{"id":6811,"date":"2022-09-06T21:54:54","date_gmt":"2022-09-06T19:54:54","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6811"},"modified":"2023-02-09T22:49:52","modified_gmt":"2023-02-09T21:49:52","slug":"zeglarz-znikad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6811","title":{"rendered":"\u017beglarz znik\u0105d"},"content":{"rendered":"

Kiedy ju\u017c si\u0119 zdawa\u0142o, \u017ce nic jest w stanie zdezorganizowa\u0107 \u017cycia operowego bardziej ni\u017c COVID, do wci\u0105\u017c tl\u0105cej si\u0119 pandemii do\u0142\u0105czy\u0142a wojna. Na polskich scenach zmieni\u0142a niewiele. Je\u015bli ju\u017c, to jeszcze bardziej zubo\u017cy\u0142a repertuary naszych teatr\u00f3w, i to raczej na d\u0142ugo, bo ca\u0142kowitego bojkotu kultury rosyjskiej przestrzegamy nieraz \u015bci\u015blej ni\u017c sami Ukrai\u0144cy. Inaczej si\u0119 dzieje na \u015bwiecie, kt\u00f3ry zw\u0105tpi\u0142 w skuteczno\u015b\u0107 artystycznych sankcji i oberwa\u0142 ju\u017c rykoszetem za zbyt gorliwe ich wprowadzenie w pierwszych miesi\u0105cach inwazji. Solidarno\u015b\u0107 z walcz\u0105c\u0105 Ukrain\u0105 manifestuje si\u0119 teraz na innych polach. Mo\u017cna by rzec, \u017ce \u015brodowisko operowe wkroczy\u0142o w etap wojny pozycyjnej. Mi\u0119dzy leseferystami a zwolennikami kategorycznych sankcji rozpo\u015bciera si\u0119 pas ziemi niczyjej, niekontrolowany przez \u017cadn\u0105 ze stron. Oberw\u0105 ci, kt\u00f3rzy narusz\u0105 t\u0119 kruch\u0105 r\u00f3wnowag\u0119, co przytrafi\u0142o si\u0119 tak\u017ce Oksanie \u0141yniw, kt\u00f3ra wkr\u00f3tce po obj\u0119ciu kierownictwa muzycznego Teatro Comunale di Bologna zrezygnowa\u0142a z poprowadzenia koncertowych wykona\u0144 Jolanty <\/em>Czajkowskiego: po fali gwa\u0142townych protest\u00f3w ze strony rodak\u00f3w, oburzonych nie tylko wyborem dzie\u0142a, ale te\u017c obsadzeniem Rosjanki w jednej z r\u00f3l drugoplanowych.<\/p>\n

W Bayreuth podobnych kontrowersji nie by\u0142o. \u0141yniw cieszy si\u0119 niezmienn\u0105 sympati\u0105 tutejszej publiczno\u015bci, zwracaj\u0105cej uwag\u0119 nie tyle na jej gafy, co na og\u00f3ln\u0105 postaw\u0119 wobec wojny. W ubieg\u0142ym sezonie powitano j\u0105 z otwartymi ramionami jako pierwsz\u0105 w historii festiwalu kobiet\u0119 za pulpitem dyrygenckim. W tym roku powr\u00f3ci\u0142a na Zielone Wzg\u00f3rze z Lataj\u0105cym Holendrem <\/em>w uj\u0119ciu rosyjskiego re\u017cysera Dymitra Czerniakowa. W inscenizacji, kt\u00f3ra \u015bci\u0105gn\u0119\u0142aby do Bayreuth t\u0142umy polskich meloman\u00f3w, gdyby w partii tytu\u0142owej, zgodnie z pierwotnymi zamierzeniami realizator\u00f3w, wyst\u0105pi\u0142 Tomasz Konieczny. Wielu z tych samych meloman\u00f3w nie wpu\u015bci\u0142oby Czerniakowa za pr\u00f3g \u017cadnego polskiego teatru: nie tylko z racji narodowo\u015bci, ale i dlatego, \u017ce artysta by\u0142 jednym z sygnatariuszy s\u0142ynnej petycji przeciwko bojkotowi rosyjskich artyst\u00f3w, podpisanej mi\u0119dzy innymi przez Barbar\u0119 Hannigan i Antonia Pappano. \u0141yniw wystarczy\u0142o, \u017ce Czerniakow okaza\u0142 jednoznaczne wsparcie dotkni\u0119tym wojn\u0105 Ukrai\u0144com. Mnie te\u017c to wystarczy\u0142o, przyjecha\u0142am i nie \u017ca\u0142uj\u0119.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Po prawej Thomas J. Mayer (Holender). Fot. Enrico Nawrath<\/p>\n

Bayreuckie produkcje \u2013 chyba \u017ce kompletnie nieudane \u2013 wyra\u017anie krzepn\u0105 w kolejnych sezonach. Skrytykowanego tu\u017c po premierze Lohengrina <\/em>w re\u017cyserii Yuvala Sharona \u017cegnano w tym roku nieledwie ze \u0142zami w oczach. Zapewne podobnie b\u0119dzie z Holendrem <\/em>Czerniakowa, cho\u0107 artysta \u2013 swoim zwyczajem \u2013 opowiedzia\u0142 w nim ca\u0142kiem inn\u0105 histori\u0119, z pozoru nie wchodz\u0105c w \u017caden dialog z pierwowzorem. Podkre\u015blam: z pozoru. Je\u015bli przezwyci\u0119\u017cy\u0107 w sobie zrozumia\u0142y bunt wagneryty i podej\u015b\u0107 do tej inscenizacji z ca\u0142kiem otwart\u0105 g\u0142ow\u0105, wyjdzie na jaw, \u017ce Czerniakow rozprawi\u0142 si\u0119 z tym, co w dziele niezno\u015bne i niepoj\u0119te. Przede wszystkim z motywami rz\u0105dz\u0105cymi Sent\u0105, kt\u00f3ra \u2013 owszem \u2013 jest prototypem p\u00f3\u017aniejszych Wagnerowskich kobiet-odkupicielek, ale zarazem postaci\u0105 skrajnie irytuj\u0105c\u0105, przekraczaj\u0105c\u0105 cienk\u0105 granic\u0119 mi\u0119dzy uporem rozbisurmanionej nastolatki a r\u00f3wnie szczeni\u0119c\u0105 g\u0142upot\u0105 i naiwno\u015bci\u0105. Zmieniaj\u0105c udr\u0119czonego \u017ceglarza-tu\u0142acza w wyrachowanego m\u015bciciela, Czerniakow wreszcie t\u0119 g\u0142upot\u0119 uzasadni\u0142, a tym samym, paradoksalnie, uprawdopodobni\u0142 histori\u0119 opowiedzian\u0105 przez Wagnera. Nastoletni bunt Senty przybiera form\u0119 bezmy\u015blnego zauroczenia tajemniczym przybyszem \u2013 zauroczenia, kt\u00f3re nie mija nawet w\u00f3wczas, gdy Holender ods\u0142ania sw\u0105 prawdziw\u0105 twarz. Jej mi\u0142o\u015b\u0107 przypomina uczucia, jakimi niedojrza\u0142e emocjonalnie kobiety darz\u0105 terroryst\u00f3w i seryjnych morderc\u00f3w.<\/p>\n

Taka opowie\u015b\u0107 wymaga wst\u0119pu (w postaci przejmuj\u0105cej pantomimy na d\u017awi\u0119kach uwertury, kiedy poznajemy przyczyn\u0119 dzieci\u0119cej traumy Holendra: jego matka, odrzucona przez Dalanda, pope\u0142ni\u0142a samob\u00f3jstwo na oczach ch\u0142opca) i zmodyfikowanego zako\u0144czenia, zn\u00f3w tylko pozornie niezgodnego z intencj\u0105 kompozytora (orgi\u0119 zemsty przerywa Mary, w wersji Czerniakowa \u017cona Dalanda, zabijaj\u0105c przybysza; opami\u0119tanie Senty i jej pojednanie z matk\u0105 zast\u0119puj\u0105 tradycyjn\u0105 wizj\u0119 przemienienia). Czerniakow realizuje swoj\u0105 koncepcj\u0119 z podziwu godn\u0105 precyzj\u0105, w czystej, przyjaznej \u015bpiewakom, ol\u015bniewaj\u0105cej wizualnie przestrzeni (w scenografii jak zwykle w\u0142asnego projektu, doskonale o\u015bwietlonej przez Gleba Filszty\u0144skiego). To nieprawda, \u017ce w jego inscenizacji nie ma morza ani statku. Blisko\u015b\u0107 oceanu sugeruj\u0105 kostiumy Jeleny Zajcewej. Statek-widmo pojawia si\u0119 w czasie jednej ze zmian, albo raczej misternych obrot\u00f3w wci\u0105\u017c tych samych dekoracji \u2013 pod postaci\u0105 sun\u0105cego w g\u0142\u0119bi sceny \u017cagla, kt\u00f3ry ostatecznie, ku zaskoczeniu widz\u00f3w, okazuje si\u0119 wie\u017c\u0105 miejskiego ko\u015bcio\u0142a. Jest w tym spektaklu kilka moment\u00f3w pami\u0119tnych: pocz\u0105wszy od rozpaczliwej pr\u00f3by przywr\u00f3cenia godno\u015bci samob\u00f3jczyni, kiedy zszokowany ch\u0142opiec zatrzymuje rozhu\u015btane na sznurze zw\u0142oki matki i sznuruje jej buty, poprzez tragikomiczn\u0105 scen\u0119 o\u015bwiadczyn Holendra na przeszklonej werandzie domu Dalanda, a\u017c po z\u0142owieszczy kontrast dw\u00f3ch ch\u00f3r\u00f3w w trzecim akcie, w kt\u00f3rym upiorni \u017ceglarze przywodz\u0105 na my\u015bl r\u00f3wnie upiorne skojarzenia z cz\u0142onkami gangsterskiej Braci z So\u0142ncewa. W \u015bwietle wydarze\u0144 ostatnich miesi\u0119cy tym mocniejszym g\u0142osem przem\u00f3wi\u0142 b\u0142\u0119kitno-\u017c\u00f3\u0142ty koloryt przedstawienia, zw\u0142aszcza w scenie fina\u0142owej po\u017cogi miasta, z wiruj\u0105c\u0105 w powietrzu mas\u0105 \u201eczarnych latawc\u00f3w\u201d \u2013 szcz\u0105tk\u00f3w ze spalonych dom\u00f3w, jak w wierszu Czes\u0142awa Mi\u0142osza.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Elisabeth Teige (Senta) i Eric Cutler (Eryk). Fot. Enrico Nawrath<\/p>\n

Przyznaj\u0119, \u017ce po niedawnych do\u015bwiadczeniach z Holendrem <\/em>pod batut\u0105 Anthony\u2019ego Negusa poprzeczk\u0119 muzycznych oczekiwa\u0144 mia\u0142am ustawion\u0105 bardzo wysoko. Z nawi\u0105zk\u0105 spe\u0142ni\u0142a je Elisabeth Teige w roli Senty, obdarzona mi\u0119sistym, niezwykle urodziwym, aksamitnym w brzmieniu sopranem, kt\u00f3rym w\u0142ada po mistrzowsku, subtelnie cieniuj\u0105c dynamik\u0119 i uwypuklaj\u0105c napi\u0119cia w obr\u0119bie ka\u017cdej niemal frazy. Odrobin\u0119 rozczarowa\u0142 mnie Thomas J. Mayer w partii tytu\u0142owej, \u015bpiewak bardzo sprawny i kulturalny, pozbawiony jednak wyrazisto\u015bci swego poprzednika Johna Lundgrena, kt\u00f3ry stworzy\u0142 mro\u017c\u0105cy krew w \u017cy\u0142ach portret m\u0119\u017cczyzny r\u00f3wnie odpychaj\u0105cego osobowo\u015bciowo, jak uwodz\u0105cego pi\u0119knem dramatycznego, roziskrzonego metalicznym blaskiem barytonu. Klas\u0119 sam\u0105 dla siebie \u2013 tak\u017ce pod wzgl\u0119dem aktorskim \u2013 zaprezentowa\u0142 niezawodny Georg Zeppenfeld w roli Dalanda. Eryk w osobie Erica Cutlera wypad\u0142 bez zarzutu w warstwie czysto wokalnej, aczkolwiek zabrak\u0142o mu subtelno\u015bci i umiaru w kszta\u0142towaniu tej niewdzi\u0119cznej dramaturgicznie postaci. W partii Sternika doskonale sprawi\u0142 si\u0119 Attilio Glaser, dysponuj\u0105cy zdrowym, jasnym, \u015bwietnie podpartym tenorem lirycznym. G\u0142\u0119boki, okr\u0105g\u0142y kontralt Nadine Weissman (Mary) zdradza\u0142 pewne oznaki zm\u0119czenia, zr\u00f3wnowa\u017cone pe\u0142nym zaanga\u017cowaniem w nie\u0142atw\u0105 w tym uj\u0119ciu rol\u0119 tragicznej partnerki Dalanda.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena z III aktu. W \u015brodku Attilio Glaser (Sternik). Fot. Enrico Nawrath<\/p>\n

Trudno jednak przewidzie\u0107, jak \u015bpiewacy odnale\u017aliby si\u0119 w tej partyturze, gdyby Oksana \u0141yniw \u2013 zamiast przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 narracji skupia\u0107 si\u0119 na pow\u015bci\u0105ganiu wolumenu orkiestry \u2013 zadba\u0142a o muzyczn\u0105 logik\u0119 tej opowie\u015bci i wynikaj\u0105ce z niej bogactwo pracy motywicznej. Lataj\u0105cy Holender<\/em> w jej uj\u0119ciu rozpad\u0142 si\u0119 na szereg niepowi\u0105zanych ze sob\u0105 numer\u00f3w, z orkiestr\u0105 zaledwie akompaniuj\u0105c\u0105, nie za\u015b wsp\u00f3\u0142tworz\u0105c\u0105 fabularn\u0105 tkank\u0119 utworu, z solistami zostawionymi samym sobie przez schowane gdzie\u015b w tle instrumenty. Zabrak\u0142o tej interpretacji ci\u0119\u017caru gatunkowego, soczysto\u015bci brzmienia, czasem za\u015b zwyk\u0142ej swobody, co kilkakrotnie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 asynchronem mi\u0119dzy scen\u0105 a krytym kana\u0142em, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o szorstkich, niepewnych intonacyjnie przebiegach w partii smyczk\u00f3w i asekuracyjnych wej\u015bciach w grupie instrument\u00f3w d\u0119tych. Ukrai\u0144ska dyrygentka dosta\u0142a jednak wielki kredyt zaufania od bayreuckiej publiczno\u015bci i obecnych na spektaklach krytyk\u00f3w, ja za\u015b ten kredyt przed\u0142u\u017c\u0119 \u2013 w nadziei, \u017ce w kt\u00f3rym\u015b z kolejnych sezon\u00f3w, w bardziej sprzyjaj\u0105cych okoliczno\u015bciach, wszystko si\u0119 zepnie, u\u0142adzi, zestroi.<\/p>\n

Oby jak najszybciej. \u015awiat naprawd\u0119 potrzebuje pociechy. Nie tylko na wyrost.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy ju\u017c si\u0119 zdawa\u0142o, \u017ce nic jest w stanie zdezorganizowa\u0107 \u017cycia operowego bardziej ni\u017c COVID, do wci\u0105\u017c tl\u0105cej si\u0119 pandemii do\u0142\u0105czy\u0142a wojna. Na polskich scenach zmieni\u0142a niewiele. Je\u015bli ju\u017c, to jeszcze bardziej zubo\u017cy\u0142a repertuary naszych teatr\u00f3w, i to raczej na d\u0142ugo, bo ca\u0142kowitego bojkotu kultury rosyjskiej przestrzegamy nieraz \u015bci\u015blej ni\u017c sami Ukrai\u0144cy. Inaczej si\u0119 dzieje … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6811","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6811","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6811"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6811\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7148,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6811\/revisions\/7148"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6811"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6811"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6811"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}