{"id":6730,"date":"2022-07-18T14:42:35","date_gmt":"2022-07-18T12:42:35","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6730"},"modified":"2022-07-18T16:55:39","modified_gmt":"2022-07-18T14:55:39","slug":"jak-odmalowac-absolut","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6730","title":{"rendered":"Jak odmalowa\u0107 absolut"},"content":{"rendered":"

Za kilka dni nowy – i na razie ostatni – odcinek brytyjskich przyg\u00f3d Upiora. Na Wyspy wr\u00f3c\u0119 najwcze\u015bniej pod koniec wrze\u015bnia, jesieni\u0105 zamierzam przetrze\u0107 kilka nowych szlak\u00f3w, a tymczasem proponuj\u0119 na chwil\u0119 oderwa\u0107 si\u0119 od opery i wr\u00f3ci\u0107 pami\u0119ci\u0105 do minionego sezonu NOSPR. Koncert z udzia\u0142em Pinchasa Zuckermana w podw\u00f3jnej roli skrzypka i altowiolisty oraz wiolonczelistki Amandy Forsyth odby\u0142 si\u0119 11 marca. Orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142 Lawrence Foster. O malowaniu absolutu przez Bacha, Dormana i Ryszarda Straussa – w poni\u017cszym eseju. Przy okazji serdeczne podzi\u0119kowania dla dotychczasowych Patron\u00f3w i drobne u\u0142atwienie dla przysz\u0142ych i jeszcze niezdecydowanych: po prawej u g\u00f3ry, tu\u017c pod wyszukiwark\u0105 strony, znajd\u0105 Pa\u0144stwo link z bezpo\u015brednim przekierowaniem na Patronite.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u201ePotrafi mi pan wyja\u015bni\u0107, co to jest muzyka absolutna? Bo ja nie\u201d, zirytowa\u0142 si\u0119 kiedy\u015b Ryszard Strauss, zapewniaj\u0105c rozm\u00f3wc\u0119, \u017ce chcia\u0142by tak wyrazi\u0107 muzyk\u0105 kufel piwa, \u017ceby s\u0142uchacz od razu wiedzia\u0142, czy chodzi\u0142o mu o klarownego, gorzkawego pilsnera, czy te\u017c mocnego, tre\u015bciwego ko\u017alaka z regionu G\u00f3rnej Frankonii. Kiedy jednak och\u0142on\u0105\u0142, obja\u015bni\u0142 r\u00f3wnie dobitnie, \u017ce muzyka nie mo\u017ce si\u0119 zatraci\u0107 w kompozytorskiej samowoli, \u017ce potrzebuje rusztowa\u0144, \u015bci\u015ble okre\u015blonych ogranicze\u0144 formalnych, kt\u00f3re mo\u017cna jej narzuci\u0107 najrozmaitszymi sposobami, pocz\u0105wszy od czerpania nauk z do\u015bwiadcze\u0144 innych styl\u00f3w, sko\u0144czywszy na sformu\u0142owaniu odpowiednio no\u015bnego programu literackiego.<\/p>\n

Coraz to nowych rusztowa\u0144, kt\u00f3re mo\u017cna by wype\u0142ni\u0107 budulcem w\u0142asnej inwencji muzycznej, poszukiwa\u0142 te\u017c m\u0142ody Bach. I znalaz\u0142 je w tw\u00f3rczo\u015bci instrumentalnej w\u0142oskich mistrz\u00f3w p\u00f3\u017anego baroku, kt\u00f3rzy u\u017cywali terminu concerto <\/em>w nieco innym znaczeniu ni\u017c kompozytorzy XVII wieku i kontynuuj\u0105cy ich tradycj\u0119 Jan Sebastian. W\u0142oskie s\u0142owo concerto <\/em>istotnie wywodzi si\u0119 od \u0142aci\u0144skiego czasownika concertare<\/em> \u2013 czyli spiera\u0107 si\u0119, wsp\u00f3\u0142zawodniczy\u0107, czasem wr\u0119cz zderzy\u0107 si\u0119 w boju \u2013 z biegiem stuleci zmieni\u0142o jednak znaczenie diametralnie, okre\u015blaj\u0105c raczej pokojowe zgromadzenie, harmonijn\u0105 wymian\u0119 zda\u0144 w szerszym gronie. Bach nazywa\u0142 koncertami swoje pierwsze kantaty, w kt\u00f3rych g\u0142osy instrumentalne, zamiast renesansowym wzorem dublowa\u0107 g\u0142osy wokalne, rozwija\u0142y si\u0119 niezale\u017cnie \u2013 jak w Symphoniae sacrae <\/em>Gabrielego i Sch\u00fctza.<\/p>\n

W postaci czysto instrumentalnej koncert okrzep\u0142 dopiero w utworach Stradelli, Gregoriego i Corellego. Forma, z jak\u0105 kojarzymy go wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, w kt\u00f3rej grupa concertino<\/em> zosta\u0142a zredukowana do zaledwie jednego instrumentu, ugruntowa\u0142a si\u0119 w tw\u00f3rczo\u015bci Vivaldiego, podziwianej i na\u015bladowanej przez wielu kompozytor\u00f3w tamtego czasu, tak\u017ce przez Bacha. Najwcze\u015bniejszy zachowany r\u0119kopis Koncertu skrzypcowego a-moll <\/em>powsta\u0142 mniej wi\u0119cej w roku 1730, nied\u0142ugo po tym, kiedy Bach obj\u0105\u0142 kierownictwo lipskiego Collegium Musicum. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 muzykolog\u00f3w datuje jednak ten koncert na wcze\u015bniejszy okres przej\u015bciowy, czyli czas pobytu Bacha na dworze ksi\u0119cia Leopolda w K\u00f6then. Jakkolwiek b\u0105d\u017a, Koncert <\/em>sta\u0142 si\u0119 jednym z filar\u00f3w tradycyjnego repertuaru skrzypcowego. Pod wzgl\u0119dem stylistycznym \u0142\u0105czy wirtuozowski rozmach i za\u0142o\u017cenia formalne analogicznych koncert\u00f3w Vivaldiego (kt\u00f3re Bach studiowa\u0142 z zapa\u0142em i wiele z nich opracowa\u0142 na organy) z w\u0142asnym j\u0119zykiem harmonicznym i typowo Bachowsk\u0105 z\u0142o\u017cono\u015bci\u0105 faktury.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Avner Dorman. Fot. Felix Gr\u00fcnschlo<\/span>ss<\/p>\n

Podobnie z tradycj\u0105 i tera\u017aniejszo\u015bci\u0105 formy igra Avner Dorman, urodzony w Tel Awiwie kompozytor, dyrygent i edukator muzyczny, kt\u00f3ry sw\u00f3j Koncert podw\u00f3jny <\/em>napisa\u0142 w roku 2019, na zam\u00f3wienie Pinchasa Zukermana i Amandy Forsyth. Z mistrzostwem gry Zukermana mia\u0142 do czynienia od dziecka \u2013 z czasem porwa\u0142y go tak\u017ce liryzm i wirtuozeria techniki wiolonczelowej Forsyth, \u017cony wybitnego skrzypka. Postanowi\u0142 skomponowa\u0107 utw\u00f3r, w kt\u00f3rym da\u0142oby si\u0119 prze\u015bledzi\u0107 \u0142\u0105cz\u0105ce solist\u00f3w zwi\u0105zki muzyczne, ich wzajemne oddzia\u0142ywanie tw\u00f3rcze, a jednocze\u015bnie ich interakcje z orkiestr\u0105 \u2013 dzie\u0142o barokowe z ducha, neoklasyczne w zakroju, wyros\u0142e z t\u0119sknoty za dawnymi koncertami, zarazem jednak, na przek\u00f3r tej t\u0119sknocie, eksploruj\u0105ce nowoczesne rytmy, wsp\u00f3\u0142brzmienia i barwy orkiestrowe. Z\u0142ocist\u0105 barw\u0119 skrzypiec Zukermana zestawi\u0142 z ciep\u0142\u0105 barw\u0105 wiolonczeli Forsyth, odda\u0142 ho\u0142d zar\u00f3wno osobistej relacji dwojga muzyk\u00f3w, jak i historii samej formy. Ciekawe, jak potocz\u0105 si\u0119 losy kompozycji, kiedy oderwie si\u0119 od interpretacji swoich adresat\u00f3w, kt\u00f3rzy ju\u017c w lipcu powierz\u0105 j\u0105 pieczy innych wykonawc\u00f3w \u2013 niekoniecznie zwi\u0105zanych ze sob\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105 \u017cycia, spogl\u0105daj\u0105cych na dzie\u0142o z wi\u0119kszego dystansu, wci\u0105\u017c jednak \u015bwiadomych, \u017ce za rusztowaniem wzniesionym przez Avnera kryje si\u0119 konstrukcja tyle\u017c nowoczesna, ile zakorzeniona w formalnych eksperymentach Bacha sprzed trzystu lat z ok\u0142adem.<\/p>\n

Strauss zabra\u0142 si\u0119 za komponowanie Don Kichota <\/em>w 1897 roku, tak pewny solidno\u015bci i przejrzysto\u015bci obmy\u015blonych przez siebie muzycznych rusztowa\u0144, \u017ce z pocz\u0105tku kategorycznie odmawia\u0142 opatrzenia utworu jakimkolwiek komentarzem. \u201ePrzecie\u017c i tak wszystko s\u0142ycha\u0107\u201d, ripostowa\u0142 natr\u0119tom i odsy\u0142a\u0142 ich do wszystkich diab\u0142\u00f3w. Arthur Hahn, autor broszury z obszernym om\u00f3wieniem wcze\u015bniejszego poematu symfonicznego Tako rzecze Zaratustra<\/em>, zdo\u0142a\u0142 jednak przekona\u0107 kompozytora do przeprowadzenia podobnej analizy wariacji fantastycznych na temat \u201ewielce s\u0142ynnego hidalga\u201d z La Manchy. Chyba sam Strauss nie do ko\u0144ca zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce po kilku dniach \u015bl\u0119czenia nad partytur\u0105 ostatecznej wersji dzie\u0142a obaj z Hahnem dolicz\u0105 si\u0119 w nim przesz\u0142o pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu motyw\u00f3w przewodnich.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ma\u0142y Ryszard Strauss z matk\u0105, ok. 1865<\/p>\n

Bohater\u00f3w Don Kichota<\/em>, kt\u00f3ry pod wzgl\u0119dem formalnym jest do\u015b\u0107 nietypowym koncertem b\u0105d\u017a symfoni\u0105 koncertuj\u0105c\u0105 w postaci tematu z wariacjami, poznajemy w trzycz\u0119\u015bciowym wprowadzeniu. Trzy aspekty charakteru hidalga ods\u0142aniaj\u0105 kolejno wiolonczela solo (waleczno\u015b\u0107), drugie skrzypce (galanteria) i klarnet (niewinno\u015b\u0107). Temat obojowy reprezentuje tyle\u017c urodziw\u0105, co nieistniej\u0105c\u0105 Dulcyne\u0119 (brawurowe nawi\u0105zanie do tradycji barokowej i operowych dialog\u00f3w \u201ewyobra\u017conych\u201d, w kt\u00f3rych ten instrument pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 muzycznego cienia osoby nieobecnej), z wiernym Sancho Pans\u0105 tw\u00f3rca skojarzy\u0142 tub\u0119 i fagot. W kolejnych dziesi\u0119ciu wariacjach opisano przygody b\u0142\u0119dnego rycerza; warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na wariacj\u0119 II, przedstawiaj\u0105c\u0105 \u201ezwyci\u0119sk\u0105 walk\u0119 z armi\u0105 wielkiego cesarza Alifanfarona\u201d, w kt\u00f3rej Don Kichot po\u0142o\u017cy\u0142 trupem stado owiec \u2013 dysonansowe frullato <\/em>w instrumentach d\u0119tych, imituj\u0105ce rozpaczliwy bek wyrzynanej trzody, jest jednym z pierwszych zastosowa\u0144 tej techniki w du\u017cej orkiestrze. Bohater odzyskuje zmys\u0142y tu\u017c przed \u015bmierci\u0105, w przejmuj\u0105cym epilogu, w kt\u00f3rym \u017cycie przebiega mu przed oczyma pod postaci\u0105 rekapitulacji temat\u00f3w z introdukcji i ko\u0144czy si\u0119 agonalnym tchnieniem w partii wiolonczeli.<\/p>\n

Strauss jeszcze nieraz p\u00f3\u017aniej dowi\u00f3d\u0142, \u017ce jest mistrzem narracji muzycznej, wyrafinowanej orkiestracji i zaskakuj\u0105cych efekt\u00f3w d\u017awi\u0119kowych. Wygl\u0105da jednak na to, \u017ce pomys\u0142 opatrzenia Don Kichota <\/em>szczeg\u00f3\u0142owym komentarzem analitycznym okaza\u0142 si\u0119 trafny. Kompozytor eksploruje bowiem w tym dziele nie tylko szlaki rzeczywistych w\u0119dr\u00f3wek szalonego hidalga, lecz i manowce jego chorej wyobra\u017ani \u2013 odmalowane tym bardziej dojmuj\u0105co, \u017ce Strauss od wczesnej m\u0142odo\u015bci by\u0142 \u015bwiadkiem zmaga\u0144 w\u0142asnej matki z ci\u0119\u017ck\u0105 chorob\u0105 psychiczn\u0105, kt\u00f3ra zaostrzy\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie w czasie jego prac nad Don Kichotem<\/em>.<\/p>\n

Bach uczy\u0142 rozmawia\u0107 skrzypce z orkiestr\u0105, Dorman pr\u00f3bowa\u0142 zg\u0142\u0119bi\u0107 w swym utworze relacje \u0142\u0105cz\u0105ce dwoje fenomenalnych, id\u0105cych razem przez \u017cycie muzyk\u00f3w. Matka Ryszarda, nieszcz\u0119sna Josephine Strauss, by\u0142a jedn\u0105 z c\u00f3rek Georga Pschorra, monachijskiego potentata piwnego i w\u0142a\u015bciciela najstarszego browaru w mie\u015bcie. Pewnie dlatego jej syn chcia\u0142 odmalowa\u0107 muzyk\u0105 kufel piwa, a ostatecznie wyrazi\u0142 ni\u0105 szale\u0144stwo swej matki. Chyba rzeczywi\u015bcie nie ma muzyki absolutnej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Za kilka dni nowy – i na razie ostatni – odcinek brytyjskich przyg\u00f3d Upiora. Na Wyspy wr\u00f3c\u0119 najwcze\u015bniej pod koniec wrze\u015bnia, jesieni\u0105 zamierzam przetrze\u0107 kilka nowych szlak\u00f3w, a tymczasem proponuj\u0119 na chwil\u0119 oderwa\u0107 si\u0119 od opery i wr\u00f3ci\u0107 pami\u0119ci\u0105 do minionego sezonu NOSPR. Koncert z udzia\u0142em Pinchasa Zuckermana w podw\u00f3jnej roli skrzypka i altowiolisty oraz … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6730","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6730","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6730"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6730\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6737,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6730\/revisions\/6737"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6730"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6730"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6730"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}