{"id":6795,"date":"2022-08-25T10:46:27","date_gmt":"2022-08-25T08:46:27","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6795"},"modified":"2022-08-25T10:46:27","modified_gmt":"2022-08-25T08:46:27","slug":"oznaki-przelomu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6795","title":{"rendered":"Oznaki prze\u0142omu"},"content":{"rendered":"

Definitywnie ko\u0144czy si\u0119 stary sezon i wkr\u00f3tce – oby bez przeszk\u00f3d – rozpocznie si\u0119 nowy, kt\u00f3ry zapowiada si\u0119 wyj\u0105tkowo obficie i pod wzgl\u0119dem repertuarowym nieco inaczej ni\u017c zwykle. Wkr\u00f3tce ruszam na Lataj\u0105cego Holendra <\/em>do Bayreuth, troch\u0119 w ramach studi\u00f3w por\u00f3wnawczych z niedawnym wykonaniem pod batut\u0105 Anthony’ego Negusa w GPO, troch\u0119 z ciekawo\u015bci, jak po kilku zmianach w obsadzie wypadnie w roli tytu\u0142owej Thomas Johannes Mayer, kt\u00f3rego bardzo dobrze wspominam z wyst\u0119p\u00f3w w Berlinie przed kilku laty. Tymczasem zamykam sezon tegorocznych wspomnie\u0144 z NOSPR, esejem na marginesie koncertu 24 czerwca, pod batut\u0105 Lawrence’a Fostera i z udzia\u0142em pianistki Plameny Mangovej. Do\u0142\u0105czam te\u017c nieustaj\u0105ce podzi\u0119kowania dla Mecenas\u00f3w Upiora i przypomnienie, \u017ce tu\u017c pod wyszukiwark\u0105 strony znajd\u0105 Pa\u0144stwo link z bezpo\u015brednim przekierowaniem na Patronite.<\/p>\n

***<\/p>\n

Pocz\u0105tki kariery Schuberta by\u0142y tak trudne, \u017ce wielu mi\u0142o\u015bnik\u00f3w jego tw\u00f3rczo\u015bci nies\u0142usznie usuwa w cie\u0144 wszystko, co powsta\u0142o przed rokiem 1818, kiedy kompozytor ostatecznie porzuci\u0142 prac\u0119 w szkole, zosta\u0142 bez grosza przy duszy i poszed\u0142 za swym powo\u0142aniem dzi\u0119ki hojnemu wsparciu przyjaci\u00f3\u0142. Wygl\u0105da jednak na to, \u017ce brzemienna w skutki decyzja zapad\u0142a ju\u017c wcze\u015bniej, by\u0107 mo\u017ce ju\u017c w roku 1813, kiedy Schubert uko\u0144czy\u0142 sw\u0105 pierwsz\u0105 symfoni\u0119 \u2013 w wieku zaledwie szesnastu lat, w pi\u0105tym roku nauki w presti\u017cowym Kaiserlich-k\u00f6nigliches Konvikt w Wiedniu, utworzonym w 1773 roku, po upa\u0144stwowieniu miejscowego gimnazjum jezuickiego z internatem. Ojciec kompozytora, Franz Theodor Florian, syn morawskiego ch\u0142opa, by\u0142 nie tylko uzdolnionym muzykiem, lecz przede wszystkim niezwykle ambitnym nauczycielem. Po przeprowadzce spod O\u0142omu\u0144ca w dwa lata zyska\u0142 niezb\u0119dne uprawnienia i za\u0142o\u017cy\u0142 nie\u017ale prosperuj\u0105c\u0105 szko\u0142\u0119 w Lichtental na p\u00f3\u0142nocnych obrze\u017cach Wiednia. Ma\u0142y Franz zosta\u0142 jej uczniem w wieku lat pi\u0119ciu, odebrawszy wcze\u015bniej od ojca pierwsze lekcje gry na fortepianie. Trzy lata p\u00f3\u017aniej zacz\u0105\u0142 si\u0119 uczy\u0107 gry na skrzypcach: nied\u0142ugo potem grywa\u0142 ju\u017c na alt\u00f3wce w rodzinnym kwartecie, z dwoma starszymi bra\u0107mi i ojcem realizuj\u0105cym parti\u0119 wiolonczeli. Zanim sko\u0144czy\u0142 lat dziesi\u0119\u0107, mia\u0142 ju\u017c za sob\u0105 pierwsze pr\u00f3by kompozytorskie, zdradza\u0142 te\u017c niepospolite uzdolnienia wokalne. Zdaniem Franza Theodora, mia\u0142 wystarczaj\u0105ce zadatki na wszechstronnego muzyka dworskiego, a z czasem nast\u0119pc\u0119 ojca w roli dyrektora szko\u0142y w Lichtental.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Josef Abel, portret m\u0142odego Schuberta (przed 1818). Ze zbior\u00f3w Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu<\/p>\n

W\u0142a\u015bnie dlatego Franz Theodor wystara\u0142 si\u0119 dla\u0144 o stypendium na nauk\u0119 w Stadtkonvikt i poleci\u0142 swego najm\u0142odszego syna uwadze Antonia Salieriego, szefa wiede\u0144skiej Hofkapelle. Nie\u015bmia\u0142y ch\u0142opak doskonali\u0142 umiej\u0119tno\u015bci pod okiem organisty Wenzla Ru\u017ei\u010dki, co dzie\u0144 grywa\u0142 w szkolnej orkiestrze, po kilku miesi\u0105cach zosta\u0142 jej koncertmistrzem, zdarza\u0142o mu si\u0119 nawet zast\u0119powa\u0107 mistrza Ru\u017ei\u010dk\u0119 za pulpitem dyrygenckim. Z reszt\u0105 przedmiot\u00f3w sz\u0142o mu raczej niesporo: nie nad\u0105\u017ca\u0142 za prymusami na lekcjach \u0142aciny i greki, mia\u0142 te\u017c k\u0142opoty z opanowaniem programu matematyki. Gdyby nie Salieri, kt\u00f3ry z miejsca doceni\u0142 drzemi\u0105cy w nim talent i zacz\u0105\u0142 udziela\u0107 mu prywatnych lekcji teorii i kompozycji, m\u0142ody Schubert zapami\u0119ta\u0142by lata nauki w konwikcie jako nieustaj\u0105ce pasmo frustracji i niespe\u0142nionych ojcowskich oczekiwa\u0144. Jego I Symfonia D-dur<\/em> poniek\u0105d zwie\u0144czy\u0142a m\u0142odzie\u0144czy etap w jego tw\u00f3rczo\u015bci \u2013 po wielu i tak ju\u017c udanych pr\u00f3bach w dziedzinie muzyki fortepianowej, kameralnej, ch\u00f3ralnej i orkiestrowej. Klasyczna w formie i tre\u015bci, z ewidentnymi nawi\u0105zaniami do symfonii londy\u0144skich Haydna, Symfonii praskiej<\/em> oraz serenad Mozarta, z drugiej za\u015b strony przezornie niewzbudzaj\u0105ca skojarze\u0144 z symfonik\u0105 Beethovena \u2013 zdaniem wsp\u00f3\u0142czesnych badaczy zdradza nie tylko oznaki doskona\u0142ego opanowania rzemios\u0142a, ale te\u017c niezwyk\u0142ego wyczucia czasu i formy, kt\u00f3re wraz z romantycznymi innowacjami dadz\u0105 w pe\u0142ni o sobie zna\u0107 w p\u00f3\u017aniejszych symfoniach Schuberta. Kompozytor opatrzy\u0142 partytur\u0119 adnotacj\u0105 finis et fine<\/em> \u2013 jakby tym dobitniej pragn\u0105\u0142 zaznaczy\u0107 wa\u017cn\u0105 cezur\u0119, moment decyzji, na kt\u00f3rej nie zawa\u017cy\u0142y nawet p\u00f3\u017aniejsze lata wymuszonej przez ojca pracy w szkole.<\/p>\n

Prze\u0142om w \u017cyciu Mendelssohna \u2013 tyle \u017ce innej natury \u2013 dokona\u0142 si\u0119 w marcu 1837 roku. Kompozytor, opromieniony sukcesem oratorium Paul <\/em>w Lipsku i Bostonie, szcz\u0119\u015bliwy w mi\u0142o\u015bci, stan\u0105\u0142 na \u015blubnym kobiercu z prze\u015bliczn\u0105 Cecyli\u0105 Jeanrenaud, po czym wyruszy\u0142 z ni\u0105 w blisko dwumiesi\u0119czn\u0105 podr\u00f3\u017c po Nadrenii i w g\u00f3ry Schwarzwaldu. Nie spodziewa\u0142 si\u0119, \u017ce ma\u0142\u017ce\u0144skie uciechy ca\u0142kiem zaburz\u0105 jego dotychczasowy rytm pracy. Z II Koncertem fortepianowym d-moll<\/em>, zam\u00f3wionym na festiwal w Birmingham, zmaga\u0142 si\u0119 od pocz\u0105tku kwietnia a\u017c do prawykonania we wrze\u015bniu. Po \u017cadnym z jego utwor\u00f3w nie zosta\u0142o tyle odrzuconych w tw\u00f3rczym procesie szkic\u00f3w. Rezultat zawi\u00f3d\u0142 jego oczekiwania, o czym \u015bwiadczy cho\u0107by list do Ferdinanda Hillera, w kt\u00f3rym Mendelssohn wyrazi\u0142 obaw\u0119, \u017ce przyjaciel \u201ez obrzydzeniem odtr\u0105ci\u201d jego nowy koncert. Krytycy te\u017c zachowali rezerw\u0119. Schumann, sk\u0105din\u0105d wielki entuzjasta muzyki Mendelssohna, ubolewa\u0142, \u017ce kompozycja jest wt\u00f3rna, w warstwie harmonicznej zbyt cz\u0119sto nawi\u0105zuje do spu\u015bcizny Bacha, a co gorsza, nie wykazuje \u017cadnych znamion rozwoju w por\u00f3wnaniu z wcze\u015bniejszym o blisko dekad\u0119 Koncertem g-moll. <\/em>Sam tw\u00f3rca skwitowa\u0142 swoje fiasko k\u0105\u015bliw\u0105 uwag\u0105, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie ko\u0144cz\u0105 si\u0119 pr\u00f3by napisania czegokolwiek w tonacji molowej podczas miodowego miesi\u0105ca. Dzie\u0142o wr\u00f3ci\u0142o jednak do \u015bwiatowego repertuaru, i je\u015bli wzbudza dzi\u015b jakiekolwiek zastrze\u017cenia, to tylko z uwagi na wzgl\u0119dnie nieskomplikowan\u0105 parti\u0119 solow\u0105 fortepianu.<\/p>\n

\u017bona mo\u017ce by\u0107 te\u017c katalizatorem tw\u00f3rczego prze\u0142omu, o czym Elgar przekona\u0142 si\u0119 prawie dziesi\u0119\u0107 lat po \u015blubie, w pa\u017adzierniku 1898 roku, kiedy wr\u00f3ci\u0142 do domu po wyj\u0105tkowo m\u0119cz\u0105cym dniu pracy z uczniami. Zjad\u0142 kolacj\u0119, zapali\u0142 cygaro i usiad\u0142 do fortepianu. Alice przerwa\u0142a mu po kilku minutach i wykrzykn\u0119\u0142a: \u201ePodoba mi si\u0119 ta melodia! Co to takiego?\u201d. Edward odpar\u0142, \u017ce nic, ale co\u015b pewnie mo\u017cna z tym zrobi\u0107. S\u0142owa dotrzyma\u0142. W ci\u0105gu niespe\u0142na trzech miesi\u0119cy skomponowa\u0142 cykl czternastu wariacji orkiestrowych na \u201etemat w\u0142asny\u201d, rozwini\u0119ty z zaimprowizowanej w tamten wiecz\u00f3r melodii i nazwany p\u00f3\u017aniej Enigma. <\/em>Utw\u00f3r zadedykowa\u0142 sportretowanym w wariacjach bliskim, mi\u0119dzy innymi \u017conie, znajomym muzykom, miejscowym notablom, sobie samemu, by\u0107 mo\u017ce te\u017c dawnej ukochanej. Prawykonanie w St. James’s Hall w Londynie, 19 czerwca 1899, pod batut\u0105 Hansa Richtera, zako\u0144czy\u0142o si\u0119 pe\u0142nym sukcesem i ugruntowa\u0142o pozycj\u0119 Elgara jako najwybitniejszego angielskiego tw\u00f3rcy swego pokolenia. Na pytania o tytu\u0142ow\u0105 enigm\u0119 \u2013 cisn\u0105ce si\u0119 krytykom na usta, bo Elgar s\u0142yn\u0105\u0142 z zami\u0142owania do szyfr\u00f3w \u2013 kompozytor odpowiada\u0142, \u017ce zagadka musi pozosta\u0107 nierozwi\u0105zana.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Bohater wariacji „G.R.S.” – organista George Robertson Sinclair wraz z nieod\u0142\u0105cznym buldogiem o imieniu Dan<\/p>\n

Jak si\u0119 \u0142atwo domy\u015bli\u0107, odmowa wyja\u015bnienia tym bardziej pobudzi\u0142a wyobra\u017ani\u0119 tropicieli tajemnic. Niemal rok w rok pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe hipotezy, wysuwane nie tylko przez muzykolog\u00f3w, lecz tak\u017ce literaturoznawc\u00f3w i kryptograf\u00f3w. Jedni szukaj\u0105 zaszyfrowanej w temacie liczby \u03c0, drudzy odniesie\u0144 do Szekspira i Pisma \u015awi\u0119tego, jeszcze inni twierdz\u0105, \u017ce s\u0142ynny temat jest kontrapunktem do jakiej\u015b powszechnie znanej melodii, mo\u017ce Auld Lang Syne<\/em>, mo\u017ce zmodulowanej do trybu molowego arii z Cos\u00ec fan tutte<\/em>, a mo\u017ce fragmentu innej kompozycji Elgara. Sceptycy twierdz\u0105, \u017ce je\u015bli czegokolwiek mo\u017cna si\u0119 w nim doszuka\u0107, to impresji z Mozartowskiej Praskiej<\/em>, kt\u00f3rej Elgar nied\u0142ugo przedtem wys\u0142ucha\u0142 na koncercie w Leeds.<\/p>\n

Ostatni z prze\u0142om\u00f3w dokonuje si\u0119 na naszych oczach. Eduard Resatsch, wiolonczelista Bamberger Symphoniker, w niespe\u0142na pi\u0119ciominutowej UKRAINIE <\/em>zmie\u015bci\u0142 wszystko, o czym co dzie\u0144 czytamy w nag\u0142\u00f3wkach gazet: modlitw\u0119, zgie\u0142k wojny, hymn Europy i Szcze ne wmer\u0142a Ukrajiny i s\u0142awa, i wola<\/em>. Jak z utworem obejdzie si\u0119 czas, jeszcze nie wiadomo. Oby los obszed\u0142 si\u0119 jak naj\u0142askawiej z pozosta\u0142ymi w ojczy\u017anie rodakami ukrai\u0144skiego muzyka.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Definitywnie ko\u0144czy si\u0119 stary sezon i wkr\u00f3tce – oby bez przeszk\u00f3d – rozpocznie si\u0119 nowy, kt\u00f3ry zapowiada si\u0119 wyj\u0105tkowo obficie i pod wzgl\u0119dem repertuarowym nieco inaczej ni\u017c zwykle. Wkr\u00f3tce ruszam na Lataj\u0105cego Holendra do Bayreuth, troch\u0119 w ramach studi\u00f3w por\u00f3wnawczych z niedawnym wykonaniem pod batut\u0105 Anthony’ego Negusa w GPO, troch\u0119 z ciekawo\u015bci, jak po kilku … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6795","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6795","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6795"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6795\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6800,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6795\/revisions\/6800"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6795"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6795"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6795"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}