{"id":689,"date":"2015-08-17T18:42:56","date_gmt":"2015-08-17T16:42:56","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=689"},"modified":"2015-08-20T16:25:15","modified_gmt":"2015-08-20T14:25:15","slug":"stara-wesola-tradycja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=689","title":{"rendered":"Stara weso\u0142a tradycja"},"content":{"rendered":"

Koniec XIX wieku. T\u0142usty czwartek w Christ Church Cathedral School, ekskluzywnej szkole dla ch\u0142opc\u00f3w w Oksfordzie. Szesnastu m\u0142odocianych ch\u00f3rzyst\u00f3w mo\u017ce si\u0119 obje\u015b\u0107 do md\u0142o\u015bci nale\u015bnikami, biega\u0107 po wszystkich trawnikach i bawi\u0107 do woli na placu przed katedr\u0105. Nie mieli takiej frajdy od Bo\u017cego Narodzenia, kiedy dziekan obdarowa\u0142 ka\u017cdego pomara\u0144cz\u0105 i plackiem z mi\u0119sem. Jeszcze kilka miesi\u0119cy i zacznie si\u0119 prawdziwa zabawa: w jednym z dormitori\u00f3w jest otw\u00f3r wentylacyjny, przez kt\u00f3ry mo\u017cna si\u0119 wdrapa\u0107 na dach i sp\u0119dzi\u0107 upaln\u0105 letni\u0105 noc pod go\u0142ym niebem. Sztuczka udaje si\u0119 tylko chudszym i zwinniejszym, przezywanym przez koleg\u00f3w \u201ekr\u00f3likami-dachowcami\u201d. Ch\u0142opcy maj\u0105 wi\u0119cej pracy ni\u017c inni uczniowie szko\u0142y, kt\u00f3rzy na \u015bwi\u0119ta i w wakacje rozje\u017cd\u017caj\u0105 si\u0119 do dom\u00f3w. Ch\u00f3rzy\u015bci z katedry musz\u0105 przecie\u017c uczestniczy\u0107 w codziennych nabo\u017ce\u0144stwach \u2013 z wyj\u0105tkiem rzadkich okazji, kiedy w katedrze zast\u0119puj\u0105 ich klerkowie tworz\u0105cy ch\u00f3r m\u0119ski. Trudy roz\u0142\u0105ki z rodzin\u0105 wynagrodz\u0105 im dziekan, arcydziekan i organista, rozpieszczaj\u0105cy ch\u0142opak\u00f3w meczami pi\u0142ki no\u017cnej i krykieta, spacerami na pobliskie \u0142\u0105ki, po\u0142\u0105czonymi z obserwacj\u0105 ptak\u00f3w, oraz wycieczkami parowcem do Iffley, sk\u0105d do Oksfordu mo\u017cna wr\u00f3ci\u0107 poci\u0105giem.
\nPocz\u0105tek XXI wieku. Paul Spicer, kompozytor, dyrygent i organista, wychowanek innego zespo\u0142u oksfordzkiego \u2013 The Choir of New College \u2013 organizuje tygodniowe warsztaty ch\u00f3ralne w Dore Abbey w hrabstwie Herefordshire. Liczba uczestnik\u00f3w ograniczona do sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu \u2013 wieczorne posi\u0142ki b\u0119d\u0105 podawane w pobliskim Bacton Village Hall, kt\u00f3ry nie pomie\u015bci wi\u0119kszego grona biesiadnik\u00f3w. Przyk\u0142adowe menu: bliny z w\u0119dzonym \u0142ososiem, kurcz\u0119 z m\u0142odymi ziemniakami, marchewk\u0105 z pietruszk\u0105 i zielonym groszkiem, cr\u00e8me br\u00fbl\u00e9e z imbirem i jab\u0142kami, kawa, herbata. Przyszli uczestnicy musz\u0105 popracowa\u0107 w domu nad wskazanymi utworami Welkeesa, Dowlanda i Morleya oraz Edwarda Elgara i Michaela Tippetta. W programie \u2013 opr\u00f3cz codziennych pr\u00f3b przed koncertem fina\u0142owym \u2013 zaj\u0119cia z fotografii, malarstwa i rysunku, wyplatania koszy i garncarstwa na kole. Wino i napoje ch\u0142odz\u0105ce w cenie (nieco ponad 400 funt\u00f3w). Zakwaterowanie w jednym z kilkudziesi\u0119ciu prywatnych pensjonat\u00f3w w okolicy. Uwaga: w formularzu zg\u0142oszeniowym trzeba opisa\u0107 szczeg\u00f3\u0142owo swoje umiej\u0119tno\u015bci i dotychczasowe do\u015bwiadczenia ch\u00f3ralne. Uczestnicy \u2013 ma si\u0119 rozumie\u0107 \u2013 przyjad\u0105 doskonale przygotowani: organizatorom zale\u017cy nie tylko na mi\u0142ej atmosferze, ale i na wysokim poziomie artystycznym warsztat\u00f3w.
\nCo \u0142\u0105czy te dwa \u015bwiaty? Bezinteresowne umi\u0142owane muzyki? Niepohamowana sk\u0142onno\u015b\u0107 do \u0142akomstwa? Naiwna wiara w dobrodziejstwa turystyki pieszej, sportu i r\u0119kodzie\u0142a? Z pewno\u015bci\u0105, cho\u0107 najistotniejszym zwornikiem jest brytyjskie poczucie wsp\u00f3lnoty, wynikaj\u0105ce w pierwszym rz\u0119dzie z politycznego rozumienia s\u0142owa \u201enar\u00f3d\u201d, traktowanego jako zbiorowo\u015b\u0107 obywateli. Przynale\u017cno\u015b\u0107 etniczna ma w tym przypadku mniejsze znaczenie \u2013 \u201enation\u201d desygnuje przynale\u017cno\u015b\u0107 pa\u0144stwow\u0105, a co za tym idzie, szczeg\u00f3lny rodzaj odpowiedzialno\u015bci za kraj, spo\u0142ecze\u0144stwo, zasoby materialne i niematerialne dziedzictwo kultury. Pod tym wzgl\u0119dem wyspiarze r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 diametralnie od mieszka\u0144c\u00f3w Europy kontynentalnej \u2013 zw\u0142aszcza wschodniej, gdzie czynnikiem organizuj\u0105cym struktur\u0119 narodu jest w pierwszym rz\u0119dzie wsp\u00f3lny j\u0119zyk, wi\u0119zy pokrewie\u0144stwa i jedno\u015b\u0107 krwi: cz\u0119sto kosztem wsp\u00f3lnoty spu\u015bcizny kulturalnej. Dobitn\u0105 ilustracj\u0105 tej rozbie\u017cno\u015bci jest pozornie cyniczna odpowied\u017a Winstona Churchilla na \u017c\u0105dania premiera rz\u0105du londy\u0144skiego Stanis\u0142awa Miko\u0142ajczyka podczas negocjacji w sprawie przebiegu wschodnich granic Polski: \u201eNie my\u015blicie o przysz\u0142o\u015bci Europy, macie na my\u015bli tylko sw\u00f3j w\u0142asny, po\u017ca\u0142owania godny interes!\u201d.
\nKilka lat wcze\u015bniej ten sam Churchill przem\u00f3wi\u0142 do wyobra\u017ani i poczucia odpowiedzialno\u015bci Brytyjczyk\u00f3w, zach\u0119caj\u0105c ich do kolejnych po\u015bwi\u0119ce\u0144 w imi\u0119 \u201epolitycznego\u201d narodu. W maju 1940 roku gospodynie domowe cieszy\u0142y si\u0119 jak dzieci, kiedy w konwojach ameryka\u0144skich dostarczono do brzeg\u00f3w Wysp ponad sze\u015b\u0107 milion\u00f3w jaj. Angielscy melomani cieszyli si\u0119 jak dzieci, rozpraszaj\u0105c wojenne troski na koncertach w londy\u0144skiej National Gallery, urz\u0105dzanych w dni powszednie w porze obiadowej od 10 pa\u017adziernika 1939 roku a\u017c do 10 kwietnia 1946 roku. Odby\u0142o si\u0119 ich w sumie 1698. Doch\u00f3d w wysoko\u015bci 16 tysi\u0119cy funt\u00f3w szterling\u00f3w przeznaczono na rzecz Musicians\u2019 Benevolent Fund, organizacji dobroczynnej za\u0142o\u017conej w 1921 roku i kierowanej z pocz\u0105tku przez Sir Edwarda Elgara. Tymczasem Herbrand Sackville, dziewi\u0105ty earl Da La Warr, stan\u0105\u0142 na czele CEMA (Council for the Encouragement of Music and Arts), utworzonej w 1940 roku dla ratowania muzyki i sztuk pi\u0119knych w zaanga\u017cowanej w \u015bwiatowy konflikt Wielkiej Brytanii. Dzia\u0142ania Rady finansowano ze \u015brodk\u00f3w rz\u0105dowych.<\/p>\n

\"Glamorganshire,<\/a><\/p>\n

Ch\u00f3r ko\u015bcielny z wioski Penygraig w Po\u0142udniowej Walii, rok 1931. Fot. www.oldukphotos.com<\/p>\n

Tradycja ch\u00f3ralna, o kt\u00f3rej zachowanie wyspiarze walcz\u0105 z zapa\u0142em typowym dla rozwini\u0119tych spo\u0142ecze\u0144stw obywatelskich, liczy ponad tysi\u0105c czterysta lat i wcale nie jest jednorodna. Jej korzenie tkwi\u0105 w VI wieku, w misji chrystianizacji Wysp Brytyjskich podj\u0119tej przez Grzegorza Wielkiego, przede wszystkim za\u015b w dzia\u0142alno\u015bci \u015bw. Augustyna, pierwszego arcybiskupa Canterbury. Augustyn nawraca\u0142 pogan tyle\u017c \u0142agodnie, co konsekwentnie \u2013 s\u0142owem i przyk\u0142adem do na\u015bladowania \u2013 co okaza\u0142o si\u0119 prawdziwym prze\u0142omem w dziejach Ko\u015bcio\u0142a rzymskiego. Po sukcesie jego misji z Rzymu zacz\u0119li przybywa\u0107 \u015bpiewacy ko\u015bcielni, przygotowuj\u0105c neofit\u00f3w do wykonawstwa chora\u0142u i \u015bwiadomego uczestnictwa w liturgii. W 602 roku Augustyn ufundowa\u0142 katedr\u0119 pod wezwaniem Naj\u015bwi\u0119tszego Zbawiciela w Canterbury, wcze\u015bniej za\u015b szko\u0142\u0119, w kt\u00f3rej uczono ch\u0142opc\u00f3w \u0142aciny i muzyki. Takie by\u0142y pocz\u0105tki angielskich ch\u00f3r\u00f3w katedralnych, kt\u00f3rych do dzi\u015b funkcjonuje kilkadziesi\u0105t, a s\u0142ynna King\u2019s School w Canterbury, za\u0142o\u017cona w 597 roku, jest prawdopodobnie najstarsz\u0105 szko\u0142\u0105 na \u015bwiecie. Takie by\u0142y te\u017c pocz\u0105tki angielskiego systemu edukacji: w sk\u0142ad elitarnej Eton Group, zrzeszaj\u0105cej dwana\u015bcie brytyjskich szk\u00f3\u0142 prywatnych, wchodz\u0105 m.in. plac\u00f3wki rozwini\u0119te z dawnych szk\u00f3\u0142 przyklasztornych, przykatedralnych i dzia\u0142aj\u0105cych przy kolegiatach.
\nMimo \u017ce muzyka angielska zdradza\u0142a ju\u017c w \u015bredniowieczu odst\u0119pstwa od tradycji kontynentalnej (m.in. charakterystyczny dla Wysp cantus gemellus<\/em>, czyli gymel, oparty na pochodach akord\u00f3w tercjowych, oraz English discant<\/em>, o tercsekstowej strukturze akord\u00f3w), ca\u0142kiem nowe oblicze odkry\u0142a dopiero w wieku XVI, kiedy kr\u00f3l Henryk VIII stworzy\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 anglika\u0144ski i stan\u0105\u0142 na jego czele \u2013 rozw\u015bcieczony odmow\u0105 uniewa\u017cnienia ma\u0142\u017ce\u0144stwa z Katarzyn\u0105 Arago\u0144sk\u0105 przez Biskupa Rzymu. Porywcza decyzja monarchy poci\u0105gn\u0119\u0142a za sob\u0105 dalekosi\u0119\u017cne konsekwencje: likwidacj\u0119 klasztor\u00f3w, przej\u0119cie d\u00f3br ko\u015bcielnych przez kr\u00f3la, zniesienie celibatu i wprowadzenie j\u0119zyka rodzimego do liturgii. Angielska muzyka ko\u015bcielna epoki Tudor\u00f3w powstawa\u0142a w trudnej epoce konflikt\u00f3w na tle religijnym, nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce \u00f3wcze\u015bni mistrzowie godzili wod\u0119 z ogniem, przeplataj\u0105c elementy nowego obrz\u0105dku z tradycj\u0105 katolick\u0105. Wtedy w\u0142a\u015bnie zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 typowo wyspiarskie formy ch\u00f3ralne (m.in. anthem, utw\u00f3r nieliturgiczny, swoi\u015bcie angielski odpowiednik motetu albo kantaty), wtedy te\u017c ukszta\u0142towa\u0142o si\u0119 charakterystyczne brzmienie zespo\u0142\u00f3w wokalnych: z mocno zaakcentowanym udzia\u0142em sopran\u00f3w ch\u0142opi\u0119cych (tak zwanych trebli), zestawionych z kontratenorami, tenorami i basami. Brytyjczycy nigdy si\u0119 nie kryli z umi\u0142owaniem wysokich g\u0142os\u00f3w ch\u0142opi\u0119cych, nadaj\u0105cych wykonaniu znami\u0119 bezcielesnego pi\u0119kna. Warto przy tym mie\u0107 na wzgl\u0119dzie, \u017ce treble musia\u0142y przed wiekami brzmie\u0107 nieco inaczej ni\u017c wsp\u00f3\u0142czesne soprany: ch\u0142opcy przechodzili mutacj\u0119 znacznie p\u00f3\u017aniej ni\u017c dzi\u015b, byli zdecydowanie dojrzalsi psychicznie i silniej zwi\u0105zani emocjonalnie z celebrowan\u0105 liturgi\u0105. We wsp\u00f3\u0142czesnej angielskiej praktyce ch\u00f3ralnej wci\u0105\u017c jednak stosuje si\u0119 czysto m\u0119ski sk\u0142ad ch\u00f3r\u00f3w SATB; w przypadkach \u201emieszanych\u201d wykona\u0144 dawnej polifonii g\u0142osy \u017ce\u0144skie prowadzi si\u0119 metod\u0105 \u201etreblow\u0105\u201d \u2013 jasn\u0105, otwart\u0105 emisj\u0105 bez zb\u0119dnego wibrata \u2013 a \u0142\u0105czenie alt\u00f3w z kontratenorami wyst\u0119puje powszechnie, nie tylko w zespo\u0142ach muzyki dawnej. Nad czysto\u015bci\u0105 i poziomem wykonawstwa muzyki anglika\u0144skiej sprawuje piecz\u0119 Royal School of Church Music, najwi\u0119ksza tego rodzaju organizacja na Wyspach, za\u0142o\u017cona w 1927 roku przez Sir Sydneya Nicholsona, kompozytora, ch\u00f3rmistrza i organist\u0119, absolwenta New College w Oksfordzie i Royal College of Music w Londynie. Organizacja zrzesza ponad 11 tysi\u0119cy cz\u0142onk\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie, urz\u0105dza kursy, zajmuje si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 edytorsk\u0105 i promuje w\u0142asny system odznak, przyznawanych zale\u017cnie od \u201estopnia wtajemniczenia\u201d w arkana ch\u00f3ralistyki.
\nProces gwa\u0142townej popularyzacji muzyki i jej wykonawstwa rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 na Wyspach w wieku XVIII \u2013 wraz z rewolucj\u0105 przemys\u0142ow\u0105 i upowszechnieniem niedrogich wydawnictw nutowych. Dzi\u0119ki coraz ta\u0144szym i \u0142atwiej dost\u0119pnym instrumentom klawiszowym przedstawiciele klasy \u015bredniej mogli gromadzi\u0107 si\u0119 w domowym zaciszu i wykonywa\u0107 w zaprzyja\u017anionym gronie fragmenty z masek, oper i oratori\u00f3w (zawrotn\u0105 karier\u0119 zrobi\u0142a m.in. pie\u015b\u0144 Rule Britannia<\/em> z maski Alfreda Thomasa Arne\u2019a). W po\u0142owie stulecia ros\u0142y jak grzyby po deszczu nowe, eleganckie sale koncertowe, ucz\u0119szczane t\u0142umniej ni\u017c modne przedtem teatry. Rozkwit\u0142o \u017cycie festiwalowe, powsta\u0142o ponad sto towarzystw ch\u00f3ralnych. Wiele z nich funkcjonuje do dzi\u015b, co w r\u00f3wnej mierze mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107 przywi\u0105zaniem Brytyjczyk\u00f3w do tradycji, jak sta\u0142o\u015bci\u0105 i ci\u0105g\u0142o\u015bci\u0105 historii Wysp Brytyjskich, zw\u0142aszcza w okresie ekspansji kolonialnej i tworzenia podwalin Imperium. Three Choirs Festival, organizowany na przemian w katedrach w Gloucester, Worcester i Hereford, odby\u0142 si\u0119 po raz pierwszy w 1715 roku, jest zatem jednym z najstarszych festiwali na \u015bwiecie. W 1995 roku powo\u0142ano do \u017cycia stowarzyszenie, kt\u00f3rego cz\u0142onkowie mog\u0105 wspiera\u0107 imprez\u0119 czynem i pieni\u0119dzmi: tygodniowy Festiwal utrzymuje si\u0119 obecnie z wp\u0142yw\u00f3w za bilety, prywatnych datk\u00f3w i \u015brodk\u00f3w otrzymanych od sponsor\u00f3w.
\nEpoka wiktoria\u0144ska przebieg\u0142a nie tylko pod znakiem rewolucji przemys\u0142owej i pot\u0119gi kolonialnej Imperium, \u201enad kt\u00f3rym s\u0142o\u0144ce nigdy nie zachodzi\u201d, ale te\u017c wyj\u0105tkowej stabilizacji spo\u0142ecznej, kt\u00f3ra znalaz\u0142a odzwierciedlenie m.in. w wartkim nurcie muzykowania towarzyskiego. Spotkania w klubach i domach prywatnych coraz cz\u0119\u015bciej przybiera\u0142y form\u0119 amatorskich koncert\u00f3w, realizowanych si\u0142ami zaprzyja\u017anionych \u015bpiewak\u00f3w. Zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 pierwsze ch\u00f3ry \u017ce\u0144skie, zajmuj\u0105ce si\u0119 wykonawstwem repertuaru \u015bwieckiego. Modzie na wsp\u00f3lne muzykowanie uleg\u0142y te\u017c ekskluzywne kluby d\u017centelmen\u00f3w, gdzie panowie spotykali si\u0119 w doborowym gronie, \u017ceby po\u015bpiewa\u0107 madryga\u0142y, frywolne catches<\/em>, czyli angielskie kanony, a od ko\u0144ca XVIII wieku tak\u017ce glees<\/em> \u2013 typowo wyspiarsk\u0105 odmian\u0119 pie\u015bni wielog\u0142osowej o zr\u00f3\u017cnicowanej tematyce i do\u015b\u0107 skomplikowanej fakturze. Partie sopranowe \u015bpiewali z pocz\u0105tku trebli\u015bci, p\u00f3\u017aniej dopuszczono te\u017c do wykona\u0144 szlachetnie urodzone damy, zapraszane specjalnie w tym celu na spotkania tak zwanych Glee Clubs. D\u017centelme\u0144skie kluby \u015bpiewacze prze\u017cy\u0142y okres najwi\u0119kszego rozkwitu w latach tysi\u0105c osiemset pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, u schy\u0142ku stulecia stopniowo ust\u0119puj\u0105c miejsca coraz popularniejszym towarzystwom ch\u00f3ralnym.<\/p>\n

\"Choir<\/a><\/p>\n

Szkolny ch\u00f3r dziewcz\u0119cy, lata czterdzieste XX wieku. Fot. Hulton Archive.<\/p>\n

Eksplozja demograficzna i rozw\u00f3j wielkich aglomeracji miejskich zbieg\u0142y si\u0119 w czasie ze schy\u0142kowymi nastrojami prze\u0142omu wiek\u00f3w i zmierzchem imperialnej polityki splendid isolation, zako\u0144czonej w 1902 roku zawarciem sojuszu angielsko-japo\u0144skiego. Gwa\u0142townym przemianom spo\u0142ecznym po tragedii I wojny \u015bwiatowej towarzyszy\u0142 coraz liczniejszy i coraz bardziej aktywny udzia\u0142 Brytyjczyk\u00f3w w \u017cyciu wsp\u00f3lnot ko\u015bcielnych. Do ch\u00f3r\u00f3w ch\u0142opi\u0119cych zacz\u0119to przyjmowa\u0107 nie tylko potomk\u00f3w szlachty i zamo\u017cnej klasy \u015bredniej, lecz tak\u017ce ch\u0142opc\u00f3w z ubo\u017cszych rodzin, cz\u0119sto w ramach reedukacji tak zwanej \u201etrudnej m\u0142odzie\u017cy\u201d. Wielka Brytania wkroczy\u0142a w z\u0142oty wiek chwa\u0142y treblist\u00f3w, udokumentowany cz\u0119\u015bciowo na p\u0142ytach wytw\u00f3rni Decca i w nagraniach BBC. Soprani\u015bci robili zawrotne kariery, w\u015br\u00f3d nich urodzony w 1930 roku Derek Barsham, cz\u0142onek ekumenicznej organizacji chrze\u015bcija\u0144skiej Boy\u2019s Brigade, kt\u00f3ry krzepi\u0142 serca rodak\u00f3w w przesz\u0142o pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu transmisjach radiowych: w maju 1945 przypiecz\u0119towa\u0142 podpisanie uk\u0142adu o zaprzestaniu dzia\u0142a\u0144 wojennych wykonaniem pie\u015bni Land of Hope and Glory<\/em> z muzyk\u0105 Elgara, nadanej na falach BBC.
\nCh\u00f3ralistyka brytyjska wkroczy\u0142a w najnowszy etap historii z bogat\u0105 tradycj\u0105, ogromnym presti\u017cem i nowoczesn\u0105 wizj\u0105 tworzenia ludzkiej wsp\u00f3lnoty przez muzyk\u0119. Najs\u0142ynniejsze ch\u00f3ry katedralne mog\u0105 si\u0119 poszczyci\u0107 wielosetletni\u0105 histori\u0105, mn\u00f3stwem przekazywanych z pokolenia na pokolenie anegdot, sukcesami w ulubionych przez wyspiarzy dyscyplinach sportowych. W internetowej bazie www.choirs.org.uk figuruje dzi\u015b 2625 zespo\u0142\u00f3w, dzia\u0142aj\u0105cych w Anglii, Walii, Szkocji, Irlandii P\u00f3\u0142nocnej oraz \u201ena morzu\u201d (Wyspy Normandzkie, Wyspa Man i archipelag Scilly), dobranych wed\u0142ug najrozmaitszych kluczy: s\u0105 wi\u0119c ch\u00f3ry m\u0119skie, \u017ce\u0144skie i mieszane, ale te\u017c ch\u00f3ry gejowskie i lesbijskie; s\u0105 zespo\u0142y filharmoniczne, uniwersyteckie i ko\u015bcielne, obok za\u015b zrzeszaj\u0105ce policjant\u00f3w, g\u00f3rnik\u00f3w z Po\u0142udniowej Walii b\u0105d\u017a pracownik\u00f3w szpitali. Mo\u017cliwo\u015bci wzbogacania wiedzy i rozwijania umiej\u0119tno\u015bci praktycznie nieograniczone: na Wyspach organizuje si\u0119 rokrocznie dziesi\u0105tki kurs\u00f3w dla ch\u00f3rmistrz\u00f3w, program\u00f3w stypendialnych dla muzykolog\u00f3w, warsztat\u00f3w dla pocz\u0105tkuj\u0105cych i zaawansowanych \u015bpiewak\u00f3w. Zespo\u0142y amatorskie mog\u0105 skorzysta\u0107 z us\u0142ug wyspecjalizowanych agencji, kt\u00f3re zaplanuj\u0105 im tras\u0119 koncertow\u0105, zg\u0142osz\u0105 udzia\u0142 ch\u00f3ru w imprezie charytatywnej, skontaktuj\u0105 z innymi zapale\u0144cami o podobnych zainteresowaniach. Przy tak ogromnym popycie wykszta\u0142ci\u0142 si\u0119 te\u017c osobny rynek producent\u00f3w i dostawc\u00f3w odzie\u017cy dla ch\u00f3rzyst\u00f3w. Szkocka firma Park Davidson & Co., za\u0142o\u017cona w 1919 roku, szyje wy\u0142\u0105cznie kostiumy dla zespo\u0142\u00f3w \u017ce\u0144skich i damskie stroje do gry w kr\u0119gle.
\nWsp\u00f3\u0142czesne ch\u00f3ry brytyjskie zawdzi\u0119czaj\u0105 sw\u00f3j rozg\u0142os w \u015bwiecie przede wszystkim mistrzowskim wykonaniom muzyki dawnej. W coraz popularniejszy nurt \u201eodk\u0142amanych\u201d interpretacji muzyki XIX-wiecznej w\u0142\u0105czaj\u0105 si\u0119 nie\u015bmia\u0142o i cz\u0119sto na przek\u00f3r obowi\u0105zuj\u0105cym tendencjom: Niemieckie Requiem<\/em> Brahmsa w diametralnie odmiennych uj\u0119ciach Gardinera i McCreesha sk\u0142\u00f3ci\u0142o niejedn\u0105 kompani\u0119 meloman\u00f3w w naszej cz\u0119\u015bci Europy. Wci\u0105\u017c jednak dzier\u017c\u0105 niekwestionowan\u0105 palm\u0119 pierwsze\u0144stwa w dziedzinie brytyjskiej ch\u00f3ralistyki XX i XXI wieku \u2013 \u015bci\u015ble zwi\u0105zanej z tutejsz\u0105 tradycj\u0105, czasem nawi\u0105zuj\u0105cej do niej bezpo\u015brednio, czasem id\u0105cej jej na przek\u00f3r, zawsze jednak wykorzystuj\u0105cej do cna jej bogaty potencja\u0142 przestrzenny, barwowy i fakturalny.
\nZwiastunem \u201eodrodzenia\u201d XVI-wiecznej, typowo angielskiej stylistyki wokalnej by\u0142a Msza g-moll<\/em> Ralpha Vaughana Williamsa (1872\u20131958), wykonana po raz pierwszy 6 grudnia 1922 roku w Katedrze Westminsterskiej \u2013 w kontek\u015bcie liturgicznym \u2013 przez City of Birmingham Choir pod dyrekcj\u0105 R. R. Terry\u2019ego, wybitnego znawcy muzyki ko\u015bcielnej epoki Tudor\u00f3w. Specyficzna estetyka tego utworu \u2013 przyj\u0119ta entuzjastycznie w kraju trac\u0105cym dawn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, do\u015bwiadczonym straszliw\u0105 tragedi\u0105 Wielkiej Wojny \u2013 \u0142\u0105czy stare z nowym w spos\u00f3b organiczny, w\u0142a\u015bciwie niezauwa\u017calny. Vaughan Williams, wychowany w rodzinie pastora anglika\u0144skiego, uwa\u017ca\u0142 si\u0119 przede wszystkim za porz\u0105dnie wykszta\u0142conego muzyka i humanist\u0119. Uczy\u0142 si\u0119 gry na skrzypcach i na organach, z zapa\u0142em zg\u0142\u0119bia\u0142 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Purcella, kolekcjonowa\u0142 angielskie pie\u015bni ludowe, na studiach historycznych w Trinity College w Cambridge zaprzyja\u017ani\u0142 si\u0119 z Bertrandem Russellem, filozofem i dzia\u0142aczem spo\u0142ecznym, tw\u00f3rc\u0105 impulsywnej teorii wojny. Komponowaniem zaj\u0105\u0142 si\u0119 dopiero po trzydziestce i mimo osza\u0142amiaj\u0105cych sukces\u00f3w w tej dziedzinie nigdy nie porzuci\u0142 pasji muzykologiczno-edytorskich ani umi\u0142owania dawnej tradycji wokalnej \u2013 w 1906 roku podpisa\u0142 si\u0119 wraz z Percy\u2019m Dearmerem pod wydaniem The English Hymnal,<\/em> zbioru \u201enajlepszych hymn\u00f3w w j\u0119zyku angielskim\u201d. Indywidualny, bez w\u0105tpienia wsp\u00f3\u0142czesny \u2013 cho\u0107 nie modernistyczny \u2013 idiom kompozytorski Vaughana Williamsa kusi powabem dawnej liturgii, atmosfer\u0105 pierwszych nabo\u017ce\u0144stw anglika\u0144skich. Ten w\u0142a\u015bnie idiom podzieli\u0142 znawc\u00f3w i wielbicieli kontynentalnej muzyki XX wieku: kultywowany w tw\u00f3rczo\u015bci innych przedstawicieli szko\u0142y \u201enarodowej\u201d, m.in. Fredericka Deliusa i Sir Williama Waltona, zyska\u0142 negatywn\u0105, wr\u0119cz obra\u017aliw\u0105 konotacj\u0119 muzyki historyzuj\u0105cej, eklektycznej, pozbawionej znamion indywidualizmu. Nie zaszkodzi\u0142o to bynajmniej jej popularno\u015bci na Wyspach, gdzie uwielbienie dla ch\u00f3ralnego dorobku Vaughana Williamsa i lawiruj\u0105cej mi\u0119dzy romantyzmem a impresjonizmem tw\u00f3rczo\u015bci Arnolda Baksa jest rzecz\u0105 r\u00f3wnie oczywist\u0105, jak spo\u017cywanie kotlecik\u00f3w jagni\u0119cych z sosem mi\u0119towym.<\/p>\n

\"960x540\"<\/a><\/p>\n

Ch\u00f3rzy\u015bci z Opactwa Westminsterskiego na pr\u00f3bie do uroczysto\u015bci koronacyjnych kr\u00f3lowej El\u017cbiety II 2 czerwca 1953 roku. Fot. Bert Hardy.<\/p>\n

Widmo atonalno\u015bci nie kr\u0105\u017cy\u0142o nad Wielk\u0105 Brytani\u0105 \u2013 znacznie lepiej przyj\u0119\u0142a si\u0119 w niej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Benjamina Brittena, wymykaj\u0105ca si\u0119 wszelkim jednoznacznym kryteriom stylistycznym. Britten chyli czo\u0142o przed tradycj\u0105, a zarazem flirtuje z muzyk\u0105 ludow\u0105, nie stroni\u0105c od ostro\u017cnych wycieczek w stron\u0119 postromantyzmu, impresjonizmu i neoklasycyzmu. Gdyby nie czu\u0142a wra\u017cliwo\u015b\u0107 d\u017awi\u0119kowa w po\u0142\u0105czeniu ze \u015bwietnym wyczuciem groteski, tw\u00f3rczo\u015b\u0107 \u201enajwybitniejszego kompozytora brytyjskiego XX wieku\u201d by\u0142aby zaiste nie do zniesienia dla Europejczyka z kontynentu. A i tak trudno nam wnikn\u0105\u0107 w sedno bolesnej poezji zabitego w okopach Wilfreda Owena, kontrapunktowanej \u0142aci\u0144skimi tekstami w Requiem wojennym<\/em>. U Brittena wszystko jest na wskro\u015b angielskie, czyli prawie jak po drugiej stronie kana\u0142u La Manche, ale jednak inne: niemal konsonansowe, niemal \u0142agodne w brzmieniu, niemal proste formalnie. Benjamin Britten na d\u0142ugo wyznaczy\u0142 standard odr\u0119bno\u015bci muzyki brytyjskiej, z ca\u0142ym jej przywi\u0105zaniem do tradycji i prze\u015bmiewczym dystansem do samej siebie.
\nW tym kontek\u015bcie nie dziwi sk\u0142onno\u015b\u0107 nowych kompozytor\u00f3w brytyjskich do \u201e\u015bwi\u0119tego minimalizmu\u201d, nurtu rozwijaj\u0105cego si\u0119 z jednej strony w kontrze do muzyki serialnej i aleatorycznej, z drugiej za\u015b szukaj\u0105cego natchnienia w dzie\u0142ach p\u00f3\u017anego \u015bredniowiecza i renesansu b\u0105d\u017a w czysto wokalnej liturgii prawos\u0142awnej. Nie dziwi te\u017c, \u017ce ziarno pad\u0142o na podatny grunt odbiorc\u00f3w z Europy Wschodniej: tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Johna Tavenera, konwertyty na prawos\u0142awie \u2013 zawieszona w p\u00f3\u0142 drogi mi\u0119dzy mistycyzmem Arvo P\u00e4rta a intelektualizmem Igora Strawi\u0144skiego \u2013 jest nam z pewno\u015bci\u0105 bli\u017csza ni\u017c mechanicznie powtarzane sekwencje w kompozycjach Philipa Glassa i Steve\u2019a Reicha, klasyk\u00f3w minimalizmu ameryka\u0144skiego. Znamienne, \u017ce Tavener obstawa\u0142 przy teorii b\u0142\u0119du pisarskiego i wywodzi sw\u00f3j r\u00f3d od Johna Tavernera, XVI-wiecznego tytana angielskiej muzyki ko\u015bcielnej. Jego kompozycje \u2013 cho\u0107 z up\u0142ywem lat coraz prostsze formalnie i konsekwentnie budowane ze struktur tonalnych opartych na materiale diatonicznym \u2013 odznaczaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnym bogactwem \u015brodk\u00f3w wyrazu i pot\u0119g\u0105 emocjonalno\u015bci, jak wykwitnie przeimitowane msze i motety dawnego mistrza ch\u00f3ru Christ Church w Oksfordzie. W utworach Tavenera uderza przede wszystkim rozlewno\u015b\u0107 frazy i swoboda rytm\u00f3w, przywodz\u0105ca skojarzenia nie tylko z ch\u00f3ralistyk\u0105 z\u0142otej epoki Tudor\u00f3w, ale i z malarstwem d\u017awi\u0119kowym Oliviera Messiaena. Stop tradycji muzycznych miesza si\u0119 w jednym tyglu z rozmaito\u015bci\u0105 spu\u015bcizn kulturowych: mistyczna duchowo\u015b\u0107 Johna Tavenera czerpie te\u017c inspiracje z rosyjskiego prawos\u0142awia, kult\u00f3w hinduistycznych i \u015bwiatopogl\u0105du sufickiego.
\nTrudniej si\u0119 oswoi\u0107 z jawnie eklektycznym, \u0142\u0105cz\u0105cym elementy dawnej tradycji ch\u00f3ralnej z lekk\u0105 piosenk\u0105 musicalow\u0105 dorobkiem Johna Ruttera (ur. 1945), z jazzowo-filmowym idiomem Walijczyka Karla Jenkinsa (rocznik 1944), zw\u0142aszcza za\u015b z kompozycjami Jamesa MacMillana (ur. 1959), kt\u00f3ry manifestuje sw\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 jako Szkot i katolik, tworz\u0105c przedziwne hybrydy folku z rzymsk\u0105 liturgi\u0105 i ukrytym przes\u0142aniem niepodleg\u0142o\u015bciowym. Uwielbiana w \u015bwiecie anglosaskim tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Ruttera z jednej strony nawi\u0105zuje do tradycji francuskiej (zw\u0142aszcza j\u0119zyka harmonicznego, jakim pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 Gabriel Faur\u00e9) oraz ch\u00f3ralistyki spod znaku Vaughana Williamsa, z drugiej za\u015b \u2013 do piosenek z Broadwayu i hollywoodzkich wytw\u00f3rni filmowych. Melan\u017c tym bardziej zaskakuj\u0105cy, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego kompozycji to kol\u0119dy, hymny i du\u017ce formy pochodzenia liturgicznego, kt\u00f3rymi Rutter \u0142agodzi wyspiarsk\u0105 t\u0119sknot\u0119 za duchowo\u015bci\u0105 w epoce kryzysu religii.
\nJenkins robi w\u0142a\u015bciwie to samo, tyle \u017ce za po\u015brednictwem stylistyki crossoverowej. Ten wybitny jazzman \u2013 saksofonista, oboista i klawiszowiec \u2013 flirtowa\u0142 zar\u00f3wno z rockiem progresywnym, jak i muzyk\u0105 u\u017cytkow\u0105, tworz\u0105c m.in. \u015bcie\u017cki do reklam telewizyjnych. Prze\u0142omem w jego karierze okaza\u0142o si\u0119 przedsi\u0119wzi\u0119cie Adiemus, zarejestrowane do tej pory na dziewi\u0119ciu albumach \u2013 osobliwy tw\u00f3r spod znaku New Age, w kt\u00f3rym Jenkins wplata brzmienia ch\u00f3ralne w etniczn\u0105 tkank\u0119 perkusyjn\u0105. Walijczyk nie zrywa z tradycj\u0105, pr\u00f3buje j\u0105 na sw\u00f3j spos\u00f3b \u201ewzbogaci\u0107\u201d, ufny w jej ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107, trwa\u0142o\u015b\u0107 i zdolno\u015b\u0107 do ewolucji. Z kolei szkocki \u201eseparatysta\u201d MacMillan pr\u00f3buje z ni\u0105 zerwa\u0107, a paradoksalnie j\u0105 utwierdza \u2013 kompozytor jest g\u0142\u0119boko wierz\u0105cym katolikiem, dzia\u0142aczem politycznym, cz\u0142onkiem wsp\u00f3lnoty \u015bwieckich dominikan\u00f3w i gor\u0105cym wielbicielem szkockiej muzyki ludowej. Jego utwory \u2013 w\u015br\u00f3d nich s\u0142ynne Seven Last Words from the Cross<\/em> na ch\u00f3r i orkiestr\u0119 smyczkow\u0105 \u2013 s\u0105 wy\u015bmienite warsztatowo, a przy tym efektowne, lekkie i przyst\u0119pne w odbiorze, kusz\u0105ce \u0142atwo rozpoznawalnymi cytatami z muzyki dawnej, tradycyjnej i popularnej. W rezultacie Szkot-innowierca jest idolem wszystkich wyspiarzy, czego dowodem komandoria Orderu Imperium Brytyjskiego, przyznana mu w 2004 roku.
\nCzy\u017cby najbardziej reprezentatywnym kontynuatorem brytyjskiej spu\u015bcizny ch\u00f3ralnej mia\u0142 si\u0119 okaza\u0107 Thomas Ad\u00e8s? Urodzony w 1971 roku mistrz muzycznego pastiszu, lawiruj\u0105cy mi\u0119dzy jazzem a milong\u0105, uciekaj\u0105cy od eksperyment\u00f3w Berga i Weberna wprost w bezpieczne ramiona Brittena? Mi\u0142o\u015bnik spu\u015bcizny Janaczka i wielce obiecuj\u0105cy tw\u00f3rca muzyki operowej? Tw\u00f3rca przepi\u0119knej Fayrfax Carol<\/em> na ch\u00f3r i organy, w kt\u00f3rej igra ze s\u0142uchaczem jak muzyczny pasikonik, przeskakuj\u0105cy figlarnie z atonalno\u015bci w tonalno\u015b\u0107 i z powrotem?
\nWielce prawdopodobne. \u201eI tak ze wszystkich lud\u00f3w pomieszania r\u00f3\u017cnoma\u015bcisty Anglik si\u0119 wy\u0142ania\u201d \u2013 tak brytyjsk\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 wyobra\u017con\u0105 podsumowa\u0142 Daniel Defoe w wierszu pod przewrotnym tytu\u0142em The True-Born Englishman<\/em>. A by\u0142o to w roku 1701.<\/p>\n

(Esej ukaza\u0142 si\u0119 w tomie Nowa muzyka brytyjska<\/em> pod redakcj\u0105 Agaty Kwieci\u0144skiej, wydanym przez korporacj\u0119 ha!art! w ramach serii „Linia muzyczna”)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Koniec XIX wieku. T\u0142usty czwartek w Christ Church Cathedral School, ekskluzywnej szkole dla ch\u0142opc\u00f3w w Oksfordzie. Szesnastu m\u0142odocianych ch\u00f3rzyst\u00f3w mo\u017ce si\u0119 obje\u015b\u0107 do md\u0142o\u015bci nale\u015bnikami, biega\u0107 po wszystkich trawnikach i bawi\u0107 do woli na placu przed katedr\u0105. Nie mieli takiej frajdy od Bo\u017cego Narodzenia, kiedy dziekan obdarowa\u0142 ka\u017cdego pomara\u0144cz\u0105 i plackiem z mi\u0119sem. Jeszcze kilka … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-689","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/689","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=689"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/689\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":695,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/689\/revisions\/695"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=689"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=689"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=689"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}