{"id":7118,"date":"2023-01-23T21:21:19","date_gmt":"2023-01-23T20:21:19","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7118"},"modified":"2023-01-25T23:03:09","modified_gmt":"2023-01-25T22:03:09","slug":"elektra-w-krainie-karaluchow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7118","title":{"rendered":"Elektra w krainie karaluch\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Mieszka\u0144cy Westfalii \u017cartuj\u0105, \u017ce tury\u015bci nie musz\u0105 zaopatrywa\u0107 si\u0119 w nowy plan M\u00fcnster: wystarczy kopia kt\u00f3rego\u015b z XVI-wiecznych miedzioryt\u00f3w z panoram\u0105 miasta. Uk\u0142ad ulic nie zmieni\u0142 si\u0119 od setek lat, nawet po II wojnie \u015bwiatowej, kiedy w nast\u0119pstwie alianckich nalot\u00f3w i p\u00f3\u017aniejszego szturmu artyleryjskiego w gruzach leg\u0142o przesz\u0142o dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t procent monasterskiej star\u00f3wki. M\u00fcnster jest jednym z nielicznych miast niemieckich, w kt\u00f3rych nie wdro\u017cono modernistycznego planu rekonstrukcji \u2013 z sieci\u0105 przyjaznych dla samochod\u00f3w ulic przelotowych, gdzie nieliczne zabytkowe gmachy wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 z morza nowoczesnej zabudowy. Nie oby\u0142o si\u0119 bez spor\u00f3w, zwyci\u0119\u017cy\u0142a jednak koncepcja d\u017awigni\u0119cia miasta z ruin w prawie nienaruszonym kszta\u0142cie: czy to z szacunku dla jego burzliwej historii, czy te\u017c ze wzgl\u0119du na niejednoznaczn\u0105 postaw\u0119 biskupa Klemensa von Galena, kt\u00f3ry r\u00f3wnie gromko grzmia\u0142 z ambony przeciwko nazistowskim zbrodniom na ludno\u015bci cywilnej, jak i nalotom dywanowym na miasta niemieckie w ostatnich miesi\u0105cach wojny.<\/p>\n

Jednym z niewielu ust\u0119pstw na rzecz modernistycznej my\u015bli architektonicznej jest gmach Theater M\u00fcnster, oddalony o zaledwie kilka minut spacerem od dw\u00f3ch najs\u0142ynniejszych budowli sakralnych: monumentalnej, p\u00f3\u017anoroma\u0144skiej katedry \u015bw. Paw\u0142a, znanej Polakom przede wszystkim jako miejsce prawykonania Pasji \u0141ukaszowej <\/em>Krzysztofa Pendereckiego, oraz ponurego gotyckiego ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Lamberta, na kt\u00f3rego wie\u017cy wci\u0105\u017c strasz\u0105 \u017celazne klatki, gdzie w 1535 roku wywieszono szcz\u0105tki zamordowanych przyw\u00f3dc\u00f3w teokratycznej komuny anabaptyst\u00f3w. Budynek, zaprojektowany przez czw\u00f3rk\u0119 m\u0142odych niemieckich architekt\u00f3w z inicjatywy Hermanna Wedekinda, \u00f3wczesnego dyrektora teatru miejskiego, wzbudzi\u0142 sensacj\u0119 w ca\u0142ej Europie. Otwarty w 1956 roku, by\u0142 pierwszym nowoczesnym teatrem w powojennych Niemczech. \u015amia\u0142o\u015b\u0107 rozwi\u0105za\u0144 przestrzennych \u2013 na czele z paraboidaln\u0105 wie\u017c\u0105 sceniczn\u0105 i doskonale zaprojektowan\u0105 tr\u00f3jkondygnacyjn\u0105 widowni\u0105, zapewniaj\u0105c\u0105 intymny kontakt z wykonawcami nawet odbiorcom z najdalszych rz\u0119d\u00f3w \u2013 \u0142\u0105czy\u0142 z poszanowaniem kulturowych tradycji miasta. W now\u0105 konstrukcj\u0119 wkomponowano nie tylko pozosta\u0142o\u015bci dawnego teatru i szko\u0142y muzycznej, lecz tak\u017ce ocala\u0142e z po\u017cogi drzewa, uwzgl\u0119dnione w planie wewn\u0119trznego dziedzi\u0144ca.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wioletta Hebrowska, Maria Christina Tsiakourma, Hasti Molavian, Katharina Sahmland (S\u0142u\u017cebne); w \u015brodku Rachel Nicholls (Elektra). Fot. Martina Pipprich<\/p>\n

Rozg\u0142os z czasem przemin\u0105\u0142, zosta\u0142o jednak solidne rzemios\u0142o, od 2017 roku firmowane nazwiskiem Golo Berga, kt\u00f3ry przej\u0105\u0142 kierownictwo muzyczne sceny po w\u0142oskim dyrygencie Fabrizio Venturze. W styczniu ubieg\u0142ego roku dyrektor generaln\u0105 mianowano Katharin\u0119 Kost-Tolmein, pianistk\u0119 oraz absolwentk\u0119 muzykologii i filozofii na Uniwersytecie w Heidelbergu, kt\u00f3ra po siedmiu latach zarz\u0105dzania teatrem w Lubece otworzy\u0142a sw\u00f3j pierwszy sezon w Theater M\u00fcnster przedstawieniem Leben des Orest <\/em>Ernsta K\u0159enka. Prawie rok p\u00f3\u017aniej postanowi\u0142a wr\u00f3ci\u0107 do motywu wyniszczaj\u0105cej zemsty w rodzie Atryd\u00f3w, wystawiaj\u0105c Elektr\u0119 <\/em>Straussa \u2013 pierwszy owoc wsp\u00f3\u0142pracy kompozytora z Hugo von Hofmannsthalem, a zarazem jego najdalsz\u0105 wycieczk\u0119 w stron\u0119 radykalnego modernizmu muzycznego.<\/p>\n

Kost-Tolmein deklaruje si\u0119 jako zwolenniczka teatru \u201enowoczesnego i otwartego na eksperymenty\u201d. Co to oznacza w praktyce, mia\u0142am okazj\u0119 przekona\u0107 si\u0119 ponad pi\u0119\u0107 lat temu w Lubece, dok\u0105d wybra\u0142am si\u0119 na Lataj\u0105cego Holendra<\/em>: w bardzo porz\u0105dnej obsadzie i pod znakomit\u0105 batut\u0105 Anthony\u2019ego Negusa, za to w nieudolnej a\u017c do granic \u015bmieszno\u015bci inscenizacji Aniary Amos. Podejrzewa\u0142am, \u017ce w M\u00fcnster b\u0119dzie podobnie, i nie omyli\u0142am si\u0119. Elektra <\/em>w uj\u0119ciu Paula-Georga Dittricha nie by\u0142a wprawdzie a\u017c tak odstr\u0119czaj\u0105ca wizualnie jak lubecki Holender <\/em>(by\u0107 mo\u017ce dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy z do\u015bwiadczonym Christophem Ernstem, odpowiedzialnym za scenografi\u0119, kostiumy i re\u017cyseri\u0119 \u015bwiate\u0142), obna\u017cy\u0142a jednak wszelkie grzechy niemieckiej Regieoper<\/em>, prezentuj\u0105c w zamian niewiele jej cn\u00f3t. Elektra<\/em> jest chyba najbardziej sp\u00f3jnym ze wszystkich dzie\u0142 scenicznych Straussa. Nic, tylko bra\u0107 i re\u017cyserowa\u0107, zw\u0142aszcza maj\u0105c w pami\u0119ci, jak pot\u0119\u017cny wp\u0142yw na dramaturgi\u0119 Elektry<\/em>, ale i wcze\u015bniejszej Salome<\/em>, wywar\u0142y idee Maksa Reinhardta, kt\u00f3ry kategorycznie sprzeciwia\u0142 si\u0119 ingerencji polityki w sfer\u0119 sztuki. Tymczasem Dittrich uczyni\u0142 z jednoakt\u00f3wki Straussa istn\u0105 orgi\u0119 teatru politycznego, \u0142\u0105cz\u0105c bez \u0142adu i sk\u0142adu elementy agitpropu i staro\u015bwieckiego Zeittheater z niezno\u015bnie sp\u0142ycon\u0105 krytyk\u0105 spo\u0142eczn\u0105 spod znaku Castorfa i Pollescha.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Rachel Nicholls i Margarita Vilsone (Chryzotemis). Fot. Martina Pipprich<\/p>\n

I tak z operowego studium zemsty zrobi\u0142 si\u0119 wielki rozrachunek z niemieck\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 i tera\u017aniejszo\u015bci\u0105 \u2013 z udzia\u0142em protagonist\u00f3w wcielaj\u0105cych si\u0119 w coraz to nowe i coraz dziwniejsze postaci. Szalonej podr\u00f3\u017cy od schy\u0142ku dynastii Hohenzollern\u00f3w, poprzez III Rzesz\u0119 i burzliwe lata sze\u015b\u0107dziesi\u0105te, a\u017c po serial kryminalny Tatort M\u00fcnster<\/em>, dzia\u0142alno\u015b\u0107 boj\u00f3wek terrorystycznych NSU i tanie aluzje publicystyczne do rz\u0105d\u00f3w Merkel i Schr\u00f6dera, towarzyszy\u0142 niemal ci\u0105g\u0142y ruch sceny obrotowej. Wykonawcy zwijali si\u0119 jak w ukropie, na czele z Elektr\u0105, kt\u00f3ra wpierw zamieni\u0142a kostium drapie\u017cnej lolitki na mundur SS, p\u00f3\u017aniej za\u015b przebra\u0142a si\u0119 mi\u0119dzy innymi za Romy Schneider w roli El\u017cbiety Bawarskiej z filmu Sissi<\/em>. Szczeg\u00f3\u0142owy opis tego pandemonium przerasta moj\u0105 cierpliwo\u015b\u0107 i ramy niniejszej recenzji. Do\u015b\u0107 wspomnie\u0107, \u017ce alfabetyczny przewodnik po tropach re\u017cyserskich zaj\u0105\u0142 dwie strony drobnym drukiem w ksi\u0105\u017ceczce programowej. W miar\u0119 ujednolicon\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 zachowa\u0142y jedynie S\u0142u\u017cebne, ubrane przez Ernsta w zaskakuj\u0105co realistyczne pancerze samic karaczana wschodniego (Blatta orientalis<\/em>).<\/p>\n

Niezmiennie podziwiam artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy w tak szkodliwych warunkach pracy po prostu robi\u0105 swoje i robi\u0105 to dobrze. Przyjecha\u0142am do M\u00fcnster przede wszystkim ze wzgl\u0119du na Rachel Nicholls, kt\u00f3rej karier\u0119 \u015bledz\u0119 pilnie od czasu, kiedy zacz\u0119\u0142a si\u0119 stopniowo przestawia\u0107 na sopranowe partie dramatyczne. Kto\u015b kiedy\u015b powiedzia\u0142, \u017ce do Salome potrzeba nastoletniej Izoldy, a do Elektry \u2013 niewiele starszej Brunhildy. Nicholls ma w repertuarze zar\u00f3wno Izold\u0119, jak Brunhild\u0119, i w obydwu tych rolach zbli\u017ca si\u0119 do estetyki, jak\u0105 preferowa\u0142by nie tylko Wagner, ale i Strauss. Jej g\u0142os jest stosunkowo jasny i brzmi naprawd\u0119 m\u0142odzie\u0144czo, w doskona\u0142ych warunkach akustycznych Theater M\u00fcnster nie wymaga si\u0142owej emisji, a zwa\u017cywszy na nieprzeci\u0119tn\u0105 inteligencj\u0119, olbrzymi\u0105 muzykalno\u015b\u0107 i umiej\u0119tno\u015bci aktorskie \u015bpiewaczki staje si\u0119 idealnym wehiku\u0142em prze\u015bladuj\u0105cego Elektr\u0119 szale\u0144stwa. Interpretacji Nicholls zdecydowanie bli\u017cej do kreacji Rose Pauly z ko\u0144ca lat trzydziestych ni\u017c do legendarnych uj\u0119\u0107 Inge Borkh i Birgit Nilsson \u2013 co wbrew pozorom nale\u017cy uzna\u0107 za komplement. Jej Elektra jest zarazem krucha i przera\u017caj\u0105ca, a co najwa\u017cniejsze, rozwija si\u0119 jako posta\u0107, od pot\u0119\u017cnego monologu \u201eAllein! Weh, ganz allein\u201d a\u017c po upiorne \u201eOb ich die Musik nicht h\u00f6re? Sie kommt doch aus mir\u201d w finale opery. Godnie sekundowa\u0142a jej Chryzotemis w osobie Margarity Vilsone, obdarzonej sopranem no\u015bnym, bogatym w brzmieniu, a przy tym bardzo ciep\u0142ym. Znakomit\u0105 Klitemestr\u0105 okaza\u0142a si\u0119 Helena K\u00f6hne, dysponuj\u0105ca stosownym do tej roli, pi\u0119knie rozwini\u0119tym i znakomicie prowadzonym kontraltem \u2013 zdecydowanie jednak mniej ofiarna jako aktorka, co w pe\u0142ni zrozumia\u0142e, skoro re\u017cyser nada\u0142 jej mi\u0119dzy innymi to\u017csamo\u015b\u0107 Angeli Merkel. \u015apiewaj\u0105cy \u0142adnym sk\u0105din\u0105d barytonem Johan Hyunbong Choi (Orestes) nie zdo\u0142a\u0142 zbudowa\u0107 przekonuj\u0105cej postaci swego bohatera, co \u2013 o dziwo \u2013 uda\u0142o si\u0119 Aaronowi Cawleyowi w kr\u00f3tkiej partii Egistosa. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na tego \u015bpiewaka, kt\u00f3ry wyl\u0105dowa\u0142 w inscenizacji Dittricha w zast\u0119pstwie niedysponowanego Garriego Davislima: m\u0142ody Irlandczyk zapowiada si\u0119 na ciekawego Heldentenora o z\u0142ocistej barytonowej barwie. Spo\u015br\u00f3d pozosta\u0142ych wykonawc\u00f3w na szczeg\u00f3ln\u0105 wzmiank\u0119 zas\u0142u\u017cy\u0142y Maria Christina Tsiakourma, Hasti Molavian, Wioletta Hebrowska, Katharina Sahmland i Robyn Allegra Parton, tworz\u0105ce idealnie zgrany, cho\u0107 zr\u00f3\u017cnicowany brzmieniowo ansambl pi\u0119ciu S\u0142u\u017cebnych. Nad ca\u0142o\u015bci\u0105 mistrzowsko panowa\u0142 Golo Berg, umiej\u0119tnie podkre\u015blaj\u0105c zar\u00f3wno nowatorstwo dzie\u0142a (demoniczny przed\u015bmiertny \u201ewalc\u201d Elektry!), jak i zaskakuj\u0105cy nieraz liryzm tej partytury.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Johan Hyunbong Choi (Orestes) i Rachel Nicholls, w g\u0142\u0119bi Helena K\u00f6hne (Klitemestra). Fot. Martina Pipprich<\/p>\n

Wysz\u0142am zachwycona jako\u015bci\u0105 wykonania, nie mog\u0105c jednak op\u0119dzi\u0107 si\u0119 od my\u015bli, o ile by\u0142oby pi\u0119kniej i straszniej, gdyby oby\u0142o si\u0119 bez swastyk, p\u0142on\u0105cych Hindenburg\u00f3w i wszechobecnych karaluch\u00f3w. Mam nadziej\u0119, \u017ce \u017caden wielbiciel teatru \u201enowoczesnego i otwartego na eksperymenty\u201d nie zleci Dittrichowi przeniesienia na scen\u0119 Kafkowskiej Przemiany. <\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mieszka\u0144cy Westfalii \u017cartuj\u0105, \u017ce tury\u015bci nie musz\u0105 zaopatrywa\u0107 si\u0119 w nowy plan M\u00fcnster: wystarczy kopia kt\u00f3rego\u015b z XVI-wiecznych miedzioryt\u00f3w z panoram\u0105 miasta. Uk\u0142ad ulic nie zmieni\u0142 si\u0119 od setek lat, nawet po II wojnie \u015bwiatowej, kiedy w nast\u0119pstwie alianckich nalot\u00f3w i p\u00f3\u017aniejszego szturmu artyleryjskiego w gruzach leg\u0142o przesz\u0142o dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t procent monasterskiej star\u00f3wki. M\u00fcnster jest jednym … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7118","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7118","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7118"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7118\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7128,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7118\/revisions\/7128"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7118"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7118"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7118"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}