{"id":7108,"date":"2023-01-16T13:51:08","date_gmt":"2023-01-16T12:51:08","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7108"},"modified":"2023-01-16T14:36:30","modified_gmt":"2023-01-16T13:36:30","slug":"duch-nowych-czasow-i-artysci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7108","title":{"rendered":"Duch nowych czas\u00f3w i arty\u015bci"},"content":{"rendered":"

Ju\u017c wkr\u00f3tce nowe raporty „z terenu”: na pocz\u0105tek z M\u00fcnster i Bolonii, a potem si\u0119 zobaczy. Tymczasem wr\u00f3\u0107my pami\u0119ci\u0105 do koncertu inauguracyjnego NOSPR, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 16 pa\u017adziernika ubieg\u0142ego roku. Orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142 Domingo Hindoyan, parti\u0119 solow\u0105 w Koncercie fortepianowym F-dur <\/em>Gershwina wykona\u0142 Rudolf Buchbinder. Oto kr\u00f3tki esej na marginesie trzech utwor\u00f3w, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 w programie tamtego wieczoru.<\/p>\n

***<\/p>\n

Od czasu, kiedy Eurypides po raz pierwszy wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w agonie tragicznym \u2013 konkursie z udzia\u0142em trzech dramaturg\u00f3w, organizowanym w Atenach podczas Wielkich Dionizj\u00f3w \u2013 do momentu, w kt\u00f3rym odni\u00f3s\u0142 pierwsze zwyci\u0119stwo, min\u0119\u0142o lat czterna\u015bcie. Dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, w roku 431 p.n.e., kiedy tworzy\u0142 tetralogi\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 z Medei, Filokteta, Diktysa <\/em>i dramatu satyrowego \u017bniwiarze<\/em>, by\u0142 ju\u017c m\u0119\u017cczyzn\u0105 dojrza\u0142ym i kilkakrotnym zwyci\u0119zc\u0105 ate\u0144skich zmaga\u0144 tragik\u00f3w. W tamtym agonie poni\u00f3s\u0142 jednak kl\u0119sk\u0119, do czego w g\u0142\u00f3wnej mierze przyczyni\u0142 si\u0119 szok wywo\u0142any pierwszym ogniwem tetralogii. Widzowie Medei <\/em>nie prze\u017cyli katharsis, <\/em>nie oczy\u015bcili umys\u0142u ze zgrozy, nie wykrzesali w sobie wsp\u00f3\u0142czucia dla ogarni\u0119tej morderczym sza\u0142em czarodziejki, nie zrozumieli nowatorstwa najtragiczniejszego z greckich tragik\u00f3w, kt\u00f3ry rzuci\u0142 im pod nogi klucz do tajemnicy ludzkiego losu, pierwszy w dziejach literatury dramat psychologiczny, dramat odrzucenia, nienawi\u015bci i okrutnej zemsty.<\/p>\n

Ate\u0144czycy nie byli gotowi na tak\u0105 wersj\u0119 mitu. Z\u017cyli si\u0119 z opowie\u015bci\u0105 o porzuconej kobiecie, kt\u00f3rej niedol\u0119 przypiecz\u0119towa\u0142a \u015bmier\u0107 dzieci z r\u0105k bezlitosnych Koryntyjczyk\u00f3w, oswoili si\u0119 te\u017c z histori\u0105, w kt\u00f3rej wzgardzona Medea chcia\u0142a zapewni\u0107 swoim synom nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 i zakopa\u0142a ich \u017cywcem w \u015bwi\u0105tyni Hery, ale tym razem czary j\u0105 zawiod\u0142y. To Eurypides uczyni\u0142 z niej dzieciob\u00f3jczyni\u0119. To on \u2013 trawestuj\u0105c staro\u017cytne podsumowanie jego sztuki dramatopisarskiej \u2013 pokaza\u0142 Mede\u0119 tak\u0105, jak\u0105 by\u0107 mog\u0142a, nie za\u015b tak\u0105, jak\u0105 by\u0107 powinna. Trafi\u0142 na mur niezrozumienia. Przegra\u0142 w agonie z Sofoklesem i synem Ajschylosa. Odni\u00f3s\u0142 zwyci\u0119stwo zza grobu: jego tragedia wypar\u0142a na dobre wcze\u015bniejsze warianty mitu, przez blisko dwa i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca lat doczeka\u0142a si\u0119 setek reinterpretacji, do dzi\u015b budzi groz\u0119 i wstrz\u0105sa zbiorow\u0105 wyobra\u017ani\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Martha Graham w balecie Serpent Heart<\/em>, 1946 – tancerka porusza si\u0119 wraz z interaktywn\u0105 rze\u017ab\u0105 Isamu Noguchi, tw\u00f3rcy scenografii do prawie dwudziestu jej spektakli<\/p>\n

Tu\u017c po II wojnie \u015bwiatowej historia Medei pos\u0142u\u017cy\u0142a za kanw\u0119 baletu Samuela Barbera, skomponowanego na zam\u00f3wienie Alice Ditson Fund przy nowojorskim Uniwersytecie Columbia \u2013 z my\u015bl\u0105 o Marcie Graham, wybitnej prekursorce ta\u0144ca nowoczesnego. Zar\u00f3wno Barber, jak i Graham postanowili uciec od litery narracji i wydestylowa\u0107 z dramatu Eurypidesa czyste, ponadczasowe emocje, \u0142\u0105cz\u0105c osnow\u0119 mityczn\u0105 z realiami wsp\u00f3\u0142czesnymi w\u0105tkiem zdrady, toksycznego uczucia i niszcz\u0105cej zazdro\u015bci. Balet, zatytu\u0142owany pierwotnie Serpent Heart <\/em>(W\u0119\u017cowe serce<\/em>) doczeka\u0142 si\u0119 premiery w maju 1946 roku, na deskach uniwersyteckiego Macmillan Theater. Przemianowany p\u00f3\u017aniej na Cave of the Heart <\/em>(Jaskinia serca<\/em>), sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z ulubionych choreografii tancerki i do dzi\u015b nie spad\u0142 z afisza Graham Dance Company.<\/p>\n

W roku 1947 Barber u\u0142o\u017cy\u0142 muzyk\u0119 baletow\u0105 w siedmiocz\u0119\u015bciow\u0105 suit\u0119 Medea <\/em>op. 23, wykonan\u0105 po raz pierwszy w grudniu 1948, przez Philadelphia Orchestra pod batut\u0105 Eugene\u2019a Ormandy\u2019ego. Siedem lat p\u00f3\u017aniej skondensowa\u0142 materia\u0142 do postaci ci\u0105g\u0142ej kompozycji orkiestrowej, kt\u00f3ra ostatecznie wesz\u0142a do katalogu jego tw\u00f3rczo\u015bci pod tytu\u0142em Medea\u2019s Dance of Vengeance <\/em>op. 23a. I\u015bcie filmowa opowie\u015b\u0107 idzie tropem czu\u0142ej mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra wyradza si\u0119 w dramat podejrze\u0144 i odrzucenia, by osi\u0105gn\u0105\u0107 kulminacj\u0119 w op\u0119ta\u0144czym ta\u0144cu zemsty \u2013 zgodnie z do\u0142\u0105czonym do partytury \u201eprogramem\u201d, kt\u00f3ry Barber zestawi\u0142 z pojedynczych fraz wyrwanych z tragedii Eurypidesa. Moment przeistoczenia nami\u0119tno\u015bci w szale\u0144stwo jest w tym utworze r\u00f3wnie nieuchwytny, jak w antycznej Medei. <\/em><\/p>\n

Przewrotny element teatralny kryje si\u0119 te\u017c w Gershwinowskim Concerto in F<\/em>, skomponowanym wkr\u00f3tce po osza\u0142amiaj\u0105cym sukcesie B\u0142\u0119kitnej rapsodii<\/em>, na zam\u00f3wienie Waltera Damroscha, szefa Symfonik\u00f3w Nowojorskich i jednego z najgor\u0119tszych entuzjast\u00f3w poprzedniego koncertu fortepianowego Gershwina. O ile w\u00f3wczas tw\u00f3rc\u0119 zainspirowa\u0142y \u201emechaniczne stuki i \u0142omoty\u201d ameryka\u0144skich poci\u0105g\u00f3w, o tyle Koncert F-dur<\/em>, nieco bli\u017cszy tradycyjnym za\u0142o\u017ceniom formy, musia\u0142 zrodzi\u0107 si\u0119 w jego wyobra\u017ani na kt\u00f3rym\u015b z przedstawie\u0144 ameryka\u0144skiego teatru muzycznego. Utw\u00f3r rozpoczyna si\u0119 zamaszystym, opartym na trzech d\u017awi\u0119kach motywem kot\u0142\u00f3w, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce ust\u0119puje miejsca dzikim rytmom charlestona, wodewilowym przekomarzaniom fortepianu z poszczeg\u00f3lnymi grupami w orkiestrze, atmosferze bluesowego nokturnu w cz\u0119\u015bci \u015brodkowej, wreszcie, w cz\u0119\u015bci trzeciej, odniesieniom do ragtime\u2019u, wpl\u0105tanym w kunsztown\u0105 fug\u0119, kt\u00f3ra znika, zanim zd\u0105\u017cy si\u0119 na dobre rozwin\u0105\u0107. Wszystko to podlane \u201eklasycznym\u201d sosem, podkradni\u0119tym z talerzy Liszta i Czajkowskiego \u2013 zupe\u0142nie jak w broadwayowskich komediach z bra\u0107mi Marx.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Prawykonanie Concerto in F<\/em>, 1925<\/p>\n

Damrosch, kt\u00f3ry poprowadzi\u0142 premier\u0119 utworu w Carnegie Hall, 3 grudnia 1925 roku, z kompozytorem przy fortepianie, o\u015bwiadczy\u0142 potem, \u017ce \u201eGershwin dokona\u0142 prawdziwego cudu. Przemieni\u0142 si\u0119 w Ksi\u0119cia i wzi\u0105\u0142 sobie za \u017con\u0119 jazzowego Kopciuszka: ku rozpaczy jej zawistnych muzycznych si\u00f3str\u201d. Prokofiew uzna\u0142 Concerto in F <\/em>za \u201eamatorszczyzn\u0119\u201d. Sch\u00f6nberg by\u0142 zachwycony. Po przedwczesnej \u015bmierci Gershwina w 1937 napisa\u0142, \u017ce ma\u0142o kto w\u015br\u00f3d wsp\u00f3\u0142czesnych kompozytor\u00f3w umia\u0142 tak celnie wyrazi\u0107 ducha nowych czas\u00f3w.<\/p>\n

Bardzo podobne zdanie o Brahmsie sformu\u0142owa\u0142 Robert Schumann, w 1853 roku, na \u0142amach \u201eNeue Zeitschrift f\u00fcr Musik\u201d. Pierwsze szkice do symfonii c-moll, kt\u00f3ra z czasem mia\u0142a sta\u0107 si\u0119 Pierwsz\u0105<\/em> Brahmsa, powsta\u0142y dwa lata p\u00f3\u017aniej. Kompozytor wr\u00f3ci\u0142 do tych lu\u017anych zapisk\u00f3w ju\u017c po \u015bmierci swego przyjaciela i mentora. Wci\u0105\u017c jednak nie mia\u0142 pomys\u0142u na sp\u00f3jn\u0105, a zarazem oryginaln\u0105 struktur\u0119, w kt\u00f3r\u0105 m\u00f3g\u0142by uj\u0105\u0107 cisn\u0105ce mu si\u0119 do g\u0142owy my\u015bli muzyczne. Ol\u015bnienie pojawi\u0142o si\u0119 w roku 1868 \u2013 zanim jednak s\u0142ynny motyw rogu alpejskiego, zanotowany gdzie\u015b w g\u00f3rach w Szwajcarii, zosta\u0142 uwzgl\u0119dniony w cz\u0119\u015bci fina\u0142owej, up\u0142yn\u0119\u0142o osiem kolejnych lat. Prawykonanie I Symfonii<\/em>, dziecka, kt\u00f3re Brahms nosi\u0142 pod sercem przesz\u0142o dwie dekady, odby\u0142o si\u0119 4 listopada 1876 roku w Karlsruhe, pod batut\u0105 Feliksa Dessoffa, i spotka\u0142o si\u0119 z dobrym przyj\u0119ciem krytyki. Na uznanie nowatorstwa utworu \u2013 jego nietypowych harmonii, niezwyk\u0142ego kolorytu brzmieniowego, ultraromantycznej logiki narracji \u2013 przysz\u0142o jednak poczeka\u0107 d\u0142u\u017cej. Prawdziwie innowacyjnych dzie\u0142 sztuki wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 nie umie ani opisa\u0107, ani wyrazi\u0107 ich wielko\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ju\u017c wkr\u00f3tce nowe raporty „z terenu”: na pocz\u0105tek z M\u00fcnster i Bolonii, a potem si\u0119 zobaczy. Tymczasem wr\u00f3\u0107my pami\u0119ci\u0105 do koncertu inauguracyjnego NOSPR, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 16 pa\u017adziernika ubieg\u0142ego roku. Orkiestr\u0105 Gospodarzy dyrygowa\u0142 Domingo Hindoyan, parti\u0119 solow\u0105 w Koncercie fortepianowym F-dur Gershwina wykona\u0142 Rudolf Buchbinder. Oto kr\u00f3tki esej na marginesie trzech utwor\u00f3w, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7108","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7108","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7108"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7108\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7113,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7108\/revisions\/7113"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7108"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7108"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7108"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}