{"id":6694,"date":"2022-07-05T10:13:36","date_gmt":"2022-07-05T08:13:36","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6694"},"modified":"2022-07-05T10:13:36","modified_gmt":"2022-07-05T08:13:36","slug":"w-plataninie-watkow-i-wariantow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6694","title":{"rendered":"W pl\u0105taninie w\u0105tk\u00f3w i wariant\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Ju\u017c wkr\u00f3tce recenzje z Die tote Stadt <\/em>w Longborough i Parsifala <\/em>w Londynie, a tymczasem nowina: Upi\u00f3r ma ju\u017c konto na pr\u0119\u017cnej platformie subskrypcyjnej patronite.pl, umo\u017cliwiaj\u0105cej wsparcie rosn\u0105cej liczby tw\u00f3rc\u00f3w i publicyst\u00f3w niezale\u017cnych, niepokornych albo po prostu niepasuj\u0105cych do tzw. oficjalnej narracji. Szczeg\u00f3\u0142y tutaj: https:\/\/patronite.pl\/upior-opera<\/a>, zasady proste, p\u0142atno\u015bci wygodne i w ka\u017cdej chwili mo\u017cna zrezygnowa\u0107, je\u015bli Upi\u00f3r zawiedzie Pa\u0144stwa oczekiwania. Ale postara si\u0119 nie zawie\u015b\u0107, ani teraz, ani w w przysz\u0142o\u015bci. Na zach\u0119t\u0119 esej na marginesie koncertu NOSPR 3 marca. Parti\u0119 solow\u0105 w utworze Mykietyna wykona\u0142 Marcin Markowicz, orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142 Gilbert Varga.<\/p>\n

***<\/p>\n

Legendarn\u0105 ju\u017c melodi\u0119 z Anio\u0142\u00f3w w Ameryce <\/em>Tony\u2019ego Kushnera w re\u017cyserii Krzysztofa Warlikowskiego, melodi\u0119, kt\u00f3ra towarzyszy \u201eantarktycznej\u201d wizji Harper po za\u017cyciu valium, Mykietyn skomponowa\u0142 i sam zagra\u0142 na chi\u0144skim oboju guan<\/em>. Kompozytor kupi\u0142 instrument przypadkiem, na targu w Szanghaju, pono\u0107 za r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 siedemnastu groszy. Chi\u0144czycy powiadaj\u0105, \u017ce trudno gra\u0107 na guan<\/em>; \u017ceby opanowa\u0107 harmonijk\u0119 ustn\u0105 sheng<\/em>, wystarczy sto dni intensywnych \u0107wicze\u0144, bieg\u0142o\u015b\u0107 w grze na guan<\/em> wymaga co najmniej tysi\u0105ca dni wprawek. Melodyjka jest wprawdzie do\u015b\u0107 prosta, nic jednak nie wskazuje, \u017ceby Mykietyn mia\u0142 jakikolwiek k\u0142opot z opanowaniem chi\u0144skiego oboju. Nic te\u017c nie wskazuje, by kiedykolwiek si\u0119 zgubi\u0142 w swej w\u0142asnej odmianie Borgesowskiego ogrodu o rozwidlaj\u0105cych si\u0119 \u015bcie\u017ckach, z kt\u00f3rym Andrzej Ch\u0142opecki por\u00f3wna\u0142 kiedy\u015b jego drog\u0119 tw\u00f3rcz\u0105.<\/p>\n

W jednym wszak\u017ce Ch\u0142opecki nie mia\u0142 racji, sugeruj\u0105c, \u017ce Mykietyn pl\u0105cze si\u0119 w tej g\u0119stwinie i nie bardzo wie, co z niej wybra\u0107. Od m\u0142odzie\u0144czej dezynwoltury przeszed\u0142 p\u0142ynnie do przewrotnej, postmodernistycznej gry z konwencj\u0105; od \u201eprogramowej\u201d muzyki teatralnej, czasem intensywniejszej ni\u017c sam tekst sztuki, do eksploracji akord\u00f3w ze wsp\u00f3\u0142brzmieniami mikrotonalnymi; po pierwszych eksperymentach ze spowalnianiem i przy\u015bpieszaniem czasu w Koncercie fletowym<\/em> postanowi\u0142 wypr\u00f3bowa\u0107 swoje \u201emuzyczne fraktale\u201d w Czarodziejskiej g\u00f3rze<\/em>. Mykietyn nie b\u0142\u0105dzi. Z b\u0142\u0119dnej \u015bcie\u017cki potrafi zawr\u00f3ci\u0107, inn\u0105 pod\u0105\u017ca wytrwale, a\u017c doprowadzi go do kolejnego skrzy\u017cowania: kultur, styl\u00f3w, coraz mniej oczywistych wsp\u00f3\u0142brzmie\u0144.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Pawe\u0142 Mykietyn. Fot. Bartek Barczyk<\/p>\n

W dedykowanym Marcinowi Markowiczowi Koncercie skrzypcowym <\/em>zderza form\u0119 kojarzon\u0105 z arcydzie\u0142ami Beethovena, Mendelssohna i Brahmsa z syntez\u0105 swoich dotychczasowych poszukiwa\u0144 w dziedzinie politemporalno\u015bci. Stopniowe, nieub\u0142agane zmiany tempa nak\u0142ada na r\u00f3wnomierne zmiany struktur harmonicznych. Rozp\u0119dza utw\u00f3r jak puszczon\u0105 w ruch pot\u0119\u017cn\u0105 maszyn\u0119, \u017ceby po jakim\u015b czasie zaci\u0105gn\u0105\u0107 hamulce, p\u00f3\u017aniej za\u015b zn\u00f3w przy\u015bpieszy\u0107. Mykietyn nie b\u0142\u0105dzi: czasem za to mami sko\u0142atany m\u00f3zg s\u0142uchacza, sk\u0142onny odbiera\u0107 skrajnie szybkie figury rytmiczne jako spowolnienie tempa narracji. \u015awiadom, \u017ce bieg\u0142o\u015b\u0107 w grze na skrzypcach wymaga po stokro\u0107 tysi\u0119cy dni wprawek, ostatnie s\u0142owo pozostawia soli\u015bcie. Pod jego wirtuozeri\u0119 wznosi rusztowanie solidne, z pozoru konwencjonalne, a jednak nieoczywiste. Mo\u017cna na to zareagowa\u0107 odruchem buntu. Dzi\u015b jednak trudno zarzuci\u0107 Mykietynowi, \u017ce straci\u0142 azymut w pl\u0105taninie ogrodowych \u015bcie\u017cek, skoro jego utwory wci\u0105\u017c dra\u017cni\u0105 i uwieraj\u0105, wci\u0105\u017c s\u0105 rozpoznawalne w nat\u0142oku epigonizm\u00f3w spod znaku nowej z\u0142o\u017cono\u015bci, spektralizmu i wszelkiej tradycji na opak wywr\u00f3conej.<\/p>\n

Takiej pewno\u015bci w przecieraniu szlak\u00f3w w ogrodzie wyobra\u017ani zawsze brakowa\u0142o Brucknerowi, urodzonemu pod Linzem synowi skromnego wiejskiego nauczyciela muzyki. Ambicje m\u0142odego Antona, osieroconego w wieku zaledwie trzynastu lat, d\u0142ugo nie wychodzi\u0142y poza obj\u0119cie zawodowej schedy po ojcu, do czego przygotowywa\u0142 si\u0119 sumiennie i bez najmniejszej wiary we w\u0142asne mo\u017cliwo\u015bci. Sw\u00f3j pierwszy utw\u00f3r, motet Pange lingua<\/em>, skomponowa\u0142 jako jedenastolatek. A\u017c trudno uwierzy\u0107, \u017ce ostatnie poprawki wprowadzi\u0142 do\u0144 w roku 1891, kiedy dobiega\u0142 siedemdziesi\u0105tki.<\/p>\n

Do szkicowania IV Symfonii<\/em>, kt\u00f3r\u0105 sam opatrzy\u0142 podtytu\u0142em \u201eRomantyczna\u201d, zabra\u0142 si\u0119 w styczniu 1874 roku, kilka miesi\u0119cy po premierze II Symfonii<\/em>, kt\u00f3r\u0105 zd\u0105\u017cy\u0142 zrewidowa\u0107 jeszcze przed pierwszym wykonaniem. Druga <\/em>by\u0142a w istocie czwart\u0105, je\u015bli do jego dorobku symfonicznego wliczy\u0107 wczesne, niewykonane za \u017cycia kompozytora symfonie f-moll i d-moll. Pierwsze trzy \u201enumerowane\u201d symfonie pr\u00f3bowa\u0142 \u2013 bez powodzenia, czasem z wr\u0119cz katastrofalnym skutkiem \u2013 wprowadza\u0107 w \u017cycie koncertowe pod w\u0142asn\u0105 dyrekcj\u0105. Wszystkie p\u00f3\u017aniej poprawia\u0142 i w niesko\u0144czono\u015b\u0107 rewidowa\u0142 kolejne wersje.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Anton Bruckner. Fot. Ludwig Grillich, ok. 1890<\/p>\n

Wspomniana ju\u017c wersja pierwotna IV Symfonii Es-dur<\/em>, uko\u0144czona w listopadzie 1874 roku, zabrzmia\u0142a po raz pierwszy przesz\u0142o sto lat p\u00f3\u017aniej. Jeszcze d\u0142u\u017cej, a\u017c do 2020 roku, czeka\u0142 na premier\u0119 jej wariant z roku 1876. Nast\u0119pna d\u0142ubanina w partyturze, post\u0119puj\u0105ca r\u00f3wnolegle z pracami nad V Symfoni\u0105<\/em>, zaowocowa\u0142a wersj\u0105 z 1878 roku, kt\u00f3ra do dzi\u015b nie wzbudzi\u0142a zainteresowania kapelmistrz\u00f3w. Nic nie wskazywa\u0142o, \u017ce trzy lata p\u00f3\u017aniej nast\u0105pi gwa\u0142towny prze\u0142om w karierze nie\u015bmia\u0142ego organisty. Niewykluczone, \u017ce do sukcesu tak zwanej wersji z Karlsruhe (od miejsca drugiego koncertu) przyczyni\u0142 si\u0119 w g\u0142\u00f3wnej mierze dyrygent, kt\u00f3remu Bruckner wreszcie postanowi\u0142 przekaza\u0107 batut\u0119. Hans Richter by\u0142 muzykiem niebywale wszechstronnym \u2013 s\u0142ynnym z zast\u0119powania niedysponowanych instrumentalist\u00f3w i \u015bpiewak\u00f3w podczas wykona\u0144 \u2013 przede wszystkim za\u015b jednym z najwy\u017cej cenionych interpretator\u00f3w tw\u00f3rczo\u015bci Wagnera, bliskim przyjacielem kompozytora i dyrygentem prapremiery jego Pier\u015bcienia Nibelunga. <\/em>Wskaz\u00f3wki programowe, w kt\u00f3rych Bruckner zdo\u0142a\u0142 uchwyci\u0107 esencj\u0119 swojej symfonii \u2013 pot\u0119g\u0119 mitu przemieszan\u0105 z naiwno\u015bci\u0105 ba\u015bni \u2013 w pe\u0142ni przem\u00f3wi\u0142y do wyobra\u017ani Richtera: \u201e\u015bredniowieczne miasto \u2013 \u015bwit \u2013 z wie\u017c dobiega poranny zew \u2013 bramy si\u0119 otwieraj\u0105 \u2013 rycerze na dumnych rumakach wypadaj\u0105 na zewn\u0105trz, spowija ich magia natury \u2013 las szepce \u2013 ptaki \u015bpiewaj\u0105 \u2013 i tak roztacza si\u0119 przed nami romantyczny obraz\u201d.<\/p>\n

Bruckner w 1881 roku dobiega\u0142 sze\u015b\u0107dziesi\u0105tki, a mimo to wi\u0119kszo\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w Wiener Philharmoniker nie mia\u0142a poj\u0119cia, \u017ce szanowany organista i profesor harmonii zajmuje si\u0119 tak\u017ce kompozycj\u0105. Rozbudowane, istotnie na wskro\u015b romantyczne dzie\u0142o, \u0142\u0105cz\u0105ce liryczny wdzi\u0119k schubertowskiej frazy z wagnerowsk\u0105 g\u0119sto\u015bci\u0105 harmoniki i typow\u0105 ju\u017c dla Brucknera sk\u0142onno\u015bci\u0105 do burzliwych, quasi-organowych kulminacji, wzbudzi\u0142o niek\u0142amany zachwyt. Sukces nie przyszed\u0142 \u0142atwo: zanim wydrwiwany \u201eprostaczek\u201d us\u0142ysza\u0142 owacj\u0119 po wiede\u0144skiej premierze, prze\u0142kn\u0105\u0142 gorycz niejednej pora\u017cki. Jak si\u0119 okaza\u0142o, nie na darmo: komplement\u00f3w nie szcz\u0119dzi\u0142 mu nawet bezlitosny krytyk Max Kalber.<\/p>\n

Po jednej z pr\u00f3b Bruckner wcisn\u0105\u0142 Richterowi w d\u0142o\u0144 halerz\u00f3wk\u0119 i poprosi\u0142 go, \u017ceby wypi\u0142 kufel piwa za jego zdrowie. Pono\u0107 dyrygent do ko\u0144ca \u017cycia nosi\u0142 t\u0119 monet\u0119 przyczepion\u0105 do dewizki zegarka. Ciekawe, co Chi\u0144czyk z Szanghaju zrobi\u0142 z r\u00f3wnowarto\u015bci\u0105 siedemnastu groszy Mykietyna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ju\u017c wkr\u00f3tce recenzje z Die tote Stadt w Longborough i Parsifala w Londynie, a tymczasem nowina: Upi\u00f3r ma ju\u017c konto na pr\u0119\u017cnej platformie subskrypcyjnej patronite.pl, umo\u017cliwiaj\u0105cej wsparcie rosn\u0105cej liczby tw\u00f3rc\u00f3w i publicyst\u00f3w niezale\u017cnych, niepokornych albo po prostu niepasuj\u0105cych do tzw. oficjalnej narracji. Szczeg\u00f3\u0142y tutaj: https:\/\/patronite.pl\/upior-opera, zasady proste, p\u0142atno\u015bci wygodne i w ka\u017cdej chwili mo\u017cna zrezygnowa\u0107, … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6694","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6694","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6694"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6694\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6697,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6694\/revisions\/6697"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6694"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6694"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6694"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}