{"id":7140,"date":"2023-02-04T13:40:01","date_gmt":"2023-02-04T12:40:01","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7140"},"modified":"2023-02-04T19:35:06","modified_gmt":"2023-02-04T18:35:06","slug":"szepty-krzyki-kowadla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7140","title":{"rendered":"Szepty, krzyki, kowad\u0142a"},"content":{"rendered":"

Jak ten czas leci. Na ubieg\u0142orocznym Actus Humanus Resurrectio, w gda\u0144skim Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta, Marcin \u015awi\u0105tkiewicz zagra\u0142 cztery suity klawesynowe H\u00e4ndla – HVM 426-29. Za dwa miesi\u0105ce Festiwal zn\u00f3w ruszy, zainaugurowany 5 kwietnia kolejnym recitalem \u015awi\u0105tkiewicza, w kt\u00f3rego programie znajd\u0105 si\u0119 cztery kolejne suity – HVM 430-433. Kto jeszcze nie zaplanowa\u0142 wielkanocnej wyprawy do Gda\u0144ska, niech zajrzy na stron\u0119 actushumanus.com<\/a>. Kto ma ochot\u0119 dowiedzie\u0107 si\u0119 czego\u015b wi\u0119cej o tych niezwyk\u0142ych utworach, niech zajrzy poni\u017cej. Ten tekst, podobnie jak om\u00f3wienia pozosta\u0142ych koncert\u00f3w AH Resurrectio, b\u0119dzie Pa\u0144stwu towarzyszy\u0142 r\u00f3wnie\u017c w tym roku.<\/p>\n

***<\/p>\n

W przedmowie do pierwszego i jedynego wydanego za swoj\u0105 zgod\u0105 zbioru suit klawesynowych, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w Londynie w 1720 roku, pod francuskim tytu\u0142em Suite de Pi\u00e8ces pour le clavecin compos\u00e9es par G. F. Haendel<\/em>, kompozytor wyja\u015bnia\u0142: \u201eBy\u0142em zmuszony opublikowa\u0107 niekt\u00f3re z niniejszych lekcji, albowiem ich podejrzane i pe\u0142ne b\u0142\u0119d\u00f3w kopie przedosta\u0142y si\u0119 za granic\u0119. Doda\u0142em kilka nowych, by uczyni\u0107 to dzie\u0142o bardziej u\u017cytecznym, a je\u015bli spotka si\u0119 ono z przychylnym przyj\u0119ciem, przyst\u0105pi\u0119 do publikacji kolejnych, uwa\u017caj\u0105c za obowi\u0105zek s\u0142u\u017cy\u0107 swym skromnym talentem narodowi, kt\u00f3ry otoczy\u0142 mnie tak wielkoduszn\u0105 opiek\u0105\u201d.<\/p>\n

Trzydziestopi\u0119cioletni H\u00e4ndel pad\u0142 ofiar\u0105 w\u0142asnej popularno\u015bci. Zacytowany powy\u017cej wst\u0119p mo\u017cna uzna\u0107 za jedno z pierwszych \u015bwiadectw z g\u00f3ry przegranej walki tw\u00f3rc\u00f3w o prawa autorskie. Edycja suit w oficynie Johna Cluera by\u0142a odpowiedzi\u0105 kompozytora na haniebny akt piractwa: \u201epodejrzane\u201d kopie juwenili\u00f3w i utwor\u00f3w z okresu hamburskiego ukaza\u0142y si\u0119 drukiem w Amsterdamie, bez zgody H\u00e4ndla, i jak si\u0119 \u0142atwo domy\u015bli\u0107, bez \u017cadnych p\u0142yn\u0105cych st\u0105d korzy\u015bci finansowych. Zapowied\u017a publikacji kolejnych nigdy nie dosz\u0142a do skutku \u2013 bynajmniej nie z powodu ch\u0142odnego przyj\u0119cia pierwszego tomu. Wr\u0119cz przeciwnie, utwory cieszy\u0142y si\u0119 tak\u0105 popularno\u015bci\u0105, \u017ce na rynku pojawi\u0142y si\u0119 wkr\u00f3tce nowe pirackie kopie, drukowane w Niderlandach, we Francji i w Niemczech, a tak\u017ce w londy\u0144skiej oficynie Johna Walsha starszego, jednego z najbardziej obrotnych wydawc\u00f3w muzycznych epoki. Kiedy Walsh zarobi\u0142 p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca funt\u00f3w szterling\u00f3w dzi\u0119ki umowie na wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 praw do druku Rinalda<\/em>, pierwszej opery skomponowanej przez Jerzego Fryderyka na scen\u0119 Queen\u2019s Theatre w Londynie, H\u00e4ndel zaproponowa\u0142 z\u0142o\u015bliwie, \u017ceby teraz Walsh napisa\u0142 oper\u0119, a on z przyjemno\u015bci\u0105 j\u0105 wyda. Zaj\u0119ty mn\u00f3stwem innych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 kompozytor ostatecznie machn\u0105\u0142 r\u0119k\u0105 na nieuczciwe praktyki Walsha. Drukarz skorzysta\u0142 z okazji i w 1733 roku opublikowa\u0142 bez porozumienia z autorem Suites de Pi\u00e8ces pour le clavecin compos\u00e9es par G. F. Haendel. Second Volume<\/em> \u2013 swoisty suplement do poprzedniej edycji, zn\u00f3w obejmuj\u0105cy utwory powsta\u0142e w pierwszych dw\u00f3ch dekadach XVIII stulecia.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Londy\u0144skie wydanie Suites de Pi\u00e8ces pour le clavecin<\/em> z oficyny Johna Walsha, 1733<\/p>\n

Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 H\u00e4ndla tak \u015bci\u015ble zros\u0142a si\u0119 w naszej \u015bwiadomo\u015bci z muzyk\u0105 teatraln\u0105, sakraln\u0105 i orkiestrow\u0105, \u017ce zdarza nam si\u0119 zapomina\u0107 o jego spu\u015bci\u017anie klawiszowej. A przecie\u017c, jak czytamy w Samuela Orgelbranda Encyklopedii Powszechnej<\/em>, w ha\u015ble skre\u015blonym r\u0119k\u0105 samego Oskara Kolberga, H\u00e4ndel \u201enaby\u0142 ju\u017c w si\u00f3dmym roku \u017cycia takiej bieg\u0142o\u015bci w grze na organach i klawikordzie, \u017ce go ojciec (my\u015bl\u0105c dla\u0144 o karyjerze prawnej) postanowi\u0142 po\u015bwi\u0119ci\u0107 muzyce, za rad\u0105 zw\u0142aszcza ksi\u0119cia Weissenfels, przed kt\u00f3rym da\u0142 si\u0119 ch\u0142opczyk s\u0142ysze\u0107. Pierwszym jego nauczycielem by\u0142 Zachau, organista katedry w Halli; od roku 1698 za\u015b zasi\u0119ga\u0142 rady u Attilio i Buononciniego w Berlinie. Tu da\u0142 si\u0119 ju\u017c H\u00e4ndel zaszczytnie pozna\u0107 jako muzyk, nie przyj\u0105\u0142 jednak ofiary chc\u0105cego wys\u0142a\u0107 go do W\u0142och kurfirsta, ale wr\u00f3ci\u0142 do Halli\u201d.<\/p>\n

Rodzinne miasto opu\u015bci\u0142 na dobre dopiero po \u015bmierci ojca i ruszy\u0142 do Hamburga, jednego z najpr\u0119\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w operowych w tej cz\u0119\u015bci Europy. Praktyk\u0119 klawiszow\u0105 traktowa\u0142 jednak r\u00f3wnie powa\u017cnie, jak swoje pierwsze kroki w sztuce pisania oper \u2013 czego dowodzi mi\u0119dzy innymi s\u0142ynna k\u0142\u00f3tnia z Johannem Matthesonem, kt\u00f3rego wyr\u0119czy\u0142 przy klawesynie na czas wykonania partii solowej w spektaklu dramma per musica Die ungl\u00fcckselige Cleopatra<\/em>, i ani my\u015bla\u0142 ust\u0105pi\u0107, kiedy Mattheson wr\u00f3ci\u0142 do orkiestry. Rozw\u015bcieczony kompozytor rzuci\u0142 si\u0119 na H\u00e4ndla ze szpad\u0105: na szcz\u0119\u015bcie obaj porywczy m\u0142odzie\u0144cy pogodzili si\u0119 jeszcze tego samego wieczoru przy piwie w ober\u017cy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Johann Mattheson. Rycina Johanna Jacoba Haida na podstawie portretu p\u0119dzla J. S. Wahla, 1746<\/p>\n

Najwcze\u015bniejsze z opublikowanych Pi\u00e8ces pour le clavecin <\/em>pochodz\u0105 w\u0142a\u015bnie z tego okresu. P\u00f3\u017aniejsze \u2013 mi\u0119dzy innymi s\u0105 plonem czteroletniego pobytu we W\u0142oszech, dok\u0105d H\u00e4ndel ostatecznie trafi\u0142 za spraw\u0105 Ferdynanda Medyceusza, dziedzica do tronu Wielkiego Ksi\u0119stwa Toskanii, zapalonego mi\u0142o\u015bnika opery, a zarazem ca\u0142kiem uzdolnionego klawesynisty. By\u0142 to z pewno\u015bci\u0105 najbardziej formatywny okres w \u017cyciu m\u0142odego tw\u00f3rcy. H\u00e4ndel wszed\u0142 w\u00f3wczas w znajomo\u015b\u0107 z prawdziwymi luminarzami w\u0142oskiej sztuki kompozycji, zyska\u0142 te\u017c kilku mo\u017cnych protektor\u00f3w, mi\u0119dzy innymi kardyna\u0142a Pietra Ottoboniego, kt\u00f3ry w 1709 roku urz\u0105dzi\u0142 pojedynek dw\u00f3ch mistrz\u00f3w klawiatury. W szranki z H\u00e4ndlem stan\u0105\u0142 jego r\u00f3wie\u015bnik Domenico Scarlatti. Palm\u0119 pierwsze\u0144stwa w grze na klawesynie przyznano pono\u0107 Scarlattiemu, kt\u00f3rego H\u00e4ndel pokona\u0142 w grze na organach. Scarlatti, wspominaj\u0105c po latach tamto wydarzenie, piecz\u0119towa\u0142 sw\u00f3j zachwyt wirtuozeri\u0105 H\u00e4ndla zamaszystym znakiem krzy\u017ca. H\u00e4ndel nie kry\u0142 podziwu dla kunsztu kompozytorskiego Scarlattiego, tw\u00f3rcy niezwyk\u0142ych, nowatorskich w formie i tre\u015bci muzycznej sonat per gravicembalo<\/em>, kt\u00f3re on sam wola\u0142 okre\u015bla\u0107 mianem essercizi<\/em>.<\/p>\n

H\u00e4ndel wr\u00f3ci\u0142 z W\u0142och ju\u017c jako caro Sassone<\/em>, \u015bwie\u017co opromieniony chwa\u0142\u0105 po niedawnym sukcesie Agrypiny <\/em>w Teatro San Giovanni Grisostomo w Wenecji. Po \u015bmierci poprzedniego kapelmistrza dosta\u0142 posad\u0119 na dworze elektora hanowerskiego Jerzego Ludwika, ale d\u0142ugo tam miejsca nie zagrza\u0142. W ko\u0144cu 1710 roku skorzysta\u0142 z zaproszenia ksi\u0119cia Charlesa Montagu, ambasadora brytyjskiego w Republice Weneckiej, i ruszy\u0142 do Londynu. Wprawdzie uzyska\u0142 zgod\u0119 elektora, z kt\u00f3rym zawar\u0142 kontrakt na wyj\u0105tkowo korzystnych warunkach, niemniej ani Jerzy Ludwik, ani sam H\u00e4ndel nie przypuszczali, \u017ce Anglia stanie si\u0119 wkr\u00f3tce drug\u0105 ojczyzn\u0105 kompozytora. Wielbiony przez z\u0142aknionych \u015bwieckiej tw\u00f3rczo\u015bci wyspiarzy, jako wirtuoz podziwiany za \u201egi\u0119tko\u015b\u0107 palc\u00f3w\u201d przez samego Izaaka Newtona, poruszy\u0142 nawet serce niezbyt muzykalnej kr\u00f3lowej Anny, matki hanowerskiego elektora, kt\u00f3ra przyzna\u0142a mu roczn\u0105 pensj\u0119 w wysoko\u015bci dwustu funt\u00f3w. U Jerzego Ludwika popad\u0142 jednak w nie\u0142ask\u0119, pog\u0142\u0119bion\u0105 dodatkowo skomponowaniem Jubilate<\/em> na cze\u015b\u0107 ko\u0144cz\u0105cego hiszpa\u0144sk\u0105 wojn\u0119 sukcesyjn\u0105 pokoju utrechckiego, kt\u00f3rego ustalenia okaza\u0142y si\u0119 wybitnie nie po my\u015bli elektora. St\u0105d zapewne wzmianka o narodzie, kt\u00f3ry otoczy\u0142 H\u00e4ndla \u201etak wielkoduszn\u0105 opiek\u0105\u201d, kiedy bowiem elektor Hanoweru wst\u0105pi\u0142 na tron angielski jako Jerzy I, nie tylko przebaczy\u0142 niewiernemu kapelmistrzowi, ale te\u017c podwy\u017cszy\u0142 mu pensj\u0119 do czterystu funt\u00f3w szterling\u00f3w.<\/p>\n

Dzi\u015b trudno uwierzy\u0107, \u017ce H\u00e4ndlowskie Pi\u00e8ces pour le clavecin <\/em>w niekt\u00f3rych kr\u0119gach cieszy\u0142y si\u0119 wi\u0119ksz\u0105 popularno\u015bci\u0105 ni\u017c przedstawienia Giulio Cesare in Egitto, Tamerlana <\/em>i Rodelindy. <\/em>Specyficznie niemiecki konserwatyzm w po\u0142\u0105czeniu z typowym dla caro Sassone <\/em>zami\u0142owaniem do eklektyzmu celnie trafi\u0142 w gusty odbiorc\u00f3w, nie tylko na Wyspach. Suity H\u00e4ndla pod wieloma wzgl\u0119dami wy\u0142amywa\u0142y si\u0119 z oswojonego wzorca. Formalnie bliskie suitom francuskim, cz\u0119sto odchodzi\u0142y od typowego wzorca allemande \/ courante \/ sarabande \/ gigue, wplataj\u0105c w t\u0119 struktur\u0119 elementy w\u0142oskie i typow\u0105 dla mistrz\u00f3w niemieckich sztuk\u0119 kontrapunktu. Suita F-dur<\/em> HWV 427 zapowiada ju\u017c klasycystyczn\u0105 form\u0119 sonatow\u0105. Poszczeg\u00f3lne cz\u0119\u015bci suit urastaj\u0105 czasem do rangi odr\u0119bnych utwor\u00f3w \u2013 jak Allegro z Suity e-moll<\/em> HWV 429, kt\u00f3re przybra\u0142o posta\u0107 rozbudowanej fugi czterog\u0142osowej. Chwytaj\u0105ca za gard\u0142o Sarabanda<\/em> z Suity d-moll <\/em>HWV 437 mo\u017ce si\u0119 r\u00f3wna\u0107 tylko z ascetyczn\u0105 i przez to tym bardziej dobitn\u0105 Bachowsk\u0105 Saraband\u0105<\/em> z Suity wiolonczelowej c-moll <\/em>BWV 1011 \u2013 sk\u0105din\u0105d znamienne, \u017ce obydwa te utwory wesz\u0142y w obieg wsp\u00f3\u0142czesnej popkultury dzi\u0119ki wybitnym re\u017cyserom filmowym. Sarabanda<\/em> Bacha sta\u0142a si\u0119 motywem przewodnim Szept\u00f3w i krzyk\u00f3w<\/em> Ingmara Bergmana, Sarabanda<\/em> H\u00e4ndla \u2013 w wersji zorkiestrowanej przez Leonarda Rosenmana \u2013 zros\u0142a si\u0119 organicznie z jednym z najwi\u0119kszych arcydzie\u0142 Stanleya Kubricka, \u0142otrzykowskim romansem Barry Lyndon <\/em>na motywach powie\u015bci Williama Makepeace\u2019a Thackeraya.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Stanley Kubrick na planie filmu Barry Lyndon <\/em>(1975). Fot. Warner Bros.<\/p>\n

O sile oddzia\u0142ywania H\u00e4ndlowskich Pi\u00e8ces pour le clavecin<\/em> \u015bwiadcz\u0105 cho\u0107by XIX-wieczne legendy, kt\u00f3re pr\u00f3bowano powi\u0105za\u0107 z fina\u0142ow\u0105 Air con Variazioni <\/em>z Suity E-dur <\/em>HWV 430. Wpadaj\u0105ca w ucho melodia z charakterystyczn\u0105 nut\u0105 peda\u0142ow\u0105 w prawej r\u0119ce, kojarz\u0105ca si\u0119 romantycznym odbiorcom z odg\u0142osem uderze\u0144 kowalskiego m\u0142ota o kowad\u0142o, przyczyni\u0142a si\u0119 nie tylko do obiegowej nazwy tej cz\u0119\u015bci (The Harmonious Blacksmith<\/em>), ale te\u017c naiwnej historyjki o kowalu, kt\u00f3rego H\u00e4ndel pods\u0142ucha\u0142 jakoby w okolicach wiejskiej rezydencji ksi\u0119cia Chandos, schroniwszy si\u0119 w ku\u017ani przed burz\u0105. \u015apiewak Richard Clark i dyrygent Henry Wylde skojarzyli nawet mitycznego kowala z niejakim Williamem Powellem, bogu ducha winnym urz\u0119dnikiem parafii w Whitchurch pod Londynem. W 1868 roku wdzi\u0119czni mieszka\u0144cy wznie\u015bli mu pomnik, jakim nie pogardzi\u0142by sam H\u00e4ndel, pochowany pod skromn\u0105 kamienn\u0105 p\u0142yt\u0105 w Opactwie Westminsterskim.<\/p>\n

Na niebia\u0144skim panteonie caro Sassone <\/em>plasuje si\u0119 jednak wysoko \u2013 tak\u017ce dzi\u0119ki Pi\u00e8ces pour le clavecin<\/em>, niedocenianym per\u0142om epoki, kiedy sztuka \u201edotykania\u201d klawesynu si\u0119gn\u0119\u0142a apogeum w tw\u00f3rczo\u015bci Bacha, Rameau, Couperina, Scarlattiego i wyro\u015bni\u0119tego ju\u017c ch\u0142opca, kt\u00f3ry w wieku lat siedmiu da\u0142 si\u0119 s\u0142ysze\u0107 przed obliczem ksi\u0119cia Weissenfels.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak ten czas leci. Na ubieg\u0142orocznym Actus Humanus Resurrectio, w gda\u0144skim Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta, Marcin \u015awi\u0105tkiewicz zagra\u0142 cztery suity klawesynowe H\u00e4ndla – HVM 426-29. Za dwa miesi\u0105ce Festiwal zn\u00f3w ruszy, zainaugurowany 5 kwietnia kolejnym recitalem \u015awi\u0105tkiewicza, w kt\u00f3rego programie znajd\u0105 si\u0119 cztery kolejne suity – HVM 430-433. Kto jeszcze nie zaplanowa\u0142 wielkanocnej wyprawy do Gda\u0144ska, … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7140","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7140","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7140"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7140\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7146,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7140\/revisions\/7146"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7140"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7140"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7140"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}