{"id":6935,"date":"2022-10-17T02:23:23","date_gmt":"2022-10-17T00:23:23","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6935"},"modified":"2022-10-17T02:36:44","modified_gmt":"2022-10-17T00:36:44","slug":"pory-roku-i-zycia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=6935","title":{"rendered":"Pory roku i \u017cycia"},"content":{"rendered":"

By\u0142 czas, kiedy dorobek Mozarta stawiano ponad muzyk\u0119 poczciwego Haydna. By\u0142 te\u017c czas, kiedy Haydnowskie Stworzenie \u015bwiata <\/em>ceniono wy\u017cej ni\u017c jego Pory roku<\/em>, cho\u0107 i tak obydwa oratoria uznawano za arcydzie\u0142a w por\u00f3wnaniu z wcze\u015bniejszym o mniej wi\u0119cej \u0107wier\u0107 wieku Powrotem Tobiasza. <\/em>Zdaniem Charlesa Rosena, w \u017cadnej z tych dw\u00f3ch kompozycji Haydn nie osi\u0105gn\u0105\u0142 takiego poziomu warsztatu, jak w swoich kwartetach i wielkich symfoniach, a po uko\u0144czeniu P\u00f3r roku <\/em>popad\u0142 wr\u0119cz w niemoc tw\u00f3rcz\u0105, zbyt stary i s\u0142aby, \u017ceby zatrzyma\u0107 w g\u0142owie cho\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 cisn\u0105cych si\u0119 do niej pomys\u0142\u00f3w. Jakby niespe\u0142na siedemdziesi\u0119cioletni mistrz do\u017cy\u0142 chwili, w kt\u00f3rej przesta\u0142 odnosi\u0107 si\u0119 do czegokolwiek poza w\u0142asnym do\u015bwiadczeniem i w\u0142asn\u0105 niemo\u017cno\u015bci\u0105.<\/p>\n

Powtarzano te\u017c histori\u0119, jakoby Gottfried van Swieten, autor librett zar\u00f3wno do Stworzenia \u015bwiata<\/em>, jak i P\u00f3r roku, <\/em>bezskutecznie namawia\u0142 Haydna do zamkni\u0119cia cyklu trzecim oratorium S\u0105d ostateczny. <\/em>Tymczasem z listu Georga Augusta Griesingera, zaprzyja\u017anionego z Haydnem dyplomaty, do cesarzowej Marii Teresy, wynika co\u015b zgo\u0142a innego: \u017ce inicjatywa wysz\u0142a od samego kompozytora, kt\u00f3ry zabiega\u0142 o libretto u Christopha Martina Wielanda, zwanego niemieckim Wolterem. Wieland odm\u00f3wi\u0142. Odpowiedzialno\u015b\u0107 za fiasko przedsi\u0119wzi\u0119cia trudno wi\u0119c sk\u0142ada\u0107 na tw\u00f3rcz\u0105 niemoc Haydna, kt\u00f3ry potem napisa\u0142 jeszcze dwie wspania\u0142e msze, Sch\u00f6pfungsmesse <\/em>i Harmoniemesse<\/em>, i zamilk\u0142 ostatecznie na pi\u0119\u0107 lat przed \u015bmierci\u0105.<\/p>\n

Nie da si\u0119 jednak zaprzeczy\u0107, \u017ce praca nad Porami roku <\/em>zaj\u0119\u0142a mu w sumie dwa lata i chwilami sz\u0142a wyj\u0105tkowo opornie. Z pewno\u015bci\u0105 przyczyni\u0142y si\u0119 do tego k\u0142opoty zdrowotne kompozytora, ale te\u017c libretto van Swietena, kt\u00f3ry tym razem wyra\u017anie przeliczy\u0142 si\u0142y na zamiary. Za podstaw\u0119 wzi\u0105\u0142 niezwykle popularny poemat The Seasons<\/em> Jamesa Thomsona, wiele jednak wskazuje, \u017ce wpierw si\u0119gn\u0105\u0142 po niemieckie t\u0142umaczenie Bartholda Heinricha Brockesa i w\u0142a\u015bnie na jego kanwie sprokurowa\u0142 tekst oratorium, okraszony mn\u00f3stwem wstawek z innych \u017ar\u00f3de\u0142 i w\u0142asn\u0105 inwencj\u0105 tw\u00f3rcz\u0105. Wysz\u0142o z tego dzie\u0142o do\u015b\u0107 ko\u015blawe, w kt\u00f3rym przepad\u0142 wdzi\u0119k pierwowzoru, za to braki warsztatowe van Swietena ujawni\u0142y si\u0119 w ca\u0142ej pe\u0142ni. Jakby tego by\u0142o ma\u0142o, van Swieten, mimo s\u0142abej znajomo\u015bci j\u0119zyka, podobnie jak w przypadku Stworzenia \u015bwiata <\/em>podj\u0105\u0142 si\u0119 przek\u0142adu libretta na angielski, co wysz\u0142o mu jeszcze gorzej ni\u017c poprzednio. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce brytyjscy wykonawcy jeszcze do niedawna wykonywali Pory roku <\/em>po niemiecku, bo \u201eangielski\u201d orygina\u0142 przyprawia\u0142 s\u0142uchaczy o niepohamowane salwy \u015bmiechu. Po kilku mniej lub bardziej fortunnych pr\u00f3bach uzdatnienia libretta van Swietena pojawi\u0142o si\u0119 kolejne, tym razem wyj\u0105tkowo zr\u0119czne t\u0142umaczenie Paula McCreesha, kt\u00f3re chyba ma szans\u0119 trafi\u0107 na dobre do obiegu koncertowego.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Laurence Cummings. Fot. Mark Allan<\/p>\n

Laurence Cummings wykorzysta\u0142 je \u2013 z po\u017cytkiem dla dzie\u0142a i ku wielkiej uciesze publiczno\u015bci londy\u0144skiej Barbican Hall \u2013 na inauguracji drugiego ju\u017c sezonu Academy of Ancient Music pod swoim kierownictwem, w udramatyzowanym wykonaniu oratorium z ruchem scenicznym opracowanym przez Martina Parra, na tle mi\u0142ych dla oka, lecz w gruncie rzeczy zb\u0119dnych projekcji Nina Dunn Studio. Ubieg\u0142oroczne Stworzenie \u015bwiata<\/em>, niedost\u0119pne dla obserwator\u00f3w spoza Wielkiej Brytanii z uwagi na obowi\u0105zuj\u0105ce restrykcje covidowe, recenzowa\u0142am na podstawie transmisji. Tym razem nie przepu\u015bci\u0142am okazji do wys\u0142uchania AAM w Porach roku <\/em>na \u017cywo, zw\u0142aszcza \u017ce z t\u0142umaczeniem McCreesha mia\u0142am intensywnie do czynienia ju\u017c wcze\u015bniej, t\u0142umacz\u0105c je na polski do ksi\u0105\u017ceczki CD dla wytw\u00f3rni Signum Records.<\/p>\n

Haydn niew\u0105tpliwie mia\u0142 racj\u0119, domagaj\u0105c si\u0119 wykonania swoich oratori\u00f3w w j\u0119zykach zrozumia\u0142ych dla miejscowych odbiorc\u00f3w. Dlatego premiera Die Jahreszeiten <\/em>spotka\u0142a si\u0119 z bardzo ciep\u0142ym przyj\u0119ciem w wiede\u0144skim pa\u0142acu Schwarzenberg\u00f3w, tymczasem The Seasons <\/em>w pierwotnej wersji libretta nie zabrzmia\u0142y w Anglii ani razu za \u017cycia kompozytora. Ten utw\u00f3r si\u0119 niesie przez tekst: tylko w symbiozie ze s\u0142owem ods\u0142ania swoje prawdziwe oblicze. Dopiero w\u00f3wczas otwiera s\u0142uchaczowi drog\u0119 do zrozumienia wyrafinowanych zabieg\u00f3w harmonicznych i fakturalnych, uzasadnia liczne autocytaty, pozwala doceni\u0107 nowatorstwo rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re ju\u017c wkr\u00f3tce zosta\u0142y z powodzeniem wykorzystane w tw\u00f3rczo\u015bci Beethovena, Webera, Schuberta, a nawet Wagnera. Tylko pod tym warunkiem zdradza ukryty mi\u0119dzy wierszami ho\u0142d dla zmar\u0142ego przedwcze\u015bnie Mozarta: kiedy w potr\u00f3jnej fudze z Wiosny <\/em>pojawia si\u0119 temat z Requiem, <\/em>kiedy w \u015bpiewie Szymona d\u017awi\u0119czy m\u0105dro\u015b\u0107 Sarastra, gdy w duecie mi\u0142osnym Hanny i \u0141ukasza z Jesieni <\/em>s\u0142ycha\u0107 g\u0142osy Papagena i Papageny, kiedy w Zimie<\/em>, na s\u0142owach o przemijaj\u0105cym lecie ludzkiego \u017cywota, pojawia si\u0119 cytat z drugiej cz\u0119\u015bci Wielkiej Symfonii <\/em>KV 550.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Rachel Nicholls i Benjamin Hulett. Fot. Mark Allan<\/p>\n

Brzmienie Academy of Ancient Music przez blisko p\u00f3\u0142 wieku kszta\u0142towa\u0142o si\u0119 pod wp\u0142ywem dw\u00f3ch wyrazistych, a zarazem obdarzonych skrajnie odmienn\u0105 osobowo\u015bci\u0105 muzyk\u00f3w: Christophera Hogwooda i Richarda Egarra. Laurence Cummings wzbogaci\u0142 to\u017csamo\u015b\u0107 swoich ansambli o kolejny istotny element: niepowstrzyman\u0105 rado\u015b\u0107 muzykowania, zapa\u0142, kt\u00f3ry pozwala si\u0119 wik\u0142a\u0107 w meandry retoryczne partytury. Ch\u00f3r AAM imponuje nie tylko \u015bwietn\u0105 emisj\u0105 i nieskaziteln\u0105 dykcj\u0105, on swoje \u015bpiewanie prze\u017cywa i syci pot\u0119\u017cnym \u0142adunkiem emocji. Ka\u017cdy instrument w orkiestrze przemawia w\u0142asnym, \u015bwiadomym g\u0142osem \u2013 kiedy trzeba, stopliwym i zr\u00f3wnowa\u017conym z brzmieniem pozosta\u0142ej cz\u0119\u015bci zespo\u0142u, innym razem bezceremonialnie wyeksponowanym z t\u0142a, zaskakuj\u0105co jaskrawym, nasyconym do granic, balansuj\u0105cym na skraju brzydoty. Jest w tej \u00a0grze o\u015blepiaj\u0105ca jasno\u015b\u0107 i g\u0142\u0119boki mrok, \u017car s\u0142o\u0144ca i ch\u0142\u00f3d lodu \u2013 wszystko co trzeba, by odda\u0107 zmienno\u015b\u0107 p\u00f3r roku i nieub\u0142agany cykl ziemskiego istnienia.<\/p>\n

Spo\u015br\u00f3d trojga solist\u00f3w najmilsz\u0105 niespodziank\u0119 sprawi\u0142a mi Rachel Nicholls, kt\u00f3ra w ostatniej chwili zast\u0105pi\u0142a niedysponowan\u0105 Sophie Bevan. Wyznaj\u0119 ze skruch\u0105, \u017ce mia\u0142am w\u0105tpliwo\u015bci, czy sopranistka, kt\u00f3ra od kilku lat \u015bwi\u0119ci tryumfy w repertuarze Straussowskim i Wagnerowskim, zdo\u0142a si\u0119 na powr\u00f3t odnale\u017a\u0107 w dawno porzuconym idiomie muzyki przedromantycznej. Jestem krytykiem ma\u0142ej wiary: Nicholls potrafi bez trudu osadzi\u0107 sw\u00f3j gi\u0119tki, promienny g\u0142os w ca\u0142kiem odmiennej stylistyce \u015bpiewu, poprowadzi\u0107 fraz\u0119 z zachowaniem wszelkich klasycystycznych regu\u0142, przemkn\u0105\u0107 lekko przez d\u0142ugie ci\u0105gi pasa\u017cy i ozdobnik\u00f3w. Podobnym blaskiem l\u015bni\u0142 tenor Benjamina Huletta, srebrzysty i jasny, imponuj\u0105cy zar\u00f3wno pewno\u015bci\u0105 intonacji, jak szerokim, otwartym oddechem, pozwalaj\u0105cym na swobodne i wyraziste kszta\u0142towanie linii melodycznej. \u017barliwo\u015b\u0107 dwojga m\u0142odych kochank\u00f3w znalaz\u0142a idealn\u0105 przeciwwag\u0119 w dostojnym, naznaczonym m\u0105dro\u015bci\u0105 dojrza\u0142ego wieku \u015bpiewie Jonathana Lemalu, kt\u00f3rego bas-baryton, ciep\u0142y i mi\u0119kki jak aksamit, potrafi\u0142 odmalowa\u0107 ka\u017cdy afekt odrobin\u0119 innym odcieniem, zarysowa\u0107 ka\u017cd\u0105 refleksj\u0119 kresk\u0105 odmiennej grubo\u015bci.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jonathan Lemalu. Fot. Mark Allan<\/p>\n

W maju 1809 roku wojska napoleo\u0144skie ruszy\u0142y na Wiede\u0144. Miasto podda\u0142o si\u0119 po kr\u00f3tkiej i nier\u00f3wnej walce. Schorowany Haydn zas\u0142ab\u0142 kt\u00f3rego\u015b dnia przy fortepianie i nie wsta\u0142 ju\u017c z \u0142\u00f3\u017cka. Zmar\u0142 31 maja, tu\u017c po p\u00f3\u0142nocy. Jego ostatnie s\u0142owa kr\u0105\u017c\u0105 w kilku wersjach. Po wys\u0142uchaniu P\u00f3r roku <\/em>w Barbican jestem sk\u0142onna uwierzy\u0107, \u017ce tu\u017c przed \u015bmierci\u0105 powiedzia\u0142: \u201eRozchmurzcie si\u0119, dzieci, nic mi nie jest\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

By\u0142 czas, kiedy dorobek Mozarta stawiano ponad muzyk\u0119 poczciwego Haydna. By\u0142 te\u017c czas, kiedy Haydnowskie Stworzenie \u015bwiata ceniono wy\u017cej ni\u017c jego Pory roku, cho\u0107 i tak obydwa oratoria uznawano za arcydzie\u0142a w por\u00f3wnaniu z wcze\u015bniejszym o mniej wi\u0119cej \u0107wier\u0107 wieku Powrotem Tobiasza. Zdaniem Charlesa Rosena, w \u017cadnej z tych dw\u00f3ch kompozycji Haydn nie osi\u0105gn\u0105\u0142 takiego … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-6935","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6935","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6935"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6935\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6945,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6935\/revisions\/6945"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6935"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6935"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6935"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}