{"id":7065,"date":"2022-12-22T01:51:14","date_gmt":"2022-12-22T00:51:14","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7065"},"modified":"2022-12-22T02:00:16","modified_gmt":"2022-12-22T01:00:16","slug":"marek-i-izolda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7065","title":{"rendered":"Marek i Izolda"},"content":{"rendered":"

Kiedy\u015b zacz\u0119\u0142o si\u0119 tutaj szale\u0144stwo Szekspirowskiego Makbeta. Dzi\u015b Inverness uchodzi za jedno z najszcz\u0119\u015bliwszych miast Szkocji. W pi\u0119knej le\u017cy okolicy, podobnie jak legendarny zamek tana Cawdoru, i pogodnych ma mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 dumnych ze swej wsp\u00f3lnoty, rozmi\u0142owanych w miejscowej przyrodzie, zadowolonych z oferty spo\u0142ecznej i kulturalnej miasta. Dwa i p\u00f3\u0142 roku temu mia\u0142am okazj\u0119 si\u0119 przekona\u0107, z jakim entuzjazmem powitali kolejne przedsi\u0119wzi\u0119cie orkiestry kameralnej Mahler Players pod dyrekcj\u0105 jej za\u0142o\u017cyciela Tomasa Leakeya \u2013 koncert z Verkl\u00e4rte Nacht <\/em>Sch\u00f6nberga w autorskiej wersji na orkiestr\u0119 smyczkow\u0105 oraz pierwszym aktem Wagnerowskiej Walkirii<\/em> w opracowaniu Matthew Kinga i Petera Longwortha na zesp\u00f3\u0142 zaledwie dwudziestu kilku muzyk\u00f3w. P\u00f3\u0142 roku p\u00f3\u017aniej Leakey zaprezentowa\u0142 w podobnym sk\u0142adzie dwie symfonie Sibeliusa. W lockdownie nagra\u0142 ze swoim ansamblem pierwsz\u0105 p\u0142yt\u0119 \u2013 z zam\u00f3wion\u0105 u Kinga symfoni\u0105 Richard Wagner in Venice<\/em> na kanwie p\u00f3\u017anych, fragmentarycznych szkic\u00f3w kompozytora. Debiutancki CD wywo\u0142a\u0142 spore zamieszanie na brytyjskim rynku fonograficznym i doczeka\u0142 si\u0119 znakomitych recenzji, w tym autorstwa ni\u017cej podpisanej. Po zniesieniu restrykcji Leakey zd\u0105\u017cy\u0142 jeszcze uraczy\u0107 krajan z Highlands kameralnymi wersjami dzie\u0142 symfonicznych Beethovena i Mahlera, po czym wr\u00f3ci\u0142 do swojego \u201eWagner Project\u201d: bogatszy mi\u0119dzy innymi do\u015bwiadczenia wyniesione ze stypendium w Bayreuth, ufundowanego w 2020 roku przez Wagner Society of Scotland.<\/p>\n

Kiedy doni\u00f3s\u0142 mi w li\u015bcie, \u017ce tym razem przygotowa\u0142 z Kingiem i Longworthem drugi akt Tristana<\/em>, po czym zapewni\u0142, \u017ce w grudniu w Inverness jest r\u00f3wnie pi\u0119knie jak w czerwcu, tylko dni kr\u00f3tsze, przyj\u0119\u0142am zaproszenie bez namys\u0142u. Rankiem w dniu koncertu wybra\u0142am si\u0119 na d\u0142ugi spacer brzegiem zatoki Moray Firth, \u017ceby napatrzy\u0107 si\u0119 fal r\u00f3wnie ci\u0119\u017ckich i o\u0142owianych jak te, na kt\u00f3rych oszala\u0142y z t\u0119sknoty Tristan wygl\u0105da\u0142 przybycia statku Izoldy. Wraca\u0142am przez Merkinch, dawn\u0105 dzielnic\u0119 biedoty, kt\u00f3ra w latach, gdy Wagner pisa\u0142 Tristana<\/em>, zmaga\u0142a si\u0119 z koszmarem ostatniego wielkiego g\u0142odu w Szkocji. Wieczorem stawi\u0142am si\u0119 na posterunku w neogotyckiej katedrze \u015bw. Andrzeja, konsekrowanej niespe\u0142na dekad\u0119 po prapremierze opery. Wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce wiem, czego si\u0119 spodziewa\u0107, zw\u0142aszcza \u017ce w obsadzie znale\u017ali si\u0119 wykonawcy r\u00f3l tytu\u0142owych ze wznowienia Tristana <\/em>w Longborough w roku 2017 \u2013 do\u015bwiadczenia, po kt\u00f3rym z nadmiaru emocji ma\u0142o nie pad\u0142am trupem \u2013 oraz \u015bpiewak-legenda, Sir John Tomlinson, jeden z najlepszych Wotan\u00f3w w powojennej historii Bayreuth, a tak\u017ce Kr\u00f3l Marek w inscenizacji z 1993 roku pod batut\u0105 Barenboima. Teraz mia\u0142 zn\u00f3w wyst\u0105pi\u0107 w tej roli, blisko trzydzie\u015bci lat po debiucie w Tristanie <\/em>na Zielonym Wzg\u00f3rzu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Tristan <\/em>w Inverness. Na pierwszym planie Peter Wedd, Laura Margaret Smith, Lee Bisset, John Tomlinson i Frederick Jones. Fot. z archiwum Mahler Players<\/p>\n

W zaplanowanym bez przerwy koncercie Leakey poprzedzi\u0142 drugi akt Preludium do opery, domykaj\u0105c ca\u0142o\u015b\u0107 wst\u0119pem do aktu trzeciego oraz fina\u0142owym Liebestod. <\/em>Pierwsze zaskoczenie prze\u017cy\u0142am w zetkni\u0119ciu z bogactwem d\u017awi\u0119kowym aran\u017cacji, rozpisanej na sk\u0142ad nieco wi\u0119kszy ni\u017c w Walkirii<\/em>, wci\u0105\u017c jednak z\u0142o\u017cony z zaledwie trzydziestu sze\u015bciu muzyk\u00f3w. King i Longworth nie poszli drog\u0105, jak\u0105 pod\u0105\u017cy\u0142 Matthias Wegele w ubieg\u0142orocznym \u201ekieszonkowym\u201d Tristanie <\/em>z Wiednia, rezygnuj\u0105c z kilku kluczowych instrument\u00f3w, mi\u0119dzy innymi harfy, i buduj\u0105c faktur\u0119 niejako od nowa \u2013 z intryguj\u0105cym sk\u0105din\u0105d skutkiem, cho\u0107 pod pewnymi wzgl\u0119dami bli\u017cszym estetyce modernizmu. Autorzy opracowania dla Mahler Players postanowili dochowa\u0107 wierno\u015bci partyturze i tak przeprowadzi\u0107 redukcj\u0119, \u017ceby s\u0142uchacze odnie\u015bli wra\u017cenie obcowania z dzie\u0142em granym w pe\u0142nej obsadzie. Wbrew pozorom nie jest to wcale proste. Tym wi\u0119kszy podziw dla stylowej i wywa\u017conej wersji Kinga i Longwortha, w kt\u00f3rej tylko sporadycznie dochodzi\u0142o do zachwiania proporcji na niekorzy\u015b\u0107 smyczk\u00f3w. Z drugiej strony nie jestem pewna, czy da si\u0119 tego w og\u00f3le unikn\u0105\u0107 w redukcji Tristana<\/em>, skoro sam Wagner podkre\u015bla\u0142 wag\u0119 liczebno\u015bci i jako\u015bci brzmieniowej kwintetu w partyturze.<\/p>\n

Wykonanie w Inverness mia\u0142o charakter typowo koncertowy, z solistami \u015bpiewaj\u0105cymi od pulpit\u00f3w. I z tym wi\u0105za\u0142o si\u0119 kolejne moje zaskoczenie: Peter Wedd, Tristan wcielony, artysta, kt\u00f3ry dwukrotnie rzuci\u0142 na kolana widowni\u0119 LFO, nie tylko urod\u0105 g\u0142osu, lecz tak\u017ce niezwyk\u0142\u0105 muzykalno\u015bci\u0105 i fenomenaln\u0105 gr\u0105 aktorsk\u0105, tym razem nie pr\u00f3bowa\u0142 nawi\u0105za\u0107 z Lee Bisset cho\u0107by kontaktu wzrokowego. \u015apiewa\u0142 jakby do wewn\u0105trz, w ogromnym skupieniu i z jakim\u015b nieuchwytnym smutkiem, bez zapami\u0119tanej z Longborough m\u0142odzie\u0144czej \u017carliwo\u015bci. Mia\u0142am poczucie, \u017ce Wedd \u017cegna si\u0119 ze swoim bohaterem, niejako osuwa si\u0119 w jego \u015bmier\u0107, nie tyle prosi Izold\u0119, \u017ceby posz\u0142a za nim w mrok Nocy, ile sam si\u0119 w nim pogr\u0105\u017ca \u2013 zrezygnowany, z\u0142amany, niech\u0119tny umiera\u0107. Jako\u015b mi si\u0119 to k\u0142\u00f3ci z liter\u0105 tekstu Wagnera, aczkolwiek musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce samo wykonanie by\u0142o porywaj\u0105ce. Ciemny tenor Wedda wci\u0105\u017c zyskuje na wyrazisto\u015bci, zw\u0142aszcza w dole skali, a jego wysokie d\u017awi\u0119ki brzmi\u0105 mocno i pewnie, cho\u0107 czasem zdaj\u0105 si\u0119 troch\u0119 przymglone. \u015apiew Bisset, mimo pewnych mankament\u00f3w technicznych (drobne k\u0142opoty intonacyjne na pocz\u0105tku aktu) wyda\u0142 si\u0119 na tym tle bardziej ludzki, cieplejszy, skuteczniejszy jako wehiku\u0142 zr\u00f3\u017cnicowanych przecie\u017c emocji. Odnios\u0142am tylko wra\u017cenie, \u017ce obydwoje z takim zapami\u0119taniem cyzeluj\u0105 kszta\u0142t ka\u017cdej frazy, \u017ce po drodze gubi\u0105 tekst libretta. Z\u0142o\u017cy\u0142am to jednak na karb kapry\u015bnej akustyki ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Tomas Leakey i John Tomlinson. Fot. z archiwum Mahler Players<\/p>\n

A\u017c z krzes\u0142a wsta\u0142 Tomlinson i za\u015bpiewa\u0142 \u201eTatest du\u2019s wirklich?\u201d. I nagle si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce ka\u017cde s\u0142owo \u2013 idealnie wyartyku\u0142owane \u2013 uderza bole\u015bnie jak sztylet. Z tak wstrz\u0105saj\u0105cym uj\u0119ciem postaci Kr\u00f3la Marka nie zetkn\u0119\u0142am si\u0119 od czasu budapeszte\u0144skiego wyst\u0119pu Mattiego Salminena. Pisa\u0142am wtedy, \u017ce Salminen da\u0142 niedo\u015bcigniony wzorzec interpretacji g\u0142\u0119bokiej, naznaczonej m\u0105dro\u015bci\u0105 wieku. No to mam ju\u017c dwa wzorce, ca\u0142kiem odr\u0119bne i r\u00f3wnie niedo\u015bcignione. Fi\u0144ski bas wcieli\u0142 si\u0119 w Marka pe\u0142nego goryczy i rezygnacji. Tomlinson na przemian kipia\u0142 w\u015bciek\u0142o\u015bci\u0105 i wi\u0142 si\u0119 z upokorzenia. Jego przera\u017aliwe \u201ewarum mir diese Schmach?\u201d zabrzmia\u0142o jak ryk rannego zwierz\u0119cia. Ka\u017cdemu aktorowi szekspirowskiemu \u017cyczy\u0142abym takiej umiej\u0119tno\u015bci stopniowania tragizmu, jak\u0105 dysponuje ten \u015bpiewak \u2013 niem\u0142ody, operuj\u0105cy g\u0142osem wyzbytym dawnego blasku, prowadzonym jednak po mistrzowsku, z niewiarygodnym wyczuciem wszelkich jego atut\u00f3w i niedomog\u00f3w. M\u00f3j szacunek do Tomasa Leakeya wzr\u00f3s\u0142 wyk\u0142adniczo. Trzeba by\u0107 doprawdy niezwykle skromnym i wra\u017cliwym cz\u0142owiekiem, \u017ceby nam\u00f3wi\u0107 takiego artyst\u0119 do udzia\u0142u w tak nietypowym przedsi\u0119wzi\u0119ciu.<\/p>\n

Osobne brawa nale\u017c\u0105 si\u0119 dwojgu m\u0142odych \u015bpiewak\u00f3w, zw\u0142aszcza aksamitnog\u0142osej Laurze Margaret Smith, wzruszaj\u0105cej, cho\u0107 troch\u0119 nie\u015bmia\u0142ej Brangenie \u2013 co w pe\u0142ni zrozumia\u0142e, jako \u017ce Smith w ostatniej chwili zast\u0105pi\u0142a w tej partii znacznie bardziej do\u015bwiadczon\u0105 Alwyn Mellor. Frederick Jones niewiele mia\u0142 do powiedzenia jako Melot, uczyni\u0142 to jednak z przekonaniem i \u0142adnie postawionym, urodziwym w barwie tenorem.<\/p>\n

Zwa\u017cywszy na skal\u0119 trudno\u015bci przedsi\u0119wzi\u0119cia, orkiestra sprawi\u0142a si\u0119 nad podziw dobrze \u2013 pod uwa\u017cn\u0105, lecz wymagaj\u0105c\u0105 r\u0119k\u0105 Leakeya, kt\u00f3ry w kilku istotnych fragmentach zdecydowa\u0142 si\u0119 na do\u015b\u0107 niewygodne, mocno osadzone tempa. Je\u015bli testowa\u0142 mo\u017cliwo\u015bci swoich muzyk\u00f3w, wyszli z tej pr\u00f3by zwyci\u0119sko. Grali m\u0105drze i czule, nie wy\u0142o\u017cyli kawy na \u0142aw\u0119, dochowali nieod\u0142\u0105cznej od tego dzie\u0142a tajemnicy. Uda\u0142o im si\u0119 podsumowa\u0107 Tristana <\/em>w takim kszta\u0142cie, w jakim zinterpretowa\u0142 go Karol Berger \u2013 pisz\u0105c, \u017ce je\u015bli ta opera \u201eniesie jakiekolwiek pocieszenie, to nie przez to, co m\u00f3wi o ludzkim losie, tylko dlatego, \u017ce w og\u00f3le m\u00f3wi o nim co\u015b istotnego\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy\u015b zacz\u0119\u0142o si\u0119 tutaj szale\u0144stwo Szekspirowskiego Makbeta. Dzi\u015b Inverness uchodzi za jedno z najszcz\u0119\u015bliwszych miast Szkocji. W pi\u0119knej le\u017cy okolicy, podobnie jak legendarny zamek tana Cawdoru, i pogodnych ma mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 dumnych ze swej wsp\u00f3lnoty, rozmi\u0142owanych w miejscowej przyrodzie, zadowolonych z oferty spo\u0142ecznej i kulturalnej miasta. Dwa i p\u00f3\u0142 roku temu mia\u0142am okazj\u0119 si\u0119 przekona\u0107, … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7065","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7065","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7065"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7065\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7070,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7065\/revisions\/7070"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7065"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7065"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7065"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}