{"id":677,"date":"2015-08-09T16:06:56","date_gmt":"2015-08-09T14:06:56","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=677"},"modified":"2022-03-30T14:20:33","modified_gmt":"2022-03-30T12:20:33","slug":"zmierzch-boga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=677","title":{"rendered":"Zmierzch boga"},"content":{"rendered":"

Dwie kr\u00f3tkie notki prasowe, kt\u00f3re dzieli prawie sze\u015b\u0107 lat. Jedna z niezale\u017cnej studenckiej gazety „The Stanford Daily”, z 8 grudnia 1920 roku, druga z prowincjonalnego dziennika „The Examiner”, wydawanego w miasteczku Launceston w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Tasmanii, z dat\u0105 16 pa\u017adziernika 1926 roku. Obie anonsuj\u0105 wyst\u0119p „s\u0142ynnego barytona” niemal\u017ce w tych samych s\u0142owach, co nasuwa skojarzenia z dzisiejsz\u0105, niezbyt chwalebn\u0105 praktyk\u0105 zapowiadania imprez kulturalnych na podstawie tak zwanych materia\u0142\u00f3w nades\u0142anych. \u017be rodzice wymarzyli dla syna karier\u0119 in\u017cyniera l\u0105dowego, ten jednak uleg\u0142 namowom przyjaci\u00f3\u0142, rzuci\u0142 studia i wst\u0105pi\u0142 do konserwatorium, gdzie odkryto jego nieprzeci\u0119tny potencja\u0142 wokalny. \u017be o wybitnych walorach jego g\u0142osu \u015bwiadcz\u0105 liczne nagrania oraz sukcesy, kt\u00f3re odnosi\u0142 przez wiele sezon\u00f3w na jednej z czo\u0142owych scen ameryka\u0144skich. O dwudziestotrzyletniej gwiazdeczce, sopranistce koloraturowej, kt\u00f3ra za\u015bpiewa\u0142a u jego boku w Kalifornii, wszelki s\u0142uch potem zagin\u0105\u0142. Notka z tasma\u0144skiej gazety ko\u0144czy si\u0119 zapewnieniem, \u017ce jego wyst\u0119p w Londynie tu\u017c przed wybuchem Wielkiej Wojny (czyli dwana\u015bcie lat wcze\u015bniej) przyj\u0119to frenetyczn\u0105 owacj\u0105.<\/p>\n

List wys\u0142any 20 stycznia 1925 roku do Brunona Zirato – przyjaciela Carusa i Toscaniniego, impresaria, kt\u00f3ry w owym czasie rekrutowa\u0142 \u015bpiewak\u00f3w mi\u0119dzy innymi do La Scali, Teatro Col\u00f3n i opery w Los Angeles. Nadawca zapewnia, \u017ce wbrew z\u0142o\u015bliwym pog\u0142oskom, jakoby straci\u0142 g\u0142os, jego ostatnie wyst\u0119py na scenach w Berlinie i Dre\u017anie okaza\u0142y si\u0119 prawdziwym triumfem (na dow\u00f3d za\u0142\u0105cza recenzje z niemieckiej prasy). Prosi Zirato o po\u015brednictwo w zawarciu kontraktu z Chicago Civic Opera. W przypadku, gdyby negocjacje z teatrem si\u0119 nie powiod\u0142y, zg\u0142asza gotowo\u015b\u0107 udzia\u0142u w koncertach, a „w ostateczno\u015bci” tak\u017ce w przedstawieniach wodewilowych. Podaje warunki, swoim zdaniem niezbyt wyg\u00f3rowane. Co najmniej dwadzie\u015bcia wyst\u0119p\u00f3w na scenie Chicago Opera, p\u0142atnych po siedemset dolar\u00f3w od wieczoru. Dwa bilety w kajucie pierwszej klasy (z \u0142azienk\u0105), na podr\u00f3\u017c w obie strony. Honorarium za recitale (r\u00f3wnie\u017c w liczbie co najmniej dwudziestu) odrobin\u0119 wy\u017csze, bo tysi\u0105c dolar\u00f3w, \u015bpiewak podejmuje si\u0119 jednak pokry\u0107 koszty reklamy z w\u0142asnej kieszeni, o ile nie przekrocz\u0105 stu dolar\u00f3w za koncert. Zatrudnienie akompaniatora na koszt agenta. Umowa z teatrem wodewilowym na czterdzie\u015bci tygodni, po trzy tysi\u0105ce za tydzie\u0144, plus zwrot po\u0142owy koszt\u00f3w poniesionych w trasie. Prowizja dla Zirato – do uzgodnienia. W kolejnym li\u015bcie, datowanym na 4 lutego, wyra\u017anie spuszcza z tonu. Negocjacje ci\u0105gn\u0105 si\u0119 ponad rok i utykaj\u0105 w martwym punkcie.<\/p>\n

Pasquale Amato urodzi\u0142 si\u0119 21 marca 1878 roku w Neapolu i tam w\u0142a\u015bnie rozpocz\u0105\u0142 edukacj\u0119 muzyczn\u0105, w Conservatorio di San Pietro a Majella. Jego mistrzem by\u0142 mi\u0119dzy innymi Beniamino Carelli, kt\u00f3rego c\u00f3rka Emma zas\u0142yn\u0119\u0142a z czasem jako jedna z najwybitniejszych w\u0142oskich sopranistek dramatycznych, celuj\u0105ca zw\u0142aszcza w repertuarze werystycznym i rolach Wagnerowskich. Bra\u0142 te\u017c lekcje u Vincenza Lombardo, kt\u00f3rego ucze\u0144 Fernando De Lucia \u015bwi\u0119ci\u0142 ju\u017c w\u00f3wczas triumfy na scenach angielskich i ameryka\u0144skich. Amato zadebiutowa\u0142 na deskach miejscowego Teatro Bellini, w 1900 roku, w dziwnie niestosownej dla tak m\u0142odego \u015bpiewaka partii Giorgia Germonta w Traviacie<\/em>. Ol\u015bniewaj\u0105cy wyst\u0119p barytona utorowa\u0142 mu drog\u0119 na inne sceny w\u0142oskie, przede wszystkim w Genui i Rzymie, potem za\u015b zaowocowa\u0142 zaproszeniami od teatr\u00f3w w Monte Carlo, Niemczech, Rosji i Argentynie. Pasquale s\u0142yn\u0105\u0142 zw\u0142aszcza z r\u00f3l Enrica w Marii de Rohan <\/em>Donizettiego, Cascarta w operze Zaz\u00e0<\/i> Leoncavalla oraz Escamilla w Carmen. <\/em>W 1904 roku da\u0142 si\u0119 s\u0142ysze\u0107 w londy\u0144skiej Covent Garden, dok\u0105d trafi\u0142 w ramach tourn\u00e9e neapolita\u0144skiego Teatro Di San Carlo. Mimo doskona\u0142ych recenzji nie doczeka\u0142 si\u0119 jednak powt\u00f3rnego zaproszenia. Prawdziw\u0105 karier\u0119 rozpocz\u0105\u0142 w La Scali, gdzie w 1907 roku wyst\u0105pi\u0142 w partii Goulauda na w\u0142oskiej premierze Peleasa i Melizandy<\/em> pod batut\u0105 Toscaniniego. Zanim po raz pierwszy za\u015bpiewa\u0142 w MET, zd\u0105\u017cy\u0142 zdyskontowa\u0107 sw\u00f3j sukces doskona\u0142ymi interpretacjami r\u00f3l Kurwenala w Tristanie <\/em>oraz Barnaby w Giocondzie <\/em>Ponchiellego. <\/span><\/p>\n

\"BackgroundMusicDestinnAmhdl112110\"<\/a><\/p>\n

Prapremiera Fanciulli del West. <\/em>Emmy Destinn (Minnie) i Pasquale Amato (Jack Rance). Fot. z archiwum „Opera News”.<\/p>\n

Kiedy Toscanini \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 go do Nowego Jorku, Amato by\u0142 ju\u017c w pe\u0142ni dojrza\u0142ym i bardzo wszechstronnym artyst\u0105, dysponuj\u0105cym przepi\u0119knym, a nade wszystko rozpoznawalnym g\u0142osem barytonowym. W Metropolitan \u015bpiewa\u0142 g\u0142\u00f3wnie Verdiego, Pucciniego i weryst\u00f3w, od czasu do czasu wyst\u0119powa\u0142 te\u017c w partiach Wagnerowskich (Amfortas w Parsifalu<\/em>). Nie stroni\u0142 od tw\u00f3rczo\u015bci najnowszej: w 1910 roku stworzy\u0142 posta\u0107 szeryfa Rance’a na prapremierze La fanciulla del West <\/em>(u boku Emmy Destinn, Enrica Carusa i Adama Didura), trzy lata p\u00f3\u017aniej wykreowa\u0142 tytu\u0142owego bohatera zapomnianej dzi\u015b opery Cyrano<\/em> Waltera Damroscha (z Frances Ald\u0105, Riccardo Martinem i Albertem Reissem, pod kierunkiem niemieckiego dyrygenta Alfreda Hertza, kt\u00f3ry w tym samym roku poprowadzi\u0142 pierwsz\u0105 w historii sesj\u0119 nagraniow\u0105 Filharmonik\u00f3w Berli\u0144skich). Mia\u0142 w repertuarze oko\u0142o siedemdziesi\u0119ciu r\u00f3l. Na ka\u017cdym spektaklu dawa\u0142 z siebie wszystko. Mimo doskona\u0142ej techniki i ol\u015bniewaj\u0105co d\u017awi\u0119cznych g\u00f3r nie potrafi\u0142 oprze\u0107 si\u0119 pokusie si\u0142owego \u015bpiewania fortissimo, zapominaj\u0105c o nale\u017cytym podparciu g\u0142osu. Zacz\u0105\u0142 mie\u0107 k\u0142opoty z oddechem. Kiedy pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze powa\u017cne sygna\u0142y, \u017ce z jego aparatem wokalnym dzieje si\u0119 co\u015b niedobrego, zacz\u0105\u0142 si\u0119 ratowa\u0107 wy\u015bmienitym warsztatem aktorskim, co z up\u0142ywem czasu przysporzy\u0142o mu nie do ko\u0144ca zas\u0142u\u017conej renomy \u015bpiewaka charakterystycznego.<\/p>\n

W 1921 roku, po o\u015bmiu latach rozpaczliwych pr\u00f3b opanowania przedwcze\u015bnie postarza\u0142ego g\u0142osu, Amato ostatecznie rozsta\u0142 si\u0119 z MET. Zaledwie czterdziestotrzyletni, schorowany artysta (kilka lat p\u00f3\u017aniej przeszed\u0142 powa\u017cn\u0105 operacj\u0119 nerek) wr\u00f3ci\u0142 odpocz\u0105\u0107 do W\u0142och, po czym bezskutecznie szuka\u0142 sposobno\u015bci odnowienia kariery. Wyst\u0119powa\u0142 w prowincjonalnych teatrach europejskich, zdziera\u0142 si\u0119 coraz bardziej w forsownych trasach koncertowych i niezmiennie t\u0119skni\u0142 za Ameryk\u0105, gdzie przez kilkana\u015bcie lat cieszy\u0142 si\u0119 s\u0142aw\u0105 prawdziwego operowego celebryty. Historia zatoczy\u0142a ko\u0142o w 1933 roku: Pasquale wr\u00f3ci\u0142 do Nowego Jorku, wprawdzie tylko na scen\u0119 Hippodrome Theatre, za to zn\u00f3w w partii ojca Germonta, kt\u00f3r\u0105 kilkadziesi\u0105t lat wcze\u015bniej zadebiutowa\u0142 w Neapolu. Tym razem bole\u015bnie stosown\u0105 dla zmatowia\u0142ego, nadmiernie rozwibrowanego barytonu, kt\u00f3ry jeszcze tak niedawno podziwiano w ca\u0142kiem innym repertuarze. Niewykluczone jednak, \u017ce bywalcy monstrualnego New York Hippodrome, nawykli do tamtejszych seans\u00f3w kina niemego i wyst\u0119p\u00f3w Houdiniego ze znikaj\u0105cym s\u0142oniem, przymkn\u0119li oczy i uszy na spektakularny upadek jednego z najwi\u0119kszych \u015bpiewak\u00f3w pierwszej \u0107wierci XX wieku.<\/p>\n

Po kr\u00f3tkim i niewczesnym powrocie na scen\u0119 Pasquale Amato po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 bez reszty pedagogice wokalnej. W 1935 roku zosta\u0142 szefem wydzia\u0142u operowego Louisiana State University, cztery lata p\u00f3\u017aniej otrzyma\u0142 honorowe cz\u0142onkostwo elitarnego bractwa Phi Mu Alpha Sinfonia przy New England Conservatory of Music w Bostonie, kt\u00f3re postawi\u0142o sobie za g\u0142\u00f3wny cel upowszechnianie muzyki i doskonalenie szkolnictwa artystycznego w Stanach Zjednoczonych. Zmar\u0142 stosunkowo m\u0142odo, 12 sierpnia 1942 roku. Spocz\u0105\u0142 na cmentarzu Roselawn w Baton Rouge w stanie Luizjana.<\/p>\n

Istotnie pozostawi\u0142 po sobie sporo nagra\u0144, nie we wszystkich mo\u017cna jednak podziwia\u0107 najwspanialsze walory tego niezwyk\u0142ego barytonu: rozleg\u0142\u0105 skal\u0119, mi\u0119siste brzmienie w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci skali, gdzie w z\u0142otym okresie kariery bez trudu si\u0119ga\u0142 do d\u017awi\u0119ku A, doskona\u0142\u0105 artykulacj\u0119 i aksamitne legato. Znawcy archiwali\u00f3w por\u00f3wnuj\u0105 go z jednej strony do Mattia Battistiniego, mistrza stylu belcanto, z drugiej za\u015b do Titty Ruffo, obdarzonego pot\u0119\u017cnym, pe\u0142nym blasku g\u0142osem dramatycznym. Wszyscy jednak s\u0105 zgodni, \u017ce \u015bpiew Amato rozpoznaliby na ko\u0144cu \u015bwiata – niewa\u017cne, czy w takich pere\u0142kach, jak zarejestrowany w 1911 roku, mro\u017c\u0105cy krew w \u017cy\u0142ach molonog „Credo in un Dio crudel” z Otella, <\/em>czy w smutnym, p\u00f3\u017aniejszym zaledwie o trzy lata dowodzie upadku wielkiego artysty, jakim jest kr\u0105\u017c\u0105ce w sieci nagranie „Di Provenza il mar”. Warto pos\u0142ucha\u0107 obydwu, co pisz\u0119 ku przestrodze wielbicieli tak zwanych du\u017cych g\u0142os\u00f3w, zbyt cz\u0119sto okupionych tragediami naprawd\u0119 wybitnych \u015bpiewak\u00f3w.<\/p>\n