{"rendered":"

Na legendarn\u0105 inscenizacj\u0119 Calixta Bieito wybiera\u0142am si\u0119 do Oslo dwa lata temu z ok\u0142adem. Moje \u00f3wczesne plany pokrzy\u017cowa\u0142a pandemia. Kiedy zaraza przygas\u0142a i \u017cycie operowe wr\u00f3ci\u0142o do chwiejnej normy, spr\u00f3bowa\u0142am raz jeszcze. Przyjaciele nie mogli si\u0119 nadziwi\u0107, dlaczego zlekcewa\u017cy\u0142am \u015bwie\u017ce wznowienia Carmen <\/em>w uj\u0119ciu hiszpa\u0144skiego obrazoburcy w innych, znacznie \u201emodniejszych\u201d teatrach, cho\u0107by w wiede\u0144skiej Staatsoper i Operze Paryskiej. Mia\u0142am po temu sw\u00f3j pow\u00f3d: cho\u0107 z Damy pikowej <\/em>w 2018 roku wraca\u0142am z Operahuset z bardzo mieszanymi uczuciami \u2013 czemu zawinili przede wszystkim re\u017cyser i znakomity sk\u0105din\u0105d dyrygent, kt\u00f3ry nie zdo\u0142a\u0142 rozgry\u017a\u0107 idiomu stylistycznego p\u00f3\u017anej tw\u00f3rczo\u015bci Czajkowskiego \u2013 przewa\u017cy\u0142 zachwyt nad \u015bwiat\u0142em P\u00f3\u0142nocy, ol\u015bniewaj\u0105c\u0105 architektur\u0105 norweskiej opery, przede wszystkim za\u015b nad wyczuwalnym, nawet w niesprzyjaj\u0105cych okoliczno\u015bciach, entuzjazmem zespo\u0142u, kt\u00f3ry do ka\u017cdego zadania podchodzi\u0142 ze szczero\u015bci\u0105 i zapa\u0142em godnym najlepszych rzemie\u015blnik\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fot. Den Norske Opera<\/p>\n

Co w tym przypadku jest nader istotne, bo spektakl Bieito liczy bez ma\u0142a \u0107wier\u0107 wieku i w wi\u0119kszo\u015bci teatr\u00f3w straci\u0142 ju\u017c urok pierwotnej \u015bwie\u017co\u015bci. Ma\u0142o kto pami\u0119ta, \u017ce w 1999 roku na festiwalu w katalo\u0144skiej Peralada wywo\u0142a\u0142 prawdziw\u0105 burz\u0119. Re\u017cyserowi zarzucano wulgarno\u015b\u0107, epatowanie brutalnym seksem i przemoc\u0105 \u2013 jakby wszyscy zapomnieli, \u017ce sam Bizet z rozmys\u0142em nie wzi\u0105\u0142 tej tragicznej historii w cudzys\u0142\u00f3w, nie okre\u015bli\u0142 jednoznacznie charakteru postaci, odszed\u0142 od schematu na niebezpieczne manowce realizmu i tak tym zbulwersowa\u0142 pary\u017can, \u017ce nie zwr\u00f3cili ju\u017c uwagi na maestri\u0119 roboty muzycznej. Warto przypomnie\u0107, \u017ce mi\u0119dzynarodowa kariera operowa Bieito, potomka skromnego pracownika kolei, wielbiciela iberyjskich zarzueli i w\u00f3wczas \u015bwie\u017co upieczonego dyrektora artystycznego Teatro Arriaga w Bilbao, zacz\u0119\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie od Carmen<\/em>. Kto zna wy\u0142\u0105cznie ten spektakl Bieito, ten nie ma poj\u0119cia o jego p\u00f3\u017aniejszej drodze tw\u00f3rczej, zapocz\u0105tkowanej zaledwie rok p\u00f3\u017aniej skandalizuj\u0105cym przedstawieniem Balu maskowego <\/em>Verdiego, kt\u00f3re rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 scen\u0105 z udzia\u0142em kilkunastu m\u0119\u017cczyzn z opuszczonymi spodniami, za\u0142atwiaj\u0105cych potrzeby fizjologiczne w toaletach z prze\u017aroczystymi \u015bcianami. Kto widzia\u0142 wy\u0142\u0105cznie niedawne inscenizacje Bieito, ten nie ma poj\u0119cia, \u017ce jego s\u0142ynna Carmen<\/em> jest w gruncie rzeczy wzorcowym przyk\u0142adem teatru re\u017cyserskiego z ko\u0144ca ubieg\u0142ego stulecia \u2013 spektaklem nie tyle prowokacyjnym, ile prowokuj\u0105cym do my\u015blenia, pr\u00f3buj\u0105cym dotrze\u0107 do wra\u017cliwo\u015bci \u00f3wczesnego odbiorcy, a zarazem nic nie uroni\u0107 z przes\u0142ania tw\u00f3rc\u00f3w dzie\u0142a.<\/p>\n

Nad koncepcj\u0105 Bieito unosi si\u0119 widmo maczyzmu. Ze sceny \u2013 podobnie jak we wcze\u015bniejszej o dwa lata inscenizacji Patrice\u2019a Cauriera i Moshe Leisera \u2013 dos\u0142ownie bije smr\u00f3d potu, niespe\u0142nionej m\u0119skiej \u017c\u0105dzy, kobiecej samotno\u015bci, powszechnego wyuzdania i potrzeby zwyczajnej ludzkiej blisko\u015bci. Mo\u017cna nawet wybaczy\u0107 Bieito, \u017ce scen\u0119 corridy w IV akcie zer\u017cn\u0105\u0142 od obydwu wy\u017cej wymienionych Francuz\u00f3w, sk\u0105din\u0105d z gorszym skutkiem. Re\u017cyser przeni\u00f3s\u0142 narracj\u0119 zar\u00f3wno w czasie, jak i przestrzeni. Akcja jego Carmen <\/em>toczy si\u0119 w postfrankistowskiej Hiszpanii, niewykluczone, \u017ce gdzie\u015b w jej zamorskich eksklawach, mo\u017ce w Ceucie albo Melilli. Poza tym wszystko, jak u Bizeta: zwierz\u0119ca chu\u0107, bagno moralne, wszechogarniaj\u0105ce rozprz\u0119\u017cenie. Scena, je\u015bli nie liczy\u0107 kilku znamiennych rekwizyt\u00f3w \u2013 masztu flagowego w pierwszym akcie, obciachowych mercedes\u00f3w \u201ebeczek\u201d, znamionuj\u0105cych tandet\u0119 przemytniczego fachu, skrzynek z alkoholem oraz karton\u00f3w z papierosami, sprz\u0119tem elektronicznym i artyku\u0142ami gospodarstwa domowego, oznaczonych przekr\u0119conymi, lecz wci\u0105\u017c rozpoznawalnymi logotypami mi\u0119dzynarodowych koncern\u00f3w \u2013 w\u0142a\u015bciwie jest pusta. Bieito precyzyjnie rozgrywa relacje mi\u0119dzy postaciami. Carmen jest kwintesencj\u0105 kusz\u0105cej obco\u015bci, Don Jos\u00e9 \u2013 t\u0119pym, brutalnym \u017co\u0142dakiem, Escamillo – prymitywnym samcem, kt\u00f3ry potrafi umiej\u0119tnie zdyskontowa\u0107 swoj\u0105 popularno\u015b\u0107 na byczej arenie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fot. Den Norske Opera<\/p>\n

Temat walk byk\u00f3w przewija si\u0119 nieustannie przez ten spektakl. Pocz\u0105wszy od pantomimy w uwerturze, z udzia\u0142em Lilasa Pastii, kt\u00f3ry udaje prestidigitatora, bawi\u0105c si\u0119 czerwon\u0105 chustk\u0105, spod kt\u00f3rej \u2013 zamiast spodziewanej czarodziejskiej kuli \u2013 wysunie w wulgarnym ge\u015bcie palec, a\u017c po symboliczn\u0105 obecno\u015b\u0107 \u201ebyka Osborne\u2019a\u201d, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 w pi\u0119knej, dyskretnie erotycznej scenie na pocz\u0105tku trzeciego aktu. Reklama brandy Veterano, produkowanej przez andaluzyjsk\u0105 firm\u0119 Osborne, wprowadzona w hiszpa\u0144ski pejza\u017c w 1957 roku, pod postaci\u0105 charakterystycznych, drewnianych szyld\u00f3w, kt\u00f3re pi\u0119\u0107 lat przed premier\u0105 Carmen <\/em>Bieito pr\u00f3bowano wyrugowa\u0107 z przestrzeni publicznej, odgrywa te\u017c istotn\u0105 rol\u0119 we wst\u0119pie do aktu czwartego. Kiedy szyld z bykiem wali si\u0119 z hukiem na deski sceny, jego rozbite szcz\u0105tki uczestnicz\u0105 po chwili w parodii corridy.<\/p>\n

Znamienne, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 re\u017cyser\u00f3w nie powa\u017cy\u0142aby si\u0119 dzi\u015b na rozwi\u0105zania, kt\u00f3re stanowi\u0105 o sile koncepcji Bieito. Nie by\u0142oby dziewczynki ta\u0144cz\u0105cej lubie\u017cnie flamenco. Nie by\u0142oby sugestywnych obraz\u00f3w seksu. Zabrak\u0142oby brutalnych scen przemocy, wymagaj\u0105cych od \u015bpiewak\u00f3w i\u015bcie filmowego warsztatu.<\/p>\n

W\u0142a\u015bnie dlatego pojecha\u0142am na t\u0119 Carmen <\/em>do Oslo, stolicy kraju, kt\u00f3ry potrafi odr\u00f3\u017cni\u0107 iluzj\u0119 sceniczn\u0105 od rzeczywisto\u015bci. Ale mimo wszystko zamar\u0142am, kiedy przemytnicy rzucili Zunig\u0105 jak workiem kartofli o karoseri\u0119 sfatygowanego mercedesa. Dlatego z takim podziwem patrzy\u0142am na sceny mi\u0142osne. Dlatego nie mog\u0142am powstrzyma\u0107 \u015bmiechu, kiedy pijaniute\u0144kie dziewczyny dos\u0142ownie wytoczy\u0142y si\u0119 z samochodu pod tawern\u0105 Lilasa Pastii. Takiego teatru potrzebowa\u0142am, i nie spodziewa\u0142am si\u0119 nawet, \u017ce po nag\u0142ym zast\u0119pstwie dostan\u0119 w pakiecie obsad\u0119 r\u00f3wnie gwiazdorsk\u0105, jak w Pary\u017cu i Wiedniu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fot: Den Norske Opera<\/p>\n

Parti\u0119 Don Jos\u00e9go, w ten jedyny wiecz\u00f3r, przej\u0105\u0142 bowiem Charles Castronovo, znany polskim melomanom z wyst\u0119pu we wroc\u0142awskich Opowie\u015bciach Hoffmanna<\/em>, kt\u00f3ry przyp\u0142aci\u0142 ci\u0119\u017ckim COVID-em. \u015apiesz\u0119 donie\u015b\u0107, \u017ce ameryka\u0144ski tenor w pe\u0142ni doszed\u0142 do formy, zachwycaj\u0105c nie tylko z\u0142ocist\u0105, nieomal barytonow\u0105 barw\u0105 g\u0142osu, lecz i przepi\u0119kn\u0105 fraz\u0105 oraz g\u0142\u0119boko przemy\u015blan\u0105 koncepcj\u0105 postaci. Ingeborg Gillebo, obdarzona mi\u0119kkim, pewnym intonacyjnie i znakomicie pasuj\u0105cym do tytu\u0142owej partii mezzosopranem, \u017ale przeliczy\u0142a si\u0142y na zamiary i zabra\u0142o jej g\u0142osu na fina\u0142owy, rozgrywaj\u0105cy si\u0119 w pustej przestrzeni duet z dawnym kochankiem. Znakomit\u0105 Micael\u0105 okaza\u0142a si\u0119 Marita S\u00f8lberg, dysponuj\u0105ca nie tylko \u015bwietnie prowadzonym sopranem, lecz i znakomitym warsztatem aktorskim. Cudownie s\u0142ucha\u0142o si\u0119 subretkowej, jakby \u017cywcem wyj\u0119tej z obsady dawnej Op\u00e9ra-Comique Fr\u00f8y Hovland Holtbakk (Frasquita), w duecie z nieodparcie \u015bmieszn\u0105, brawurow\u0105 wokalnie Christin\u0105 J\u00f8nsi w partii Mercedes. Zdarzy\u0142y si\u0119 te\u017c dwa ol\u015bnienia: fenomenalny Dmitry Cheblykov w roli Escamilla, m\u0142ody, a ju\u017c w pe\u0142ni ukszta\u0142towany baryton, zabarwiony leciutkim \u201egroszkiem\u201d, nieskazitelny zar\u00f3wno emisyjnie, jak i pod wzgl\u0119dem dykcji; oraz aksamitnog\u0142osy, przywodz\u0105cy na my\u015bl skojarzenia ze sztuk\u0105 Kima Borga Jacob Abel Tjeldberg, debiutuj\u0105cy w partii Zunigi.<\/p>\n

Do nieustaj\u0105cych pochwa\u0142 pod adresem ch\u00f3ru i orkiestry musz\u0119 do\u0142\u0105czy\u0107 wyrazy najwy\u017cszego uznania pod adresem Ariane Matiakh, francuskiej dyrygentki, kt\u00f3ra muzyk\u0119 Bizeta pokocha\u0142a w domu rodzinnym, a potem mia\u0142a okazj\u0119 podzieli\u0107 si\u0119 t\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 z niejednym europejskim teatrem operowym. Dobrze, \u017ce zaakceptowa\u0142a koncepcj\u0119 Bieito i umiej\u0119tnie z\u0142o\u017cy\u0142a j\u0105 z partytur\u0105 Bizeta: w gorzk\u0105 refleksj\u0119 nad zmierzchem m\u0119skich bog\u00f3w i niepewn\u0105 nadziej\u0105 na \u015bwit b\u00f3stw kobiecych.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na legendarn\u0105 inscenizacj\u0119 Calixta Bieito wybiera\u0142am si\u0119 do Oslo dwa lata temu z ok\u0142adem. Moje \u00f3wczesne plany pokrzy\u017cowa\u0142a pandemia. Kiedy zaraza przygas\u0142a i \u017cycie operowe wr\u00f3ci\u0142o do chwiejnej normy, spr\u00f3bowa\u0142am raz jeszcze. Przyjaciele nie mogli si\u0119 nadziwi\u0107, dlaczego zlekcewa\u017cy\u0142am \u015bwie\u017ce wznowienia Carmen w uj\u0119ciu hiszpa\u0144skiego obrazoburcy w innych, znacznie \u201emodniejszych\u201d teatrach, cho\u0107by w wiede\u0144skiej Staatsoper … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-6661","format-standard","category-wedrowki-operowe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6661","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6661"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6661\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6677,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6661\/revisions\/6677"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6661"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6661"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6661"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}