{"id":7150,"date":"2023-02-10T19:22:07","date_gmt":"2023-02-10T18:22:07","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7150"},"modified":"2023-02-14T16:45:28","modified_gmt":"2023-02-14T15:45:28","slug":"holender-w-remoncie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=7150","title":{"rendered":"Lataj\u0105cy Holender w remoncie"},"content":{"rendered":"

Kiedy by\u0142am nastolatk\u0105, uwielbia\u0142am nieco zapomnian\u0105 dzi\u015b sztuk\u0119 Tadeusza R\u00f3\u017cewicza Grupa Laokoona<\/em> \u2013 r\u00f3wnie\u017c z tego wzgl\u0119du, \u017ce mia\u0142am szcz\u0119\u015bcie obejrze\u0107 spektakl warszawskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego w re\u017cyserii Zygmunta H\u00fcbnera, w niezr\u00f3wnanej obsadzie, w kt\u00f3rej prym wiedli Zofia Mrozowska, Wies\u0142aw Michnikowski i Henryk Borowski. By\u0142o to przedstawienie przera\u017caj\u0105co \u015bmieszne, z kt\u00f3rego na zawsze zapami\u0119ta\u0142am pretensjonaln\u0105 tyrad\u0119 Ojca, przedstawiciela tak zwanej inteligencji pracuj\u0105cej, kt\u00f3ry po powrocie z W\u0142och opowiada swojej rodzinie o s\u0142ynnej rze\u017abie z kompleksu Muze\u00f3w Watyka\u0144skich, wplataj\u0105c w sw\u00f3j wyw\u00f3d mi\u0119dzy innymi cytaty z Wergiliusza. S\u0119k w tym, \u017ce obejrza\u0142 tylko jej gipsow\u0105 kopi\u0119, albowiem orygina\u0142 oddano w\u0142a\u015bnie do konserwacji.<\/p>\n

Scena z Grupy Laokoona <\/em>stan\u0119\u0142a mi przed oczami jak \u017cywa, kiedy dosta\u0142am wiadomo\u015b\u0107 z potwierdzeniem akredytacji na przedstawienie Lataj\u0105cego Holendra <\/em>w Teatro Comunale di Bologna. Dopiero gdy przeczyta\u0142am, \u017ce bilet mam odebra\u0107 przy wej\u015bciu do EuropAuditorium na Piazza Costituzione, przypomnia\u0142am sobie, \u017ce s\u0142ynna Sala Bibiena, a wraz z ni\u0105 ca\u0142y gmach teatru, idzie w styczniu do remontu, i to na cztery lata \u2013 mniej wi\u0119cej tyle, ile trwa\u0142y prace rekonstrukcyjne po wielkim po\u017carze w 1931 roku, zako\u0144czone przebudow\u0105 widowni w jej obecnym, podkowiastym kszta\u0142cie. C\u00f3\u017c by\u0142o robi\u0107: od\u017ca\u0142owa\u0142am, \u017ce nie zobacz\u0119 najs\u0142ynniejszej \u201ewagnerowskiej\u201d sceny we W\u0142oszech. Miejsca, gdzie odby\u0142a si\u0119 nie tylko w\u0142oska premiera Holendra <\/em>i pierwsze przedstawienie Lohengrina<\/em>, kt\u00f3re Verdi \u015bledzi\u0142 z lo\u017cy z partytur\u0105 na kolanach, ale tak\u017ce pierwszego teatru na \u015bwiecie, kt\u00f3ry dosta\u0142 oficjaln\u0105 zgod\u0119 festiwalu w Bayreuth na wystawienie Parsifala<\/em>, 1 stycznia 1914 roku, pod batut\u0105 Rodolfa Ferrariego, z fenomenalnym Giuseppem Borgattim w roli tytu\u0142owej i polsk\u0105 \u015bpiewaczk\u0105 Helen\u0105 Rakowsk\u0105 \u2013 prywatnie \u017con\u0105 Tullia Serafina \u2013 w roli Kundry. Opery, u kt\u00f3rej steru stali mi\u0119dzy innymi Sergiu Celibidache i Riccardo Chailly, a kt\u00f3r\u0105 w styczniu ubieg\u0142ego roku obj\u0119\u0142a Oksana \u0141yniw, nie tylko pierwsza kobieta-dyrygent na czele zespo\u0142u, ale w og\u00f3le pierwsza kobieta kieruj\u0105ca teatrem operowym we W\u0142oszech. Rok wcze\u015bniej \u0141yniw prze\u0142ama\u0142a inne tabu, prowadz\u0105c Lataj\u0105cego Holendra <\/em>na otwarcie Wagnerowskiego \u015bwi\u0119ta w Bayreuth, po 145 latach niepodzielnych m\u0119skich rz\u0105d\u00f3w za pulpitem tamtejszej orkiestry.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Daland (Goran Juri\u0107) i Sternik (Paolo Antognetti). Fot. Andrea Ranzi<\/p>\n

W sierpniu 2022 roku wysz\u0142am ze wznowienia bayreuckiego Holendra <\/em>pod jej batut\u0105 z mieszanymi uczuciami. Postanowi\u0142am zweryfikowa\u0107 swoj\u0105 opini\u0119 w\u0142a\u015bnie w Bolonii, wybieraj\u0105c w tym celu przedstawienie w drugiej obsadzie, \u017ceby nie sugerowa\u0107 si\u0119 wra\u017ceniami z wyst\u0119p\u00f3w \u015bpiewak\u00f3w, kt\u00f3rych w ubieg\u0142ym sezonie mia\u0142am okazj\u0119 s\u0142ysze\u0107 w Holendrze <\/em>nie tylko w Bayreuth, lecz tak\u017ce w angielskiej Grange Park Opera. Pierwsze mi\u0142e zaskoczenie prze\u017cy\u0142am w kontaktach z bardzo sprawnie funkcjonuj\u0105cym biurem prasowym teatru. Drugie \u2013 wzi\u0105wszy do r\u0119ki doskonale zredagowan\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 programow\u0105 spektaklu, z wyczerpuj\u0105c\u0105 dokumentacj\u0105 dotychczasowych wystawie\u0144 opery Wagnera w Teatro Comunale i bogat\u0105, si\u0119gaj\u0105c\u0105 1936 roku dyskografi\u0105 dzie\u0142a. Trzecie \u2013 po wst\u0119pnym rozeznaniu si\u0119 we wn\u0119trzu EuropAuditorium, teatru na 1700 miejsc, z do\u015b\u0107 g\u0142\u0119bokim kana\u0142em orkiestrowym i w pe\u0142ni wyposa\u017con\u0105 wie\u017c\u0105 sceniczn\u0105, usytuowanego w funkcjonalistycznym gmachu Palazzo di Congressi z 1975 roku (jego g\u0142\u00f3wnym projektantem by\u0142 Melchiorre Bega, mi\u0119dzy innymi tw\u00f3rca s\u0142ynnego \u201ez\u0142otego wie\u017cowca\u201d koncernu Axel Springer w Berlinie). By\u0107 mo\u017ce nie jest to wymarzone miejsce do prezentacji dzie\u0142 Wagnera, dysponuj\u0105ce jednak \u015bwietn\u0105, bardzo selektywn\u0105 akustyk\u0105, pozwalaj\u0105c\u0105 rzetelnie oceni\u0107 nie tylko umiej\u0119tno\u015bci solist\u00f3w, lecz i og\u00f3ln\u0105 koncepcj\u0119 interpretacyjn\u0105 utworu.<\/p>\n

Zaczn\u0119 jednak od inscenizacji, bo tej w Bolonii jakby w og\u00f3le nie by\u0142o, co o tyle zaskakuj\u0105ce, \u017ce zar\u00f3wno re\u017cyser Paul Curran, jak i scenograf Robert Innes Hopkins s\u0105 do\u015bwiadczonymi lud\u017ami opery, pracuj\u0105cymi od lat \u2013 z sukcesem \u2013 na kilku kontynentach. Warto te\u017c podkre\u015bli\u0107, \u017ce obydwaj maj\u0105 du\u017c\u0105 wpraw\u0119 w rozgrywaniu postaci i kreowaniu \u015bwiata teatralnego na stosunkowo niewielkiej przestrzeni. Tym razem jednak \u017caden z nich nie wzi\u0105\u0142 pod uwag\u0119, \u017ce scena EuropAuditorium jest wprawdzie p\u0142ytka, ale stosunkowo szeroka, najistotniejsze za\u015b \u2013 \u017ce nie zapewnia intymnego kontaktu z publiczno\u015bci\u0105, usadowion\u0105 na rozleg\u0142ej i p\u0142asko wymodelowanej widowni. Wizja zaprezentowana przez Currana i Hopkinsa (we wsp\u00f3\u0142pracy z re\u017cyserem \u015bwiate\u0142 Danielem Naldi i tw\u00f3rc\u0105 projekcji Driscollem Otto) sprawia\u0142a wra\u017cenie nie tyle minimalistycznej, ile oszcz\u0119dno\u015bciowej, a co najwa\u017cniejsze, wt\u00f3rnej wobec florenckiej inscenizacji Holendra <\/em>sprzed czterech lat, zrealizowanej przez Currana z innym scenografem (Saverio Santoliquido). Nieomal te same co we Florencji obrazy faluj\u0105cego morza i upiornych atrybut\u00f3w statku Holendra wy\u015bwietla\u0142y si\u0119 w Bolonii na tle trzech zachodz\u0105cych na siebie paneli, w przestrzeni gorzej o\u015bwietlonej i mniej przemawiaj\u0105cej do wyobra\u017ani odbiorc\u00f3w. W drugim akcie, rozegranym \u2013 z nieprzekonuj\u0105cym skutkiem \u2013 we wsp\u00f3\u0142czesnej szwalni przemys\u0142owej, projekcje cz\u0119\u015bciowo zast\u0105pi\u0142y sta\u0142\u0105 dekoracj\u0119 z wizji Santoliquida, uzupe\u0142nione na\u0142o\u017conym na fale obrazem Kaspara Davida Friedricha W\u0119drowiec nad morzem mg\u0142y <\/em>(w roli portretu legendarnego Holendra). Kostiumy, podobnie jak cztery lata temu, osadzono w nieokre\u015blonej epoce. Kilka efekt\u00f3w teatralnych, mi\u0119dzy innymi wyci\u0105ganie na brzeg niewidocznego statku Dalanda \u2013 powielono z poprzedniej inscenizacji. Chemii mi\u0119dzy postaciami nie by\u0142o \u017cadnej. W finale Holender wymkn\u0105\u0142 si\u0119 przez szpar\u0119 w \u015brodkowym ekranie, Senta wspi\u0119\u0142a si\u0119 na szczyt bocznego panelu i znik\u0142a w kulisach. Nieudany kompromis tradycji z nowoczesno\u015bci\u0105 kojarzy\u0142 si\u0119 bardziej z inscenizowanym koncertem lub przedstawieniem teatru amatorskiego, cho\u0107 trzeba przyzna\u0107, \u017ce niespecjalnie przeszkadza\u0142 \u015bpiewakom.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Anton Keremidtchiev (Holender). Fot. Andrea Ranzi<\/p>\n

Tym jednak, zw\u0142aszcza w pierwszym akcie, przeszkadza\u0142a orkiestra, graj\u0105ca z i\u015bcie verdiowskim temperamentem i na og\u00f3\u0142 w stylu przystaj\u0105cym raczej do Nieszpor\u00f3w sycylijskich<\/em> i Balu maskowego <\/em>ni\u017c kt\u00f3rejkolwiek z partytur Wagnera. Jako \u017carliwa wielbicielka i badaczka archiwali\u00f3w \u2013 tak\u017ce regionalnych \u2013 s\u0142ucha\u0142am tego z prawdziwym wzruszeniem, rozkoszuj\u0105c si\u0119 wirtuozowskimi popisami koncertmistrza skrzypiec, \u0142zawymi sol\u00f3wkami oboju i przypuszczanym co rusz atakiem blachy. By\u0142oby to naprawd\u0119 fascynuj\u0105ce, gdyby \u0141yniw potrafi\u0142a nada\u0107 ca\u0142o\u015bci cho\u0107by poz\u00f3r zwartej, romantycznej narracji. Tymczasem wszelkie w\u0105tpliwo\u015bci, jakie zg\u0142asza\u0142am pod adresem jej interpretacji w Bayreuth, potwierdzi\u0142y si\u0119 w Bolonii ze zdwojon\u0105 si\u0142\u0105. \u0141yniw jest rasow\u0105 modernistk\u0105, rozk\u0142adaj\u0105c\u0105 utw\u00f3r na cz\u0119\u015bci pierwsze, wydobywaj\u0105c\u0105 z faktury nieoczekiwane nieraz detale \u2013 niepotrafi\u0105c\u0105 jednak z\u0142o\u017cy\u0107 ich na powr\u00f3t w przekonuj\u0105c\u0105 opowie\u015b\u0107. Dyryguje zamaszy\u015bcie, z prawdziw\u0105 werw\u0105, co sprawdza si\u0119 tylko w najbardziej efektownych fragmentach. Tam, gdzie narracja wymaga liryzmu i umiej\u0119tno\u015bci czytania zapomnianych kod\u00f3w estetycznych \u2013 traci puls, grz\u0119\u017anie w meandrach nudy i udawanych emocji. Interpretacje \u0141yniw przywodz\u0105 na my\u015bl monochromatyczne fotografie, na kt\u00f3rych nie wida\u0107 lasu zza czarno-bia\u0142ych drzew. Jest w nich nieludzka ostro\u015b\u0107 i chirurgiczna precyzja. Nie ma w nich barw, \u015bwiat\u0142ocienia, logicznie umotywowanych kontrast\u00f3w dynamicznych i agogicznych.<\/p>\n

Dlatego obdarzony niedu\u017cym, ale niezwykle urodziwym barytonem Anton Keremidtchiev zab\u0142ysn\u0105\u0142 w partii Holendra dopiero w III akcie \u2013 jego mro\u017c\u0105cy krew w \u017cy\u0142ach monolog \u201eDie Frist ist um\u201d uton\u0105\u0142 w powodzi idealnie artyku\u0142owanych, ale nic nieznacz\u0105cych d\u017awi\u0119k\u00f3w orkiestry. Dlatego Senta w osobie m\u0142odziutkiej, bardzo muzykalnej Sonji \u0160ari\u0107 podda\u0142a si\u0119 po kilku pr\u00f3bach rozko\u0142ysania swej s\u0142ynnej ballady i od\u015bpiewa\u0142a j\u0105 grzecznie, r\u00f3wno, w takt narzucony przez dyrygentk\u0119. Goran Juri\u0107 pewnie zapatrzy\u0142 si\u0119 w czasie pr\u00f3b na Petera Rose\u2019a z pierwszej obsady, kt\u00f3ry potrafi uwydatni\u0107 pokrewie\u0144stwa Dalanda z r\u00f3wnie niejednoznaczn\u0105 postaci\u0105 Rocca z Beethovenowskiego Fidelia<\/em>; Juriciowi w tej roli zabrak\u0142o jednak sprawno\u015bci intonacyjnej i technicznej. Trudno mi ocenia\u0107 Alexandra Schulza, kt\u00f3ry wszed\u0142 w parti\u0119 Eryka dos\u0142ownie kilka dni przed premier\u0105: nie spodziewa\u0142am si\u0119 jednak tenora \u015bpiewaj\u0105cego z tak silnym obcym akcentem i w manierze kojarz\u0105cej si\u0119 raczej z weryzmem ni\u017c z m\u0142odzie\u0144cz\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Wagnera. Rosyjska mezzosopranistka Marina Ogii \u2013 mimo m\u0142odego wieku \u2013 ma g\u0142os zanadto rozchwierutany nawet do partii Mary. Nie\u017ale sprawi\u0142 si\u0119 Paolo Antognetti jako Sternik: przy czym bardziej mam na my\u015bli d\u017awi\u0119czny, spi\u017cowy ton jego g\u0142osu ni\u017c interpretacj\u0119 postaci. Niekwestionowanym bohaterem tego spektaklu okaza\u0142 si\u0119 ch\u00f3r Teatro Comunale, przygotowany przez sw\u0105 now\u0105 szefow\u0105 Ge\u0119 Garatti Ansini, \u015bpiewaj\u0105cy z doskona\u0142\u0105 emisj\u0105, bogatym i pi\u0119knie zaokr\u0105glonym d\u017awi\u0119kiem.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Anton Keremidtchiev i Sonja \u0160ari\u0107 (Senta). Fot. Andrea Ranzi.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c badania terenowe nad Lataj\u0105cym Holendrem <\/em>w uj\u0119ciu Oksany \u0141yniw, wr\u00f3c\u0119 do dyskusji dw\u00f3ch Pan\u00f3w z Celnikami w sztuce R\u00f3\u017cewicza: wymieniwszy uwagi o Kierkegaardzie, na pytanie, co nowego w kraju, jeden z Celnik\u00f3w macha r\u0119k\u0105 i stwierdza: \u201eDezintegracja, alienacja, frustracja, wszystko po staremu\u201d. Nie przypuszcza\u0142am, \u017ce trzeba b\u0119dzie wybra\u0107 si\u0119 a\u017c do Bolonii, aby si\u0119 o tym przekona\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy by\u0142am nastolatk\u0105, uwielbia\u0142am nieco zapomnian\u0105 dzi\u015b sztuk\u0119 Tadeusza R\u00f3\u017cewicza Grupa Laokoona \u2013 r\u00f3wnie\u017c z tego wzgl\u0119du, \u017ce mia\u0142am szcz\u0119\u015bcie obejrze\u0107 spektakl warszawskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego w re\u017cyserii Zygmunta H\u00fcbnera, w niezr\u00f3wnanej obsadzie, w kt\u00f3rej prym wiedli Zofia Mrozowska, Wies\u0142aw Michnikowski i Henryk Borowski. By\u0142o to przedstawienie przera\u017caj\u0105co \u015bmieszne, z kt\u00f3rego na zawsze zapami\u0119ta\u0142am pretensjonaln\u0105 tyrad\u0119 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7150","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7150","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7150"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7150\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7178,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7150\/revisions\/7178"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7150"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7150"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7150"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}