{"id":7024,"date":"2022-12-05T13:20:57","date_gmt":"2022-12-05T12:20:57","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7024"},"modified":"2022-12-06T12:36:28","modified_gmt":"2022-12-06T11:36:28","slug":"nocne-opowiesci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7024","title":{"rendered":"Nocne opowie\u015bci"},"content":{"rendered":"

Kolejna zapowied\u017a koncertu na gda\u0144skim festiwalu Actus Humanus, tym razem popo\u0142udniowego recitalu Marca Beasleya, 9 grudnia w Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta.<\/p>\n

***<\/p>\n

P\u00f3\u0142noc jest bezczasem. Okamgnieniem, w kt\u00f3rym poprzedni dzie\u0144 jeszcze nie umar\u0142, a nowy wci\u0105\u017c si\u0119 nie narodzi\u0142. Por\u0105 najciemniejsz\u0105, kiedy z grob\u00f3w powstaj\u0105 krwio\u017cercze strzygi, dybuki odbieraj\u0105 ludziom rozum, a diab\u0142y ruszaj\u0105 z piekie\u0142, by polowa\u0107 na grzesznik\u00f3w. Por\u0105, kt\u00f3rej wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas woli doczeka\u0107 w domu, w otoczeniu najbli\u017cszych \u2013 pogr\u0105\u017conych we \u015bnie, zaczytanych w ksi\u0105\u017ckach, zapatrzonych w ekrany komputer\u00f3w, zas\u0142uchanych w muzyk\u0119.<\/p>\n

Jeszcze niedawno temu nasi przodkowie gromadzili si\u0119 przed po\u0142ow\u0105 nocy przy wsp\u00f3lnym ogniu, \u017ceby rozproszy\u0107 zalegaj\u0105cy w sercach mrok opowie\u015bciami o kr\u00f3lach i bohaterach, o m\u0105drych i g\u0142upich uczynkach, o mi\u0142o\u015bci i sprawach ostatecznych. Jedni m\u00f3wili, drudzy s\u0142uchali. Bywa\u0142o, \u017ce opowie\u015b\u0107 przeradza\u0142a si\u0119 w pie\u015b\u0144, czasem prz\u0119dzon\u0105 jak pojedyncza ni\u0107 lnu \u2013 przez najzdolniejszego w gronie \u015bpiewaka \u2013 czasem tkan\u0105 przez wielu niczym p\u0142\u00f3tno na ch\u0142opskie koszule. Nikt si\u0119 od \u015bpiewu nie uchyla\u0142, bo \u015bpiew jest nie tyle umiej\u0119tno\u015bci\u0105, ile strategi\u0105 przetrwania. \u015apiewa\u0142o si\u0119 dziecku, \u017ceby umocni\u0107 z nim wi\u0119\u017a i wyprowadzi\u0107 je w doros\u0142o\u015b\u0107. \u015apiewa\u0142o si\u0119 przy pracy i obrz\u0119dzie, by zacie\u015bni\u0107 wsp\u00f3lnot\u0119. \u015apiewa\u0142o si\u0119 z rado\u015bci i smutku, na popraw\u0119 pami\u0119ci, dla ukojenia stresu codzienno\u015bci. \u015apiewa\u0142o si\u0119 przed p\u00f3\u0142noc\u0105, \u017ceby odegna\u0107 z\u0142e duchy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Marco Beasley. Fot. St\u00e9phane Risack<\/span><\/p>\n

Marco Beasley, neapolita\u0144czyk po matce, z urodzenia i wychowania, od dziecka zanurzony w d\u017awi\u0119kach tamtejszych ballad, tammurriat i taranteli, jest nie tyle \u015bpiewakiem-aktorem, co w\u0142a\u015bnie \u015bpiewakiem-opowiadaczem. Wysnuwa swoje historie z barwnej prz\u0119dzy epok, tradycji i kr\u0119g\u00f3w kulturowych. Korzystaj\u0105c z dobrodziejstw niezwyk\u0142ego g\u0142osu i charyzmatycznej osobowo\u015bci, wci\u0105ga w t\u0119 narracj\u0119 mo\u017cliwie najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 s\u0142uchaczy, tak\u017ce nieobeznanych z materi\u0105 i konwencj\u0105 dzie\u0142a. U\u015bmierza swym \u015bpiewem uniwersalne strachy \u2013 s\u0142owia\u0144skie przed mar\u0105 piekieln\u0105, szkaradn\u0105, i \u015br\u00f3dziemnomorskie, przed zwiastuj\u0105cym \u015bmier\u0107 widokiem pustego karawanu.<\/p>\n

Beasley ukoi\u0142 te\u017c moje l\u0119ki i przywo\u0142a\u0142 niezwyk\u0142e wspomnienia, postanawiaj\u0105c rozpocz\u0105\u0107 recital tradycyjnym korsyka\u0144skim lamentem Le sette galere<\/em>, odnosz\u0105cym si\u0119 zapewne do katastrofy dw\u00f3ch z siedmiu okr\u0119t\u00f3w p\u0142yn\u0105cych z Barcelony na odsiecz Genui, kt\u00f3re w 1693 roku rozbi\u0142y si\u0119 u brzeg\u00f3w wyspy Giraglia na p\u00f3\u0142noc od Cap Corse, poci\u0105gaj\u0105c na dno przesz\u0142o sze\u015bciuset marynarzy. Przesz\u0142o trzysta lat p\u00f3\u017aniej spotka\u0142y\u015bmy si\u0119 z Patrizi\u0105 Bovi, dawn\u0105 wsp\u00f3\u0142pracownic\u0105 Beasleya, przy jednym stole z Ira\u0144czykami, Berberami i Arabami \u2013 we francuskim Royaumont. Po ol\u015bniewaj\u0105cych popisach opowiadaczy historii ze Wschodu \u015bpiewaczka szturchn\u0119\u0142a mnie pod blatem, pytaj\u0105c czy znam Le sette galere. <\/em>Odpowiedzia\u0142am, \u017ce nie. \u201eNic nie szkodzi\u201d, odpar\u0142a. \u201ePoka\u017c\u0119 ci w trakcie, jak realizowa\u0107 podstaw\u0119 harmoniczn\u0105\u201d. I tak w improwizowanej wsp\u00f3lnocie przyci\u0105gn\u0119\u0142y\u015bmy uwag\u0119 i podbi\u0142y\u015bmy serca wsp\u00f3\u0142biesiadnik\u00f3w reprezentuj\u0105cych ca\u0142kiem inne kultury muzyczne.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Tammurriata na ulicach Neapolu. Fot. Rachele Mosolo<\/p>\n

Rdzenni mieszka\u0144cy Korsyki przekazuj\u0105 sobie legend\u0119 o Panu Bogu, kt\u00f3ry ko\u0144cz\u0105c dzie\u0142o stworzenia, przypomnia\u0142 sobie o rozleg\u0142ej wyspie na morzu nazwanym p\u00f3\u017aniej przez ludzi \u015ar\u00f3dziemnym, i nie maj\u0105c ju\u017c si\u0142y wymy\u015bla\u0107 kolejnych cud\u00f3w, zgromadzi\u0142 na niej wszystko, co mu si\u0119 najlepiej uda\u0142o: strzeliste g\u00f3ry, malownicze wybrze\u017ca, g\u0119ste lasy kasztanowe i wonne, wiecznie zielone zaro\u015bla. Ten ol\u015bniewaj\u0105cy, a zarazem surowy raj na ziemi zamieszkuje nar\u00f3d ukszta\u0142towany w d\u0142ugotrwa\u0142ym procesie mieszania grup etnicznych. Pierwotn\u0105 ludno\u015b\u0107 wyspy \u2013 Iber\u00f3w i Ligur\u00f3w \u2013 stopniowo wypierali kolonizatorzy feniccy, kartagi\u0144scy, greccy i etruscy. W III wieku p.n.e. Korsyka znalaz\u0142a si\u0119 w granicach Republiki Rzymskiej. We wczesnym \u015bredniowieczu w\u015br\u00f3d \u0142aci\u0144skoj\u0119zycznej populacji zacz\u0119li osiedla\u0107 si\u0119 Grecy z Bizancjum i przedstawiciele lud\u00f3w germa\u0144skich. W IX wieku Korsyk\u0119 zaj\u0119li Arabowie, dwie\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej przesz\u0142a pod zwierzchno\u015b\u0107 arcybiskupa Pizy, potem dosta\u0142a si\u0119 w d\u0142ugoletnie w\u0142adanie Genui.<\/p>\n

Czynnikiem, kt\u00f3ry do dzi\u015b najmocniej okre\u015bla to\u017csamo\u015b\u0107 Korsykan\u00f3w, jest \u015bpiew. Tradycyjna wyspiarska polifonia opiera si\u0119 na trzech g\u0142osach: melodi\u0119 intonuje g\u0142os prowadz\u0105cy (secunda)<\/em>, do kt\u00f3rego kolejno do\u0142\u0105czaj\u0105 terza<\/em>, g\u0142os najwy\u017cszy, bogato ornamentowany, oraz bassu<\/em>, zapewniaj\u0105cy podstaw\u0119 harmoniczn\u0105 pie\u015bni. \u015apiewacy cz\u0119sto ustawiaj\u0105 si\u0119 w ciasnym p\u00f3\u0142kolu, zamykaj\u0105 oczy, przyk\u0142adaj\u0105 d\u0142o\u0144 do ucha, \u017ceby wys\u0142ysze\u0107 wszystkie alikwoty, i w stanie granicz\u0105cym z ekstaz\u0105 stroj\u0105 poszczeg\u00f3lne interwa\u0142y, a\u017c \u201eznik\u0105d\u201d pojawi si\u0119 czwarty g\u0142os anielski \u2013 nieistniej\u0105ca, wyobra\u017cona linia melodyczna, kt\u00f3ra mimo to w\u017cera si\u0119 w m\u00f3zg i dope\u0142nia rezonuj\u0105cy w g\u0142\u0119bi trzewi wielog\u0142os. Korsykanie wk\u0142adaj\u0105 w sw\u00f3j \u015bpiew ca\u0142e serce i ducha, emituj\u0105c d\u017awi\u0119ki na wysokiej krtani, charakterystycznym, chropawym brzmieniem, znakomicie podparte oddechem. Na pogrzebach i procesjach Wielkiego Tygodnia wyrzucaj\u0105 z siebie \u017carliwe lamentu<\/em>, \u017cycie \u015bwieckich wsp\u00f3lnot komentuj\u0105 w trzyg\u0142osowych paghjella<\/em>, m\u0142\u00f3c\u0105 zbo\u017ce na granitowych tarasach przy akompaniamencie jednog\u0142osowych cantu di a<\/em> tribbiera<\/em>, podczas wiejskich uroczysto\u015bci urz\u0105dzaj\u0105 chjame e risponde<\/em> \u2013 zajad\u0142e pojedynki improwizator\u00f3w, przywodz\u0105ce na my\u015bl skojarzenia z turniejami \u015bredniowiecznych bractw \u015bpiewaczych.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Pejza\u017c g\u00f3rski z p\u00f3\u0142nocy Korsyki. Fot. Dorota Kozi\u0144ska<\/p>\n

Beasley w swej \u201ep\u00f3\u0142nocnej opowie\u015bci\u201d \u0142\u0105czy tradycje muzyczne Korsyki i Sardynii, canzonette alla napolitana <\/em>z XVI-wiecznych druk\u00f3w z Antwerpii z Vergine bella <\/em>Dufaya do tekstu Petrarki oraz w\u0142asnymi kompozycjami. \u015apiewa sam. Wielog\u0142osu tu nie ma \u2013 albo objawia si\u0119 w postaci nieistniej\u0105cych, dobiegaj\u0105cych znik\u0105d g\u0142os\u00f3w anielskich. \u015apiewa po swojemu, wzbudzaj\u0105c protesty puryst\u00f3w. Ale przecie\u017c nie wiemy i nigdy si\u0119 nie dowiemy, jak naprawd\u0119 brzmieli \u015bpiewacy wiek\u00f3w minionych \u2013 nie mamy te\u017c poj\u0119cia, co uchodzi\u0142o wtedy za pi\u0119kne i jak to pi\u0119kno si\u0119 w\u00f3wczas manifestowa\u0142o. Skoro estetyka g\u0142osu potrafi\u0142a si\u0119 tak diametralnie odmieni\u0107 przez ostatnie p\u00f3\u0142 wieku, c\u00f3\u017c dopiero m\u00f3wi\u0107 o stuleciach?<\/p>\n

O p\u00f3\u0142nocy wychodz\u0105 z g\u0142\u0119bin topielcy i panny wodne; s\u0142ycha\u0107 \u015bmiechy i klaskanie, p\u0142acze i j\u0119ki, wo\u0142ania o pomoc. Demony wychodz\u0105 na brzeg, bawi\u0105 si\u0119, zwodz\u0105 ludzi, pr\u00f3buj\u0105 ich topi\u0107. Mo\u017cna wtedy uciec na orne pole, gdzie byty nadprzyrodzone nie maj\u0105 dost\u0119pu. Albo zatraci\u0107 si\u0119 w \u015bpiewie, kt\u00f3ry odp\u0119dza wszelkie z\u0142o.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kolejna zapowied\u017a koncertu na gda\u0144skim festiwalu Actus Humanus, tym razem popo\u0142udniowego recitalu Marca Beasleya, 9 grudnia w Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta. *** P\u00f3\u0142noc jest bezczasem. Okamgnieniem, w kt\u00f3rym poprzedni dzie\u0144 jeszcze nie umar\u0142, a nowy wci\u0105\u017c si\u0119 nie narodzi\u0142. Por\u0105 najciemniejsz\u0105, kiedy z grob\u00f3w powstaj\u0105 krwio\u017cercze strzygi, dybuki odbieraj\u0105 ludziom rozum, a diab\u0142y ruszaj\u0105 z piekie\u0142, … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7024","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7024","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7024"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7024\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7039,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7024\/revisions\/7039"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7024"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7024"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7024"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}