{"id":6761,"date":"2022-08-05T09:49:18","date_gmt":"2022-08-05T07:49:18","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6761"},"modified":"2022-08-05T11:52:53","modified_gmt":"2022-08-05T09:52:53","slug":"gut-kapitan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6761","title":{"rendered":"Gut, Kapit\u00e4n!"},"content":{"rendered":"

Ilekro\u0107 siadam do pisania recenzji, czuj\u0119 si\u0119 jak Sowa Przem\u0105drza\u0142a z Kubusia Puchatka, <\/em>opowiadaj\u0105ca Kangurzycy anegdotk\u0119 pe\u0142n\u0105 d\u0142ugich s\u0142\u00f3w, na przyk\u0142ad Encyklopedia i Rododendron \u2013 czego Kangurzyca wcale nie s\u0142ucha. Ci\u0119\u017cki jest los krytyka w rzeczywisto\u015bci bez regu\u0142, w \u015bwiecie, w kt\u00f3rym wolno\u015b\u0107 miesza si\u0119 z dowolno\u015bci\u0105, a pr\u00f3by rzetelnej, popartej argumentami oceny stawia si\u0119 w jednym rz\u0119dzie z bezdusznym krytykanctwem. Nie ma jednak co narzeka\u0107, zw\u0142aszcza kiedy nadarza si\u0119 okazja obcowania z utworem na prawach \u201ezwyk\u0142ego\u201d mi\u0142o\u015bnika, kt\u00f3rym krytyk z prawdziwego zdarzenia pozostaje do ko\u0144ca \u017cycia \u2013 wbrew pom\u00f3wieniom o zatrat\u0119 umiej\u0119tno\u015bci spontanicznego s\u0142uchania. Tak w\u0142a\u015bnie si\u0119 sta\u0142o przy okazji dw\u00f3ch zaledwie wykona\u0144 Lataj\u0105cego Holendra <\/em>w nowej siedzibie Grange Park Opera: potraktowanych przez dyrektor Wasfi Kani jako co\u015b w rodzaju sprawdzianu, czy Wagner przyjmie si\u0119 w \u201ewiejskim\u201d teatrze w Surrey \u2013 i w my\u015bl tej strategii zrealizowanych bez wsparcia (b\u0105d\u017a te\u017c protest\u00f3w) ze strony brytyjskiej i zagranicznej krytyki, w oszcz\u0119dnej inscenizacji opatrzonej tajemnicz\u0105 etykiet\u0105 free staging<\/em>, za to z wy\u015bmienit\u0105 obsad\u0105 i pod batut\u0105 Anthony\u2019ego Negusa, przedstawiciela Czerwonej Ksi\u0119gi gin\u0105cych dyrygent\u00f3w, kt\u00f3rzy wierz\u0105, \u017ce opera mo\u017ce by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em r\u00f3wnie intensywnych prze\u017cy\u0107, jak w czasach, kiedy nie by\u0142o jeszcze internetu i platform streamingowych. Okazja si\u0119 nadarzy\u0142a, eksperyment si\u0119 powi\u00f3d\u0142, a w g\u0142\u0119bi krytycznej duszy odezwa\u0142a si\u0119 nieodparta pokusa podzielenia si\u0119 zachwytem z jak najszerszym gronem czytelnik\u00f3w.<\/p>\n

Zacz\u0119\u0142am od pogodnego eseju na \u0142amach \u201eTygodnika Powszechnego\u201d, w kt\u00f3rym opisa\u0142am histori\u0119 k\u0142opotliwego spadku po przyszywanej ciotce Bambera Gascoigne\u2019a, namawiaj\u0105c potencjalnych turyst\u00f3w do przynajmniej jednodniowej w\u0119dr\u00f3wki po malowniczych \u201eThe Horsleys\u201d. Zamierza\u0142am na tym poprzesta\u0107. Zmieni\u0142am zdanie. Odsun\u0105wszy na bok wspomnienia nieod\u0142\u0105cznej otoczki przedstawie\u0144 w brytyjskich country house operas<\/em> \u2013 parady sukien koktajlowych, smoking\u00f3w i s\u0142omianych kapeluszy, wype\u0142nionych po brzegi koszy piknikowych oraz stoisk z szampanem i lemoniad\u0105 z kwiat\u00f3w czarnego bzu \u2013 postanowi\u0142am przej\u015b\u0107 do sedna. Muzycznego sedna dojrzewaj\u0105cej od lat koncepcji Negusa, kt\u00f3r\u0105 obserwuj\u0119 od lat pi\u0119ciu \u2013 odk\u0105d poprowadzi\u0142 kilka przedstawie\u0144 Holendra <\/em>w Theater L\u00fcbeck, rok p\u00f3\u017aniej za\u015b rozpocz\u0105\u0142 romantyczn\u0105 oper\u0105 Wagnera kolejny sezon w Longborough Festival Opera. Wcze\u015bniej dyrygowa\u0142 mi\u0119dzy innymi spektaklami Lataj\u0105cego Holendra <\/em>w Welsh National Opera, w inscenizacji Davida Pountneya i pod kierunkiem muzycznym Carla Rizziego. Po tym, co us\u0142ysza\u0142am w West Horsley, nie zastanawiam si\u0119 ju\u017c, ile Negus zawdzi\u0119cza d\u0142ugoletniemu terminowaniu u s\u0142ynnych mistrz\u00f3w batuty. Raczej zachodz\u0119 w g\u0142ow\u0119, ile tym mistrzom umkn\u0119\u0142o w kontaktach z jednym z najwra\u017cliwszych, a zarazem najskromniejszych, nieustannie schowanych w cieniu specjalist\u00f3w od narracji formalno-brzmieniowej arcydzie\u0142 Wagnera.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Anthony Negus. Fot. Grange Park Opera<\/p>\n

Ceglany gmach Grange Park Opera \u2013 z zewn\u0105trz przywodz\u0105cy skojarzenia z rozproszonymi po okolicy cudacznymi konstrukcjami projektu Williama Kinga-Noela, earla Lovelace \u2013 wewn\u0105trz kryje fenomenaln\u0105 akustycznie, wielopoziomow\u0105 widowni\u0119 z typowo \u201ew\u0142osk\u0105\u201d scen\u0105 w stylu mediola\u0144skiej La Scali. Czysty, niczym nieprzyt\u0142umiony d\u017awi\u0119k niesie si\u0119 r\u00f3wnomiernie po ca\u0142ym wn\u0119trzu. \u015apiewacy nie musz\u0105 przekrzykiwa\u0107 orkiestry, orkiestra nie musi zanadto trzyma\u0107 si\u0119 w ryzach, by nie przyt\u0142oczy\u0107 g\u0142os\u00f3w wokalnych. S\u0142uchacze przenosz\u0105 si\u0119 w \u015bwiat dawnej opery, sprzed ekspansji dono\u015bnych, niemi\u0142osiernie \u201edoskonalonych\u201d instrument\u00f3w orkiestrowych, sprzed krachu techniki bel canto<\/em>, unicestwionej w nier\u00f3wnej walce ludzkiego g\u0142osu z nieludzk\u0105 przestrzeni\u0105 i coraz okrutniejszymi wymaganiami odbiorc\u00f3w, cz\u0119sto nieobeznanych z fizjologi\u0105 \u015bpiewu.<\/p>\n

Tyle ju\u017c wcze\u015bniej napisa\u0142am o interpretacjach Holendra <\/em>przez Negusa, \u017ce teraz mog\u0119 bezwstydnie si\u0119 przyzna\u0107, \u017ce ka\u017cde kolejne wykonanie pod jego batut\u0105 sk\u0142ania mnie do por\u00f3wna\u0144 z dokonaniami dawnych kapelmistrz\u00f3w. Nie dlatego, by wskazywa\u0107 na \u017ar\u00f3d\u0142a domniemanej inspiracji \u2013 raczej po to, by utwierdzi\u0107 si\u0119 w przekonaniu, \u017ce Negus jest jednym z nielicznych dzi\u015b dyrygent\u00f3w, kt\u00f3rzy ca\u0142o\u015b\u0107 uj\u0119cia partytur Wagnera podporz\u0105dkowuj\u0105 prawom muzycznej opowie\u015bci. I za ka\u017cdym razem jest to jego w\u0142asna opowie\u015b\u0107 \u2013 otwarta na dyskusj\u0119, ale zawsze klarowna, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ca te elementy, kt\u00f3re zdaniem Negusa znacz\u0105 najwi\u0119cej, kiedy trzeba, nios\u0105 narracj\u0119 naprz\u00f3d, innym razem usuwaj\u0105 j\u0105 w t\u0142o. Negus nie boi si\u0119 ani \u201estaromodnych\u201d portamenti, ani mocnych kontrast\u00f3w dynamicznych, ani przy\u015bpieszania i zwalniania toku narracji w duchu najprawdziwszego tempo rubato<\/em>, w kt\u00f3rym czasu nie \u201ekradnie\u201d si\u0119 bezkarnie, ale zawsze oddaje z ko\u0144cem rozko\u0142ysanego przebiegu. Jakim\u015b tajemnym sposobem utrzymuje r\u00f3wnowag\u0119 mi\u0119dzy liryzmem a deklamacj\u0105: frazy podawane przez solist\u00f3w pod jego batut\u0105 p\u0142yn\u0105 z ich ust jak zwyk\u0142a mowa, a przecie\u017c zapieraj\u0105 dech w piersi \u015bpiewno\u015bci\u0105 i niecodzienn\u0105 elegancj\u0105 melodyczn\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Bryn Terfel (Holender). Fot. Grange Park Opera<\/p>\n

Indywidualne podej\u015bcie Negusa do partytury Holendra <\/em>daje si\u0119 odczu\u0107 ju\u017c w uwerturze: z wyrazi\u015bcie uwypuklonymi, precyzyjnie wyegzekwowanymi motywami tytu\u0142owego bohatera, mi\u0142o\u015bci i odkupienia. Negusowy sztorm nosi wszelkie cechy morskiej nawa\u0142nicy: nie szaleje jak u Kraussa niczym burza na szczytach Alp, nie przetacza si\u0119 statecznym nast\u0119pstwem grom\u00f3w, jak u Keilbertha i Knappertsbuscha. Przelewa si\u0119 falami przez pok\u0142ad statku, furkocze w poszarpanych \u017caglach, zwodniczo zacicha, by za chwil\u0119 zn\u00f3w si\u0119 rozsro\u017cy\u0107. Nic tu nie jest ani jednoznacznie upiorne, ani do ko\u0144ca ludzkie. Bu\u0144czuczne \u017ceglarskie \u015bpiewy z pierwszego aktu zdradzaj\u0105 pokrewie\u0144stwa z pocz\u0105tkow\u0105 scen\u0105 z opery Marschnera Der Vampyr, <\/em>ch\u00f3r \u201eSumm und brumm\u201d z aktu drugiego \u2013 z ilustracyjno\u015bci\u0105 muzycznych chwyt\u00f3w we Freisch\u00fctzu <\/em>Webera. Holender jest tu postaci\u0105 zaskakuj\u0105co kruch\u0105 i podatn\u0105 na zranienie, Senta \u2013 zaskakuj\u0105co siln\u0105 i zdeterminowan\u0105 w d\u0105\u017ceniu do celu. Na przeciwleg\u0142ym biegunie do romantycznych protagonist\u00f3w plasuj\u0105 si\u0119 bohaterowie tak po ludzku zwyczajni, \u017ce a\u017c trudno z nimi nie wsp\u00f3\u0142czu\u0107, na czele z Dalandem, wzbudzaj\u0105cym przemo\u017cne skojarzenia z postaci\u0105 Rocca z Fidelia<\/em>, i wzruszaj\u0105co lirycznym, wr\u0119cz schumannowskim Erykiem. Budowana przez Negusa narracja sprawia wra\u017cenie prequelu do p\u00f3\u017aniejszych arcydzie\u0142 Wagnera: w \u015brodkowej cz\u0119\u015bci monologu Holendra Die frist ist um <\/em>s\u0142ycha\u0107 ju\u017c udr\u0119k\u0119 Kundry z Parsifala<\/em>, w finale dobitniej ni\u017c zwykle pobrzmiewa mi\u0142osne przemienienie Izoldy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Rachel Nicholls (Senta). Fot. Grange Park Opera<\/p>\n

T\u0119 czu\u0142\u0105 i przenikliw\u0105 interpretacj\u0119 Negus wreszcie m\u00f3g\u0142 zrealizowa\u0107 w pe\u0142ni: z wy\u015bmienit\u0105 Gascoigne Orchestra, znakomitym ch\u00f3rem festiwalowym i doskona\u0142\u0105, wra\u017cliw\u0105 na ka\u017cd\u0105 sugesti\u0119 obsad\u0105. Niewykluczone, \u017ce Bryn Terfel jest w tej chwili najwybitniejszym odtw\u00f3rc\u0105 partii Holendra na \u015bwiecie: pewne oznaki zm\u0119czenia g\u0142osu i niedostatki w g\u00f3rze skali przeku\u0142 wraz z Negusem na korzy\u015b\u0107 swej postaci, podobnie jak przed laty uczyni\u0142 to Hans Hotter we wsp\u00f3\u0142pracy z Fritzem Reinerem. Ciemny, okr\u0105g\u0142y sopran Rachel Nicholls okaza\u0142 si\u0119 idealnym wehiku\u0142em determinacji bardzo kobiecej Senty. Dawno nie s\u0142ysza\u0142am tak cudownie lirycznego, a zarazem swobodnego wokalnie Eryka (Nicky Spence). Klas\u0119 sam\u0105 dla siebie zaprezentowa\u0142 aksamitnog\u0142osy Peter Rose w roli Dalanda, rozdartego mi\u0119dzy chciwo\u015bci\u0105 i uczuciem do c\u00f3rki. Carolyn Dobbin w partii Mary w pe\u0142ni zdyskontowa\u0142a sw\u00f3j wcze\u015bniejszy sukces z Longborough. Jako Sternik z powodzeniem zadebiutowa\u0142 Elgan Ll\u0177r Thomas, obdarzony urodziwym, metalicznym tenorem z zadatkami na spinto, cho\u0107 jeszcze odrobin\u0119 niewyr\u00f3wnanym w rejestrach.<\/p>\n

Wspomniany wcze\u015bniej free staging <\/em>okaza\u0142 si\u0119 czyteln\u0105 i uporz\u0105dkowan\u0105 re\u017cyseri\u0105 Stephena Medcalfa, w scenografii Francisa O\u2019Connora z ostatniego aktu Giocondy <\/em>Ponchiellego \u2013 ich wsp\u00f3lnej produkcji, kt\u00f3ra mia\u0142a premier\u0119 w Grange Park nieco ponad miesi\u0105c wcze\u015bniej. Godny na\u015bladowania przyk\u0142ad operowego recyklingu \u2013 w czasach, kiedy teatry w znacznie biedniejszych krajach trwoni\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 bud\u017cetu na wystawne i cz\u0119sto zupe\u0142nie nietrafione inscenizacje.<\/p>\n

Wszystko wskazuje, \u017ce zorganizowany bez wi\u0119kszego rozg\u0142osu, a w pe\u0142ni udany eksperyment Wasfi Kani, zaowocuje kolejnymi Wagnerowskimi przedsi\u0119wzi\u0119ciami w Grange Park Opera. Tymczasem \u2013 \u017ceby zn\u00f3w si\u0119 odwo\u0142a\u0107 do Kubusia Puchatka<\/em> \u2013 poniewa\u017c jest to koniec tej historii, a ja jestem bardzo zm\u0119czona po ostatnim zdaniu, my\u015bl\u0119, \u017ce tu si\u0119 na chwil\u0119 zatrzymamy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ilekro\u0107 siadam do pisania recenzji, czuj\u0119 si\u0119 jak Sowa Przem\u0105drza\u0142a z Kubusia Puchatka, opowiadaj\u0105ca Kangurzycy anegdotk\u0119 pe\u0142n\u0105 d\u0142ugich s\u0142\u00f3w, na przyk\u0142ad Encyklopedia i Rododendron \u2013 czego Kangurzyca wcale nie s\u0142ucha. Ci\u0119\u017cki jest los krytyka w rzeczywisto\u015bci bez regu\u0142, w \u015bwiecie, w kt\u00f3rym wolno\u015b\u0107 miesza si\u0119 z dowolno\u015bci\u0105, a pr\u00f3by rzetelnej, popartej argumentami oceny stawia si\u0119 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6761","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6761","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6761"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6761\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6768,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6761\/revisions\/6768"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6761"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6761"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6761"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}