Upojny walc, kt\u00f3ry z ch\u0142opskich pota\u0144c\u00f3wek w Austrii i Bawarii b\u0142yskawicznie rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 na sale balowe, parkiety pod go\u0142ym niebem i domowe salony dziewi\u0119tnastowiecznej Europy, fascynowa\u0142 Ravela od zawsze. Pierwsze szkice do Vienne<\/em>, w zamy\u015ble kompozytora \u201eapoteozy walca wiede\u0144skiego, porwanej przez wir przeznaczenia\u201d, powsta\u0142y w 1906 roku. Pierwotny zamys\u0142 Ravela nie zosta\u0142 zrealizowany i z czasem pos\u0142u\u017cy\u0142 jako punkt wyj\u015bcia dla ca\u0142kiem innego utworu. Wcze\u015bniej jednak, w roku 1911, Ravel opublikowa\u0142 suit\u0119 Valses nobles et sentimentales<\/em>, kt\u00f3rej tytu\u0142 nawi\u0105zywa\u0142 do dw\u00f3ch zbior\u00f3w walc\u00f3w Schuberta \u2013 Valses sentimentales <\/em>z 1823 roku i p\u00f3\u017aniejszych o cztery lata Valses nobles. <\/em>Premiera utworu, w wykonaniu pianisty i kompozytora Louisa Auberta, odby\u0142a si\u0119 staraniem paryskiej Soci\u00e9t\u00e9 musicale ind\u00e9pendante, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017conej mi\u0119dzy innymi przez Francka, Ravela i Charlesa Koechlina. Jednym z cel\u00f3w stowarzyszenia by\u0142o prezentowanie nowych kompozycji francuskich bez podawania nazwisk tw\u00f3rc\u00f3w \u2013 \u017ceby ukr\u00f3ci\u0107 stronniczo\u015b\u0107 uwik\u0142anych w koterie recenzent\u00f3w. Prawie nikt z krytyk\u00f3w nie rozpozna\u0142 autora suity. Jedni wskazywali na d\u2019Indy\u2019ego, inni na Koechlina, kto\u015b dos\u0142ucha\u0142 si\u0119 w walcach stylu Zolt\u00e1na Kod\u00e1lya. Kompozycja w wersji fortepianowej przesz\u0142a nieomal bez echa: by\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce pierwsi odbiorcy na pr\u00f3\u017cno doszukiwali si\u0119 w niej odniesie\u0144 do muzyki Schuberta, gubi\u0105c istotniejsze aluzje do rozko\u0142ysanych melodii Johanna Straussa syna i zabieg\u00f3w rytmicznych z walc\u00f3w Chopina. Popularno\u015b\u0107 zdoby\u0142a dopiero wersja orkiestrowa, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 podstaw\u0105 baletu Ad\u00e9la\u00efde, ou le langage des fleurs<\/em>, wystawionego w 1912 roku w paryskim Ch\u00e2telet.<\/p>\n Kiedy Ravel wr\u00f3ci\u0142 do szkic\u00f3w Vienne<\/em>, wir przeznaczenia zd\u0105\u017cy\u0142 porwa\u0107 nie tylko tancerzy Straussowskich walc\u00f3w, lecz i ca\u0142\u0105 Europ\u0119. Kompozytor od\u017cegnywa\u0142 si\u0119 od interpretacji La Valse <\/em>jako metafory cywilizacji po katastrofie Wielkiej Wojny, trudno jednak oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce utw\u00f3r jest czym\u015b w rodzaju biografii walca, histori\u0105 jego pocz\u0105tk\u00f3w, lat \u015bwietno\u015bci i nieuchronnego upadku. La Valse <\/em>powsta\u0142a na zam\u00f3wienie Sergiusza Diagilewa dla Balet\u00f3w Rosyjskich. Ravel uko\u0144czy\u0142 partytur\u0119 i przedstawi\u0142 j\u0105 Diagilewowi w 1920 roku. Impresario odm\u00f3wi\u0142 wystawienia La Valse<\/em>, argumentuj\u0105c, \u017ce \u201eowszem, to arcydzie\u0142o, ale nie balet; to raczej portret baletu\u201d. Ravel zerwa\u0142 wszelkie stosunki z Diagilewem i nie kry\u0142 satysfakcji, kiedy utw\u00f3r zosta\u0142 jednak przeniesiony na scen\u0119, trzykrotnie za \u017cycia kompozytora: w 1926 roku si\u0142ami Ballet van Vlaanderen, w latach 1928 i 1931 przez zesp\u00f3\u0142 Idy Rubinstein, w choreografii Bronis\u0142awy Ni\u017cy\u0144skiej. Prawykonanie koncertowe La Valse <\/em>odby\u0142o si\u0119 w grudniu 1920 i mimo ponawianych pr\u00f3b inscenizacji utw\u00f3r wci\u0105\u017c pojawia si\u0119 cz\u0119\u015bciej w programach orkiestr ni\u017c ansambli baletowych. Szkoda, bo \u017cywio\u0142 Ravelowskiego walca \u2013 wbrew opinii Diagilewa \u2013 ma ogromny potencja\u0142 narracyjny: jako opowie\u015b\u0107 o ludziach zatraconych w p\u0119dzie epoki, lekcewa\u017c\u0105cych choroby cia\u0142a, duszy i umys\u0142u, byle tylko zag\u0142uszy\u0107 g\u0142\u00f3d uczu\u0107. I doprawdy nieistotne, czy osadzi\u0107 t\u0119 metafor\u0119 w realiach okaleczonej wojn\u0105 Europy, czy \u2013 jak chcia\u0142 kompozytor \u2013 na dworze cesarskim w 1855 roku.<\/p>\n Roussel w swojej paryskiej pracowni, rok 1936<\/p>\n Albert Roussel, starszy od Ravela o sze\u015b\u0107 lat, mia\u0142 podobne jak on do\u015bwiadczenia wojenne. Ravel bezskutecznie pr\u00f3bowa\u0142 si\u0119 zaci\u0105gn\u0105\u0107 do s\u0142u\u017cby w si\u0142ach powietrznych, Roussel \u2013 tak\u017ce bez powodzenia \u2013 we francuskiej flocie. Sko\u0144czyli jako wojskowi kierowcy, nie ws\u0142awili si\u0119 niczym szczeg\u00f3lnym, po wojnie op\u0142akali przyjaci\u00f3\u0142, kt\u00f3rzy mieli mniej szcz\u0119\u015bcia. Roussel po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 po tych do\u015bwiadczeniach komponowaniu muzyki niemal abstrakcyjnej, wolnej od wszelkich pr\u00f3b przedstawiania czegokolwiek. III Symfoni\u0119 <\/em>skomponowa\u0142 w 1929 roku, na zam\u00f3wienie Sergiusza Kusewickiego dla Boston Symphony Orchestra. Prawykonanie odby\u0142o si\u0119 rok p\u00f3\u017aniej, 24 pa\u017adziernika. Utw\u00f3r zdradza wszelkie znamiona jego stylu: mistrzostwo kontrapunktu, zami\u0142owanie do bitonalno\u015bci, wyrazist\u0105 rytmik\u0119, szerokie linie melodyczne i bogactwo nietypowych interwa\u0142\u00f3w harmonicznych. Francuzi z\u017cymali si\u0119 na akademizm i ci\u0119\u017ck\u0105, \u201eteuto\u0144sk\u0105\u201d orkiestracj\u0119 kompozycji Roussela. Lutos\u0142awski nazwa\u0142 go francuskim Brahmsem, wzbudzaj\u0105c zdziwienie Krzysztofa Meyera, \u201eco mog\u0142o go a\u017c tak porwa\u0107 w muzyce bardzo efektownej i sprawie napisanej, ale nic ponadto\u201d. \u015awie\u017ce zainteresowanie jego tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 \u2013 je\u015bli nawet nie pami\u0119tn\u0105, to z pewno\u015bci\u0105 trudn\u0105 do zapomnienia \u2013 zdaje si\u0119 potwierdza\u0107 opini\u0119 Lutos\u0142awskiego.<\/p>\n Henri Dutilleux, rok 1977. Fot. Michel Cormier<\/p>\n Pierwszym nauczycielem Roussela by\u0142 alzacki kompozytor Julien Koszul \u2013 prywatnie dziadek Dutilleux, kt\u00f3ry wpoi\u0142 swemu wnukowi sk\u0142onno\u015b\u0107 do perfekcjonizmu i g\u0142\u0119bokie poczucie uczciwo\u015bci tw\u00f3rczej. Dutilleux czerpa\u0142 inspiracj\u0119 zar\u00f3wno od Ravela, jak i Roussela, pod\u0105\u017cy\u0142 jednak odr\u0119bn\u0105 drog\u0105, widoczn\u0105 jak na d\u0142oni w Drzewie sn\u00f3w<\/em>, utworze, kt\u00f3ry istotnie rozrasta si\u0119 jak drzewo \u2013 i podobnie jak w koronie drzewa trudno dostrzec ga\u0142\u0119zie w\u015br\u00f3d li\u015bci, tak w koncercie Dutilleux trudno uchwyci\u0107 r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy tematem a jego przetworzeniem, trudno okre\u015bli\u0107 form\u0119 ca\u0142o\u015bci, dop\u00f3ki z pnia nie wyp\u0105czkuj\u0105 wszystkie idee.<\/p>\n Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Ravela, Roussela i Dutilleux mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do trzech okaza\u0142ych drzew w lesie francuskiej muzyki ostatniego stulecia. Rosn\u0105 blisko siebie, ale ka\u017cde jest innego gatunku. Jeszcze nie wiadomo, kt\u00f3re przetrwa najd\u0142u\u017cej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Upi\u00f3r nie pr\u00f3\u017cnuje. Wkr\u00f3tce pojawi si\u0119 du\u017co nowych recenzji, mi\u0119dzy innymi z Lubeki, Berlina i Bazylei. Tymczasem, jak zwykle w fazie przygotowa\u0144, proponuj\u0119 kr\u00f3tk\u0105 podr\u00f3\u017c sentymentaln\u0105 – wspomnienie koncertu NOSPR 18 listopada ubieg\u0142ego roku. Orkiestr\u0105 Gospodarzy – kt\u00f3r\u0105 na estrad\u0119 wprowadzi\u0142 tym razem go\u015bcinny koncertmistrz George Tudorache z Orchestre Philharmonique Royal de Li\u00e8ge – dyrygowa\u0142 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-7222","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7222","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7222"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7222\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7225,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7222\/revisions\/7225"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7222"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7222"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7222"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/albert-roussel.jpeg\")
<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n